Chuyển nguồn chi về đúng chỗ
Trước sự thay đổi này, những người trực tiếp làm công tác đại diện phụ huynh có những góc nhìn và phản ứng khác nhau. Chị Trần Tuyết Mai, Trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh lớp 4 tại một trường tư thục ở phường Hà Đông (Hà Nội), cho biết, đầu năm học lớp đã thống nhất khoản chi từ quỹ phụ huynh học kì I do ban phụ huynh quản lí.
Tuy nhiên, theo cách hiểu của chị, quy định mới khiến ban đại diện không được thu, tiếp nhận hoặc quản lí tiền hỗ trợ, dẫn đến lo ngại sẽ phát sinh nhiều vướng mắc trong việc tổ chức các hoạt động cho học sinh.
Chị Mai phân tích, trong năm học có nhiều dịp cần chi phí ngoài việc học trên lớp: Ngày 20/10, các học sinh nam muốn tổ chức bữa tiệc nhỏ chúc mừng bạn nữ và cô giáo; các dịp tổng kết năm học, biểu diễn văn nghệ, sinh nhật, hoạt động gắn kết tập thể hoặc những phần quà nhỏ động viên học sinh cuối tháng, cuối kì.
Theo chị, nếu không duy trì quỹ lớp theo kế hoạch đầu năm mà mỗi sự kiện lại đứng ra vận động, thu tiền một lần rất lắt nhắt, mất thời gian, gây bất tiện cho phụ huynh và tạo thêm áp lực cho người đứng đầu ban đại diện. Chị Mai kiến nghị cần làm rõ ranh giới giữa kinh phí phục vụ hoạt động của ban đại diện với các khoản hỗ trợ nhà trường, đồng thời có hướng dẫn cụ thể về việc ban phụ huynh đứng ra tổ chức hoạt động chi trực tiếp cho con em mình bằng tiền phụ huynh đóng thì có vi phạm hay không.
Ở góc nhìn khác, anh Nguyễn Mạnh Hùng, trưởng ban phụ huynh có con theo học tại một trường THPT ở Hà Nội, khẳng định, việc không duy trì quỹ lớp ngay từ đầu năm hoàn toàn không làm ngưng trệ các hoạt động, mà trái lại giúp việc chi tiêu trở nên đúng quy định, tiết kiệm và nhận được sự đồng thuận tuyệt đối.
Theo anh Hùng, tinh thần của thông tư mới đòi hỏi ban phụ huynh phải hoạt động chuẩn chỉ hơn: Lấy học sinh làm trung tâm, tất cả các khoản chi đều phải phục vụ trực tiếp cho các con và dứt khoát cắt bỏ chi phí bất hợp lí. Tuyệt đối không dùng tiền phụ huynh cho các việc dành riêng cho cha mẹ, thầy cô hoặc những hạng mục thuộc trách nhiệm chi của nhà trường như cơ sở vật chất, sửa chữa trường lớp, vật tư tiêu hao.
Về cách vận hành, anh Hùng cho rằng, hoàn toàn có thể triển khai dựa trên kế hoạch chi tiết của nhà trường cho từng kì học với các hoạt động cụ thể như Trung thu, ngày 20/10, phong trào thi đua học tập, ngoại khóa hay văn nghệ. Trên cơ sở đó, ban đại diện sẽ bàn bạc hoạt động nào cần tham gia, mức độ đầu tư ra sao để lập dự toán kinh phí cụ thể trước khi kêu gọi đóng góp.
Tinh thần vận động là không cào bằng, không chia trung bình hay bình quân đầu người; ai có ít góp ít, ai có nhiều góp nhiều, gia đình nào không tham gia cũng không bị ép buộc; đồng thời có thể kêu gọi mạnh thường quân tài trợ thêm, miễn sao minh bạch và thiết thực. Theo anh Hùng, phụ huynh không tiếc tiền đầu tư cho con em mà chỉ bức xúc khi ban phụ huynh lạm thu, chi sai mục đích, hoặc dùng tiền quỹ lớp mua hoa quả, nước ngọt phục vụ chính các buổi họp phụ huynh.
