Mỗi ngày, mái nhà của các hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh có thể tiếp nhận một nguồn năng lượng tự nhiên dồi dào từ ánh nắng mặt trời. Với sự phát triển của công nghệ, nguồn năng lượng này có thể được chuyển hóa thành điện năng phục vụ trực tiếp cho các thiết bị trong gia đình, nhà xưởng, văn phòng hay cơ sở kinh doanh. Điện mặt trời mái nhà vì thế không chỉ là một giải pháp về năng lượng sạch, mà còn mở ra cơ hội để khách hàng chủ động hơn trong sử dụng điện và kiểm soát chi phí hàng tháng.
Theo EVNHANOI, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là hệ thống pin mặt trời được lắp đặt trên mái hoặc bề mặt bao che của công trình xây dựng nhằm tạo ra điện và ưu tiên sử dụng tại chỗ. Khi hệ thống phát điện, nguồn điện này có thể được cung cấp trực tiếp cho các thiết bị đang vận hành, từ đó giúp giảm lượng điện khách hàng phải mua từ lưới điện.
Đây cũng là lý do mô hình điện mặt trời mái nhà ngày càng được quan tâm. Thay vì chỉ đơn thuần sử dụng điện từ lưới, khách hàng có thể biến chính phần mái nhà của mình thành một nguồn điện tại chỗ, phục vụ nhu cầu tiêu thụ hàng ngày.
Giảm chi phí, chủ động nguồn điện từ chính mái nhà
Đối với các hộ gia đình, lợi ích dễ nhận thấy của điện mặt trời mái nhà là khả năng giảm lượng điện mua từ lưới, qua đó góp phần tiết kiệm chi phí tiền điện hàng tháng. Tài liệu tư vấn của EVNHANOI cho biết, tùy quy mô hệ thống, đặc điểm phụ tải và mức độ sử dụng điện trực tiếp, điện mặt trời mái nhà có thể giúp giảm đáng kể chi phí tiền điện, với mức tham khảo khoảng 30-70%.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế không giống nhau đối với mọi công trình. EVNHANOI khuyến nghị khách hàng không nên bắt đầu bằng câu hỏi “mái nhà lắp được bao nhiêu kWp”, mà nên xác định trước công trình đang sử dụng bao nhiêu điện và sử dụng vào thời điểm nào. Việc xem xét hóa đơn, dữ liệu tiêu thụ điện trong khoảng 6-12 tháng sẽ giúp khách hàng có cơ sở lựa chọn công suất phù hợp.
Đặc biệt, những hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng nhiều điện vào ban ngày sẽ có điều kiện thuận lợi để khai thác trực tiếp nguồn điện mặt trời được tạo ra. Với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, khi điện mặt trời được sử dụng ngay cho các thiết bị đang vận hành, hiệu quả của mô hình tự sản xuất - tự tiêu thụ có thể được phát huy rõ hơn.
Với những công trình có nhu cầu sử dụng điện vào buổi tối, khách hàng có thể cân nhắc hệ thống lưu trữ điện bằng pin (BESS). Nguồn điện được tạo ra vào thời điểm có nắng có thể được lưu trữ để sử dụng vào thời gian phù hợp hơn. Dù vậy, EVNHANOI lưu ý BESS làm tăng chi phí đầu tư ban đầu, do đó việc lắp đặt cần được tính toán dựa trên phụ tải, thời gian sử dụng điện và mục tiêu đầu tư của từng công trình.
Không chỉ giúp khách hàng giảm lượng điện mua từ lưới, nguồn điện tại chỗ còn góp phần giảm phụ tải cho hệ thống điện trong cao điểm. Về lâu dài, việc phát triển các nguồn điện phân tán tại chỗ cũng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng tính chủ động trong tiêu thụ điện.
Cùng với đó, điện mặt trời mái nhà mang lại lợi ích về môi trường khi khai thác nguồn năng lượng tái tạo từ ánh nắng, góp phần giảm phát thải CO₂. Đây cũng là một trong những hướng đi phù hợp với mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch.
