Emma, sống tại khu Chelsea, New York, đã phải nghỉ không lương cả tháng 10 và gần hết tháng 11 năm ngoái do chính phủ Mỹ đóng cửa. Nhưng cô cảm thấy may mắn vì có thể tận dụng quãng thời gian này để đăng ký cho hai con gái sinh đôi vào trường trung học công lập tại thành phố.
Tại nhiều thành phố ở Mỹ, học sinh muốn theo học một chương trình giáo dục cụ thể có quyền nộp đơn vào các trường trung học theo ý muốn, thay vì phải học tại trường gần nhà nhất.
Nhưng hệ thống giáo dục công lập của thành phố New York lại áp dụng tới 7 phương thức tuyển sinh, gồm trường chuyên, xét tuyển, xét tuyển qua đánh giá, thi năng khiếu, ưu tiên giáo dục, tuyển sinh mở và tuyển sinh theo tuyến.
Các phương thức tuyển sinh này áp dụng cho hơn 400 trường và hơn 900 chương trình học khác nhau, đòi hỏi phụ huynh phải có thời gian, hiểu biết và sự kiên trì đáng kể để vượt qua quy trình phức tạp như vậy.
Trường trung học Stuyvesant ở New York. Ảnh: NYT
Với Emma, vài phút đầu tiên của quá trình đăng ký diễn ra khá thuận lợi. Khi đăng nhập vào cổng tuyển sinh trực tuyến, cô phát hiện cả hai con gái đều đã được cấp mã số ngẫu nhiên (RAN) gồm 32 ký tự, trong đó quan trọng nhất là hai con số và ký tự đầu tiên.
Khi trường rơi vào tình trạng quá tải hồ sơ và các ứng viên có cùng mức độ ưu tiên, máy tính sẽ bắt đầu quét từ đầu hàng chờ, nên những học sinh có số RAN nhỏ hơn sẽ được ưu tiên nhận suất học trước.
Ngược lại, những em mang số ngẫu nhiên lớn hơn sẽ bị xếp cuối danh sách, đối mặt với rủi ro mất lượt khi trường hết chỉ tiêu và phải chuyển sang nguyện vọng thấp hơn hoặc chờ ở danh sách dự bị. Vì vậy, RAN càng nhỏ, cơ hội trúng tuyển của học sinh càng cao.
Sau khi có mã số RAN, Emma bắt đầu kiểm tra nhóm xét tuyển theo thành tích học tập (SAG) của các con. SAG được chia thành 4 nhóm, dựa trên điểm trung bình bốn môn văn, toán, khoa học và nghiên cứu xã hội, trong đó SAG 1 là nhóm được săn đón nhất vì mang lại quyền ưu tiên cao nhất khi xét tuyển. Để lọt vào SAG 1, học sinh phải nằm trong nhóm 15% có thành tích tốt nhất, đồng nghĩa với điểm trung bình từ 94,33 trở lên.
Hai con gái của Emma là Sara và Catherine đều thuộc diện học sinh xuất sắc tại trường cấp hai, nhưng chỉ Sara được xếp vào SAG 1. Catherine có điểm trung bình 93, không đạt ngưỡng yêu cầu.
Emma cảm thấy lo lắng đến thắt ngực vì điều này có thể khiến cơ hội hai con gái sinh đôi của cô được học cùng trường trở nên rất thấp.
Học sinh bước ra khỏi trường tại Brooklyn, New York ngày 13/11/2020. Ảnh: Reuters
Trong khi đó, tình huống của Michelle Goldberg lại trái ngược. Con trai cô nằm trong nhóm SAG 1 nhưng RAN lại thuộc hàng tệ nhất. Điều đó có nghĩa là con trai cô chỉ có thể được tuyển sau khi 99% học sinh khác trong thành phố đã được chọn vào các trường mà các em đủ điều kiện theo học.
Vì vậy, cô và con trai đang tìm kiếm các trường dự phòng, những trường được vận hành tốt nhưng không quá khắt khe trong khâu tuyển chọn, cách nhà không quá một giờ di chuyển bằng phương tiện công cộng. Tuy nhiên, các suất đăng ký thường kín chỗ rất nhanh, đến mức các phụ huynh phải trao đổi, nhượng lại suất cho nhau trên mạng.
Điều khiến Goldberg phẫn nộ chính là tình trạng thiếu chỗ học tại các ngôi trường có chương trình chất lượng và nguồn lực dồi dào, buộc các bậc phụ huynh phải chật vật tranh giành từng suất, hoặc đành chấp nhận một lựa chọn không như ý.
Chưa rõ bao nhiêu gia đình đã rời bỏ hệ thống trường công vì trải nghiệm đầy gian nan này, nhưng thực tế rõ ràng là số lượng học sinh theo học tại các trường công lập ở New York đang sụt giảm.
Trong một cuộc khảo sát được Sở Giáo dục New York công bố năm ngoái, 41% gia đình rút con khỏi hệ thống trường công lập của thành phố cho biết họ tìm kiếm một nền giáo dục "nghiêm túc và chất lượng hơn". 40% còn lại chuyển chỗ ở, trong đó phần lớn cho biết "lo ngại về trường học" là một trong những lý do khiến họ quyết định rời khỏi thành phố.
Theo Goldberg, một trong những nguyên nhân của tình trạng này bắt nguồn từ thời thị trưởng Michael Bloomberg. Ông Bloomberg đã đóng cửa các trường có kết quả kém, khuyến khích sự phát triển của các trường trung học quy mô nhỏ, tập trung vào định hướng nghề nghiệp.
Hệ quả là thành phố hiện nay thiếu trầm trọng các trường trung học công lập phục vụ cộng đồng dân cư địa phương, dẫn đến việc những học sinh có hoài bão thường phải chấp nhận cảnh đi học xa nhà.
Goldberg cho rằng một phần giải pháp nằm ở việc khôi phục các trường trung học phục vụ cộng đồng dân cư, không phải để thay thế quyền lựa chọn trường học, mà là để bổ sung cho hệ thống đó.
Emma và hai con gái cuối cùng đã chốt danh sách nguyện vọng. Mỗi em chọn 9 trường, trong đó có ba hoặc 4 trường trùng nhau. Cả gia đình đều hài lòng với những lựa chọn này. Cuộc sống gần như đã trở lại bình thường.
Tuy nhiên, đó là quãng thời gian vô cùng dài và kiệt sức. "Tôi mệt mỏi đến mức lúc nào cũng cảm thấy mình sắp bật khóc. Thực tế, tôi đã bắt đầu phải dùng thuốc điều trị lo âu vì quá trình này", Emma nói.
Hoàng Lan (Theo NYT, NYMag)