Dân Trí • 29/09/2026 19:07

Không quân Nga: Ưu thế vượt trội nhưng chưa thể áp đảo chiến trường Ukraine

(Dân trí) - Mặc dù sở hữu ưu thế vượt trội về số lượng và công nghệ so với đối thủ Ukraine, nhưng Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga vẫn chưa thể áp đảo Ukraine trên chiến trường.

Không quân Nga: Ưu thế vượt trội nhưng chưa thể áp đảo chiến trường Ukraine - 1 — Đội hình tiêm kích Su-35, Su-34 và Su-30SM của Không quân Nga duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Moscow năm 2020 (Ảnh: AFP).

Câu hỏi đặt ra là vì sao Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga (VKS) không thể tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn, sử dụng hàng chục tiêm kích bom Su-34 cùng lúc để vượt qua các khu vực phòng thủ kiên cố của Ukraine?

Ukraine không phải đối thủ "dễ chơi"

Trong năm đầu của cuộc xung đột (2022), VKS chịu tổn thất nặng nề khi cố gắng ném bom các vị trí của Ukraine bằng bom rơi tự do. Hiện tại, VKS đã được trang bị bom lượn và có kinh nghiệm sử dụng chúng. Tuy nhiên, việc triển khai đội hình dày đặc từ 20-30 chiến đấu cơ sẽ tạo ra một cụm mục tiêu radar khổng lồ, dễ dàng bị phát hiện bởi máy bay cảnh báo sớm và vệ tinh của NATO ngay khi cất cánh.

Điều này sẽ tạo cơ hội cho Ukraine thiết lập các thế trận phục kích phòng không bằng các hệ thống tên lửa tầm xa như S-300, Patriot hoặc SAMP/T. Mặc dù Kiev không còn nhiều hệ thống này và chúng rất cần thiết để bảo vệ hậu phương, nhưng họ chắc chắn sẽ không bỏ lỡ cơ hội bắn hạ nhiều chiếc Su-34 cùng lúc.

Việc mất 2-3 chiếc Su-34 trong một lần xuất kích là thiệt hại không thể chấp nhận được đối với Moscow.

Một yếu tố khác là sự thay đổi rõ rệt trong chiến lược phòng thủ trên mặt đất của Ukraine. Lực lượng Vũ trang Ukraine (AFU) đã gần như từ bỏ ý tưởng giữ các khu vực kiên cố như Avdiivka hay Bakhmut, vì bất kỳ lô cốt bê tông lớn nào cũng có thể bị vệ tinh trinh sát Nga phát hiện và phá hủy bằng bom hạng nặng (1.500kg và 3.000kg).

Thay vào đó, AFU đã áp dụng chiến thuật "bức tường UAV", được củng cố bởi các đơn vị bộ binh nhẹ, số lượng hạn chế và bố trí rải rác. Các nhóm từ 3-5 người phân tán dọc theo các khu vực rừng và hầm hào, tạo ra các hệ thống hầm ngầm rộng lớn.

Việc sử dụng FAB-1500 hoặc "siêu bom" FAB-3000 để chống lại các mục tiêu này là lãng phí về mặt kinh tế, vì một quả bom hạng nặng chỉ có thể phá hủy một hầm trú ẩn biệt lập, trong khi các hầm trú ẩn khác vẫn không bị hư hại.

Nga phải chuyển sang bom nhỏ hơn và chiến thuật mới?

Để tiêu diệt hiệu quả bộ binh nhẹ, phân tán trong rừng rậm và các kíp điều khiển UAV của Ukraine, VKS đang cần những loại bom cỡ nhỏ được sản xuất hàng loạt, giá rẻ và có độ chính xác cao. Họ hiện sở hữu hàng triệu quả bom nổ mạnh phá mảnh OFAB-250 từ thời Liên Xô, có thể hiện đại hóa bằng cách gắn cánh và động cơ phản lực tăng tầm, biến chúng thành tên lửa hành trình giá rẻ với tầm bắn lên đến 300km.

Tuy nhiên, để dọn sạch chiến hào của AFU hiệu quả hơn, VKS cần một thế hệ bom lượn cỡ nhỏ mới, tương tự như SDB của Mỹ hoặc Spice 250 của Israel. Loại bom này có thiết kế hình "điếu xì gà", cho hiệu suất khí động học cao, giúp nó lượn trong khoảng cách 100-150km mà không cần động cơ phản lực.

Quan trọng nhất, trong giai đoạn cuối của quỹ đạo, loại bom này phải lao xuống theo phương thẳng đứng ở góc 90 độ, xuyên thẳng vào khe hẹp của hầm trú ẩn và làm giảm hiệu quả của các trạm tác chiến điện tử mặt đất Ukraine.

Việc nâng cấp giá treo bom sẽ giúp một chiếc Su-34 mang tới 16-20 quả bom nhỏ dẫn đường chính xác, có thể phá hủy tới 20 hầm trú ẩn và hỏa điểm riêng biệt trong một lần xuất kích, dọn sạch toàn bộ một vành đai rừng và thay thế công việc của cả một trung đoàn pháo binh.

Để đối phó với chiến thuật phục kích phòng không của Ukraine, Nga coi trọng việc nghiên cứu chế tạo và triển khai rộng rãi các vũ khí chống radar tầm xa, tương tự như UAV Harop của Israel, có thể giúp tăng cường hiệu quả chế áp.

Nga đủ năng lực sản xuất hàng loạt vũ khí này với chi phí thấp bằng cách sử dụng khung UAV Geran hoặc Italmas được trang bị đầu dò radar thụ động hạng nhẹ từ các tên lửa Kh-25MP hoặc Kh-31P cũ từ thời Liên Xô.

Những UAV giá rẻ sẽ hoạt động như mồi nhử, buộc radar của hệ thống phòng không Patriot phải im lặng hoặc phát sóng. Nếu kíp chiến đấu Patriot của Ukraine vẫn quyết định lộ diện để phóng đạn, UAV Nga sẽ truy đuổi chúng như một vũ khí săn radar tự do.

Đây là loại vũ khí lượn vòng hiện đại với tầm bắn 200-350km, được trang bị hệ thống thị giác máy quang điện tử tiên tiến và bộ xử lý trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong nửa cuối năm 2026, để nâng cao hiệu quả đối phó với chiến thuật phục kích phòng không và bộ binh phân tán trên mặt đất của Ukraine, VKS có thể sẽ tiến hành tấn công bằng các nhóm không quân nhỏ hoặc thậm chí là từng chiếc Su-34 hoạt động đơn lẻ. Chúng được trang bị bom đường kính nhỏ, phối hợp với đòn tấn công của UAV Geran và UAV Monochrome được trang bị trí tuệ nhân tạo.

