Thông tin trên được công bố tại hội thảo quốc tế "Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam", do BHXH Việt Nam phối hợp Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 22.9, tại Hà Nội.
Hơn 80% lao động nền tảng số nằm ngoài hệ thống an sinh xã hội, đối mặt với nhiều rủi ro về sức khỏe, tai nạn
ẢNH: T.N
2 triệu người có việc làm từ các nền tảng số
Theo ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục đầu tư của WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào, các doanh nghiệp nền tảng tại Việt Nam được ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người.
Lực lượng này tham gia nhiều lĩnh vực như vận tải, giao nhận, thương mại điện tử và các dịch vụ khác, với hình thức làm việc ngày càng đa dạng.
Khảo sát của WB đối với gần 5.000 người lao động trên nhiều nền tảng số cho thấy hơn 90% coi công việc trên nền tảng là nguồn thu nhập chính. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% tham gia BHXH.
Khảo sát cũng ghi nhận người lao động có nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn, ốm đau và bảo đảm thu nhập khi về già. Nhiều người cho biết sẵn sàng đóng góp vào hệ thống BHXH nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập.
Theo các chuyên gia, những con số này cho thấy khoảng trống an sinh xã hội đang tồn tại trong một bộ phận lao động làm việc trên nền tảng số, trong khi đây là hình thức việc làm ngày càng phổ biến trong nền kinh tế số.
Một đặc điểm của nhóm lao động này là có thể cùng lúc làm việc trên nhiều nền tảng, chuyển đổi giữa việc làm nền tảng và việc làm truyền thống hoặc chỉ làm việc không thường xuyên. Thu nhập cũng có thể thay đổi theo thời gian, khối lượng công việc và nhu cầu thị trường.
Do đó, việc mở rộng diện bao phủ BHXH cần tính đến đặc điểm của từng nhóm lao động, bản chất quan hệ giữa người lao động và doanh nghiệp cung cấp nền tảng cũng như mức độ tự chủ trong công việc.
Nghiên cứu cách đóng BHXH linh hoạt cho lao động nền tảng số
Theo Phó giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu, BHXH là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Mở rộng diện bao phủ, tạo điều kiện để ngày càng nhiều người lao động được tham gia và thụ hưởng chính sách là nhiệm vụ quan trọng.
Theo ông Liệu, năm 2025, số người tham gia BHXH đạt hơn 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 8 tháng năm 2026, con số này tăng lên hơn 22,4 triệu người, tương ứng 46,7% lực lượng lao động trong độ tuổi.
Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng thêm một số nhóm thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời bổ sung các chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tham gia, duy trì thời gian đóng và thụ hưởng các chế độ.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của các hình thức việc làm linh hoạt, phi truyền thống đang đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách BHXH, đặc biệt với nhóm lao động nền tảng số, lao động khoán việc, theo ngày hoặc bán thời gian có thu nhập ổn định.
Tại hội thảo, các vấn đề về mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng góp của người lao động, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và nhà nước cũng được đặt ra, nhất là với những người có thu nhập biến động, thời gian làm việc linh hoạt hoặc cùng lúc tham gia nhiều nền tảng.
Kinh nghiệm quốc tế được các chuyên gia chia sẻ tại hội thảo cho thấy một số hướng tiếp cận có thể tiếp tục nghiên cứu như thiết kế mức đóng và phương thức đóng linh hoạt theo thu nhập, tần suất làm việc; bảo đảm quyền lợi khi người lao động chuyển đổi việc làm; đồng thời nghiên cứu cơ chế chia sẻ trách nhiệm đóng góp giữa người lao động, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và nhà nước.
Việc ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu phù hợp từ các nền tảng để hỗ trợ nhận diện người tham gia, xác định thu nhập, tính mức đóng và tạo thuận lợi cho quá trình tham gia BHXH cũng được đề cập.