Thêm động lực từ chính sách hỗ trợ của Hà Nội
Việc đầu tư điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội đang có thêm động lực khi Thành phố đang đề xuất chính sách hỗ trợ trực tiếp cho các hộ gia đình. Theo dự thảo nghị quyết đang được Hội đồng nhân dân TP Hà Nội lấy ý kiến, hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà có công suất từ 1 kWp trở lên dự kiến được hỗ trợ 1 triệu đồng/kWp, nhưng tối đa 3 triệu đồng/hộ.
Nếu hộ gia đình đồng thời lắp hệ thống lưu trữ điện (BESS) từ 2 kWh trở lên, dự thảo đề xuất hỗ trợ thêm 1 triệu đồng/kWh, tối đa 3 triệu đồng. Như vậy, tổng mức hỗ trợ tối đa cho cả hệ thống điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ có thể lên tới 6 triệu đồng/hộ. Chính sách dự kiến áp dụng trong giai đoạn 2026-2030, nếu được thông qua.
Điểm cần lưu ý là đây mới là chính sách được đề xuất trong dự thảo, chưa phải mức hỗ trợ đã được áp dụng chính thức. Theo nội dung dự thảo, hệ thống phải hoàn thành lắp đặt và đưa vào vận hành sau khi nghị quyết có hiệu lực; hộ gia đình cũng phải đáp ứng các quy định liên quan và cam kết sử dụng hệ thống đúng mục đích trong ít nhất 3 năm. Mỗi nhà ở riêng lẻ dự kiến chỉ được hỗ trợ một lần trong thời gian nghị quyết có hiệu lực.
Bên cạnh chính sách hỗ trợ của Thành phố, cơ chế đối với phần điện dư cũng đang tạo thêm dư địa cho mô hình này. Theo Nghị định 243/2026, tỷ lệ điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được mua bán thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện.
Dù vậy, EVNHANOI khuyến nghị khách hàng không nên đặt mục tiêu chính vào việc phát điện dư để bán lên lưới mà nên ưu tiên bài toán tự sản xuất - tự tiêu thụ. Công suất hệ thống cần được tính toán dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế, tránh đầu tư quá lớn so với phụ tải khiến lượng điện không sử dụng trực tiếp tăng lên và làm giảm hiệu quả kinh tế của dự án.
Biến mái nhà thành nguồn điện chủ động
Với những khách hàng đang cân nhắc đầu tư, một hệ thống quy mô khoảng 3 kWp có thể là mức tham khảo đối với hộ gia đình nhỏ; hộ gia đình có nhu cầu sử dụng điện lớn hơn có thể xem xét khoảng 5 kWp. Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ, quy mô tham khảo có thể từ 10-20 kWp hoặc cao hơn, tùy thuộc phụ tải thực tế. Đây không phải công suất cố định mà cần được khảo sát, tính toán riêng cho từng công trình.
EVNHANOI cũng lưu ý khách hàng cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng thiết bị, đơn vị tư vấn và thi công, kết cấu mái, hệ thống bảo vệ điện, chống sét, tiếp địa cũng như các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy. Hiệu quả tiết kiệm chỉ thực sự có ý nghĩa khi hệ thống được thiết kế, lắp đặt và vận hành an toàn, ổn định trong thời gian dài.
Từ một phần diện tích mái nhà, người dân và doanh nghiệp có thể tạo ra nguồn điện phục vụ chính nhu cầu của mình. Khi nhiều công trình cùng chủ động khai thác nguồn năng lượng mặt trời, lợi ích không chỉ dừng lại ở một hóa đơn tiền điện thấp hơn mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện, giảm phát thải và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch.
EVNHANOI khuyến khích khách hàng tại Hà Nội khi có nhu cầu tìm hiểu, lắp đặt điện mặt trời mái nhà nên bắt đầu từ việc đánh giá nhu cầu sử dụng điện, khảo sát điều kiện mái và lựa chọn quy mô phù hợp; đồng thời chủ động liên hệ Công ty Điện lực trên địa bàn hoặc Tổng đài Chăm sóc khách hàng EVNHANOI 19001288 để được hướng dẫn các nội dung liên quan theo quy định.
Biến mái nhà thành nguồn điện chủ động không chỉ là câu chuyện của một gia đình hay một doanh nghiệp. Đó còn là cách mỗi công trình góp thêm một phần nguồn năng lượng sạch, sử dụng điện hiệu quả hơn và cùng hướng tới một Hà Nội xanh, tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững.