Thanh Niên • 21/09/2026 07:10

Lăng kính bạn đọc: Giữ công chứng nhưng cần thuận lợi cho người dân

Bạn đọc Thanh Niên đồng tình cao với chủ trương giữ quy định bắt buộc công chứng giao dịch bất động sản, coi đây là 'lá chắn' pháp lý thiết yếu bảo vệ người yếu thế.

Như Thanh Niên đã thông tin, Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp thu ý kiến, giữ nguyên quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với các giao dịch bất động sản trong dự thảo luật Kinh doanh bất động sản. Quyết định này nhằm bảo đảm an toàn pháp lý và phòng ngừa rủi ro tranh chấp. Thay đổi từ đề xuất "bỏ" sang "giữ" thu hút quan tâm của bạn đọc (BĐ) Báo Thanh Niên.

"ĐIỀU CẦN GIỮ LÀ TRÁCH NHIỆM"

BĐ Ng.Hồng Quang đặt ra câu hỏi nhằm cảnh báo về những rủi ro nhãn tiền nếu bỏ quy định hiện hành về công chứng giao dịch bất động sản: "Liệu điều này có đang mở cửa cho lừa đảo và gian lận ập vào hay không?".

Băn khoăn này được BĐ Mai Tùng Bách phân tích: "Tiền mua nhà, đất thường là khoản tiền tích cóp cả đời của người dân, không thể dễ dàng đẩy họ vào thế tự kiểm tra giấy tờ. Khi mà sổ đỏ, căn cước hay giấy ủy quyền bị làm giả vô cùng tinh vi, nhìn bằng mắt thường rất khó phát hiện, nếu dỡ bỏ lớp kiểm tra này, rủi ro sẽ dồn hết sang bên mua, đặc biệt là những người dân ít am hiểu pháp luật".

Đồng tình, BĐ Tai Nguyen dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, nhấn mạnh các nước phát triển như Pháp, Đức vẫn duy trì công chứng trong hệ thống giao dịch liên quan đến nhà, đất để bảo đảm an toàn cho các bên.

Nhìn nhận thực tế trong nước, BĐ Nguyễn Đoàn Đức Thành phân tích: "Giữcông chứngkhông có nghĩa là bảo vệ một thủ tục cũ bằng mọi giá. Điều cần giữ là trách nhiệm kiểm tra và người chịu trách nhiệm khi giao dịch có sai sót. Khi mua bán trực tiếp, bên mua phải tự xác minh sổ đỏ, nhân thân người bán, tình trạng hôn nhân, giấy ủy quyền và các hạn chế đối với tài sản. Chỉ thiếu một mắt xích là hợp đồng có thể bị tranh chấp. Trong khi đó, hệ thống dữ liệu đất đai hiện vẫn đang được hoàn thiện và chưa thể trả lời hết chuyện người ký có tự nguyện, có đủ năng lực hành vi hay có người đồng sở hữu bị bỏ sót hay không. Vì thế, công chứng vẫn là một lá chắn cần thiết ở thời điểm này. Nhưng đã gọi là "lá chắn" thì phải hoạt động thực chất; công chứng viên cần tra cứu được dữ liệu cập nhật, giải thích rõ hậu quả pháp lý và chịu trách nhiệm nếu kiểm tra sai. Tôi ủng hộ giữ công chứng, đồng thời mong sớm có công chứng điện tử và liên thông dữ liệu để vừa an toàn vừa bớt đi lại. Không nên đặt người dân vào lựa chọn hoặc nhanh, hoặc an toàn".