Về phía các cơ sở giáo dục, bà Nguyễn Thị Hồng Cẩm, Phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi (Hà Nội), cho biết nhà trường sẽ thông báo tới ban đại diện cha mẹ học sinh thực hiện nghiêm quy định mới của Bộ GD&ĐT, đồng thời phối hợp để hỗ trợ học sinh tốt nhất.
Đơn cử như việc khen thưởng học sinh đạt kết quả cao trong các kì thi, nếu trước đây phụ huynh có thể thưởng tiền mặt 100 nghìn đồng/học sinh, thì năm nay, do quy định không được phép hỗ trợ bằng tiền, các bên sẽ tính toán chuyển sang mua quà tặng.
Ủng hộ tuyệt đối chủ trương này, bà Lê Minh Nguyệt, Hiệu trưởng Trường THCS Lê Lợi (Hà Đông), chia sẻ, sáu năm qua, nhà trường không nhận đóng góp từ quỹ cha mẹ học sinh lớp về quỹ ban đại diện của trường để chi hoạt động. Ban đại diện phụ huynh trường thành lập chỉ nhằm phối hợp, đồng hành trong các hoạt động giáo dục. Với quy định mới, nhà trường sẽ chỉ đạo ban đại diện các lớp căn cứ vào thực tế để đồng hành cùng giáo viên mà không cần phải thu quỹ.
Có bỏ được hội phụ huynh
Thực tế thời gian qua, không ít phụ huynh bức xúc trước tình trạng quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh bị thu vống lên tới 2 - 3 triệu đồng/học kì. Với những lớp hơn 40 học sinh, số tiền quỹ cả năm lên tới trên dưới 200 triệu đồng nhưng phần chi cho học sinh thì ít mà chi “ngoại giao” lại nhiều.
Bộ GD&ĐT vừa ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh có hiệu lực từ ngày 15/11. Điểm mấu chốt là ban đại diện không còn cầm tiền. Khi cần hỗ trợ cho một hoạt động đã có trong kế hoạch, ban phải công khai mục đích và nhu cầu, phụ huynh tự nguyện góp hiện vật hoặc trả thẳng cho bên cung cấp, ban không đứng ra thu hay giữ khoản nào. Ban cũng bị cấm đặt khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức bình quân, mức tối thiểu hay thời hạn đóng và không được nhân danh đi vận động tài trợ cho trường.
Ghi nhận của phóng viên từ năm 2011, Bộ GD&ĐT đã cấm ban đại diện cha mẹ học sinh quyên góp những khoản không tự nguyện và cấm thu các khoản như vệ sinh trường lớp, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa hay xây mới công trình của nhà trường. Quy định cũ cũng không cho đặt mức ủng hộ bình quân. Vậy ti vi, máy lạnh vẫn được mua bằng tiền bình quân của phụ huynh suốt những năm qua.
Cái thiếu không nằm ở câu chữ, mà ở chỗ khi câu chữ bị vượt qua nhưng không ai phải trả giá. Thực tế, trong các cuộc họp có mức thu cụ thể kèm danh sách công khai, áp lực vô hình từ tập thể khiến việc từ chối trở nên vô cùng khó khăn. Đó chính là “vùng xám” lớn nhất của các khoản đóng góp mang danh nghĩa “tự nguyện”. Quy định mới, quỹ không còn nhưng trước mỗi hoạt động, phụ huynh vẫn phải đóng tiền và áp lực vẫn hiện hữu.
Quan trọng hơn, tuy có quy định nhưng không có chế tài để xử lí nếu vi phạm, chỉ có thể bỏ người này, bầu người khác. Việc thiếu ngân sách đầu tư cơ sở vật chất cũng chính là một trong những nguồn cơn của lạm thu. Về lâu dài, liệu có dẹp luôn được hội phụ huynh-nhóm mà chỉ lấy bình phong phục vụ học sinh nhưng thực chất hỗ trợ lãnh đạo trường?