Đội hình Su-35, Su-34 và Su-30SM của Không quân Nga từng xuất hiện trong lễ duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Moscow năm 2020, nhưng ưu thế về số lượng máy bay chưa giúp Nga áp đảo bầu trời Ukraine. Theo phân tích được Dân Trí đăng tải, câu hỏi then chốt là vì sao Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga, gọi tắt là VKS, chưa thể tổ chức những đợt không kích lớn với hàng chục máy bay ném bom Su-34. Trên lý thuyết, một đội hình dày đặc có thể tung sức mạnh đáng kể, nhưng thực tế chiến trường khiến cách đánh ấy kéo theo rủi ro khó chấp nhận. Trong năm đầu xung đột, năm 2022, VKS chịu tổn thất nặng khi sử dụng bom rơi tự do để đánh các vị trí Ukraine, rồi dần chuyển sang bom lượn và tích lũy thêm kinh nghiệm tác chiến. Tuy vậy, đưa cùng lúc 20-30 chiến đấu cơ vào một khu vực sẽ tạo ra mục tiêu radar lớn, dễ bị máy bay cảnh báo sớm và vệ tinh NATO phát hiện ngay từ lúc chúng cất cánh. Khi biết trước đội hình đang tiến đến, Ukraine có thể chuẩn bị phục kích bằng các hệ thống tên lửa phòng không tầm xa như S-300, Patriot hoặc SAMP/T. Kiev hiện không còn nhiều hệ thống phòng không loại này, đồng thời cần chúng để bảo vệ hậu phương, nhưng cơ hội đánh trúng nhiều Su-34 cùng lúc vẫn có thể quá hấp dẫn để bỏ qua. Theo bài viết, Moscow khó có thể chấp nhận tổn thất hai hoặc ba chiếc Su-34 chỉ trong một lần xuất kích, khiến việc tung đội hình đông đảo trở thành quyết định đầy bất trắc. Nói cách khác, ưu thế trên không không đồng nghĩa với quyền tự do tập trung máy bay, bởi đối phương vẫn có thể chọn thời điểm và địa điểm phản kích. Bài viết cũng cho rằng chiến thuật phòng thủ trên bộ của Ukraine đã thay đổi đáng kể, khi lực lượng này gần như từ bỏ việc cố thủ tại những khu vực kiên cố như Avdiivka hay Bakhmut. Các lô cốt bê tông lớn có nguy cơ bị vệ tinh trinh sát Nga phát hiện, sau đó bị tấn công bằng bom hạng nặng 1.500kg hoặc 3.000kg. Thay vì tập trung quân trong công sự dễ nhận diện, Lực lượng Vũ trang Ukraine, viết tắt là AFU, chuyển sang bố trí phân tán và dựa nhiều hơn vào “bức tường UAV”. Theo mô tả trong bài, các đơn vị bộ binh nhẹ với quân số hạn chế được chia thành nhóm nhỏ, thường chỉ gồm 3-5 người, rồi rải dọc khu vực rừng và hệ thống hào. Những vị trí phân tán này liên kết với các mạng lưới hầm ngầm rộng lớn, khiến quân phòng thủ khó bị tiêu diệt chỉ bằng một đòn đánh vào một công trình lớn. Bởi vậy, dùng bom FAB-1500 hoặc FAB-3000 để đánh những mục tiêu nhỏ, tách biệt có thể kém hiệu quả về kinh tế, vì một quả bom chỉ phá hủy được một hầm trú ẩn. Để đối phó bộ binh phân tán và các kíp điều khiển UAV, VKS được cho là cần bom nhỏ, giá rẻ, sản xuất hàng loạt và có độ chính xác cao hơn. Nga hiện có hàng triệu quả bom phá mảnh OFAB-250 từ thời Liên Xô, và bài viết nêu khả năng hiện đại hóa chúng bằng cánh cùng động cơ phản lực để tăng tầm bắn tới 300km. Tuy nhiên, giải pháp được đề cập không dừng ở việc cải tiến kho bom cũ, mà còn hướng tới một thế hệ bom lượn cỡ nhỏ tương tự SDB của Mỹ hoặc Spice 250 của Israel. Loại bom được đề xuất có thân hình “điếu xì gà”, nhờ thiết kế khí động học có thể lượn xa 100-150km mà không cần động cơ phản lực, theo nội dung bài báo. Ở đoạn cuối quỹ đạo, bom được kỳ vọng bổ nhào gần như thẳng đứng, theo góc 90 độ, để đánh trúng những khe hẹp dẫn vào hầm trú ẩn và giảm tác dụng của các trạm tác chiến điện tử mặt đất Ukraine. Nếu giá treo bom được nâng cấp, một chiếc Su-34 có thể mang 16-20 quả bom dẫn đường nhỏ, mở ra khả năng đánh nhiều hầm trú ẩn và hỏa điểm riêng biệt trong một chuyến bay. Bài viết nhận định cách trang bị đó có thể giúp máy bay tấn công tới 20 mục tiêu riêng lẻ, dọn một vành đai rừng và thay thế phần việc của cả trung đoàn pháo binh, dù đây là năng lực được nêu như hướng cần đạt tới. Song song với bom chính xác, Nga cũng coi trọng nghiên cứu và triển khai vũ khí chống radar tầm xa, được bài báo so sánh với UAV Harop của Israel, nhằm tăng hiệu quả chế áp phòng không. Phần nội dung được cung cấp nêu ý tưởng tận dụng khung UAV Geran hoặc Italmas, gắn đầu dò radar thụ động từ tên lửa Kh-25MP hoặc Kh-31P cũ, để tạo UAV giá rẻ làm mồi nhử hoặc săn radar ở tầm 200-350km.

Xem thêm tại Dân Trí