NÂNG CHUẨN NGHỀ CÔNG CHỨNG

Mặt khác, hiện trạng về công chứng giao dịch bất động sản không phải là không cần cải tiến, như phản ánh của BĐ Đoàn Thu: "Giữ công chứng để phòng ngừa rủi ro là cần thiết, nhưng cũng phải nhìn thẳng vào chi phí mà người dân đang gánh. Một giao dịch nhà đất đã có tiền thuế, lệ phí trước bạ, phí đo vẽ, hồ sơ địa chính và nhiều khoản phát sinh khác; thêm phí công chứng tính theo giá trị tài sản khiến tổng số tiền không hề nhỏ. Đáng nói là người dân trả phí nhưng có nơi vẫn chỉ nhận được cách phục vụ rất máy móc. Thiếu một bản sao thì phải quay về, sai một chi tiết nhỏ lại làm hồ sơ từ đầu, trong khi hoàn toàn có thể hướng dẫn đầy đủ ngay lần tiếp nhận đầu tiên. Công chứng là "lá chắn" pháp lý thì người trả phí phải nhận được dịch vụ tương xứng: hồ sơ được kiểm tra cẩn thận, rủi ro được giải thích rõ và thời gian xử lý được thông báo cụ thể. Không nên để công chứng trở thành cửa thủ tục mà người dân buộc phải đi qua nhưng không biết phải chờ bao lâu".

BĐ Mạc Văn Việt đề xuất: "Cần phân biệt sai sót có thể xảy ra dù công chứng viên đã làm đúng trách nhiệm với sự cẩu thả đáng lẽ phải tránh được. Nếu giấy tờ giả tinh vi, dữ liệu nhà nước không cập nhật và mọi bước nghiệp vụ đều đã thực hiện đầy đủ thì trách nhiệm không thể dồn hết cho công chứng viên. Nhưng nếu không đối chiếu bản gốc, bỏ qua dấu hiệu tẩy xóa, không xác minh người ký hoặc biết hồ sơ thiếu vẫn chứng nhận thì tổ chức công chứng phải bồi thường tương xứng. Đồng thời, cần công bố định kỳ số vụ công chứng sai, số tiền đã bồi thường và hình thức xử lý mà không làm lộ thông tin cá nhân. Minh bạch như vậy mới tạo áp lực nâng chuẩn nghề nghiệp và giúp người dân đánh giá nơi mình gửi gắm một giao dịch rất lớn".

Công chứng điện tử không nên được hiểu đơn giản là ký tên trên một bản PDF rồi gửi qua mạng. Giá trị quan trọng nhất của công chứng vẫn là xác minh đúng chủ thể, ý chí tự nguyện. Hệ thống cần tự cảnh báo tài sản chung để yêu cầu đúng người tham gia.

Bùi Đức Thìn

Mong cơ quan quản lý thực hiện đồng thời 2 nhiệm vụ, vừa giữ vững được cơ sở pháp lý, vừa đẩy nhanh số hóa để người dân không phải đánh đổi giữa sự nhanh chóng và an toàn.

Đỗ Minh Ngọc

Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp thu ý kiến, giữ nguyên quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với giao dịch bất động sản trong dự thảo luật Kinh doanh bất động sản. Quyết định này được đưa ra nhằm tăng mức an toàn pháp lý, đồng thời phòng ngừa nguy cơ tranh chấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người mua và người bán. Việc chuyển từ phương án đề xuất “bỏ” sang tiếp tục “giữ” công chứng đang nhận được sự quan tâm lớn từ bạn đọc Báo Thanh Niên. Nhiều ý kiến cho rằng nhà đất thường gắn với khoản tiền tích cóp trong thời gian dài, thậm chí là tài sản lớn nhất của một gia đình. Bạn đọc Ng.Hồng Quang đặt câu hỏi cảnh báo rằng nếu bỏ quy định hiện hành, liệu điều đó có vô tình mở đường cho lừa đảo và gian lận trong giao dịch hay không. Bạn đọc Mai Tùng Bách nhấn mạnh người dân không thể bị đẩy vào thế tự kiểm tra toàn bộ giấy tờ, nhất là khi sổ đỏ, căn cước và giấy ủy quyền giả ngày càng tinh vi. Theo các ý kiến gửi về, người mua thông thường khó nhận biết giấy tờ giả chỉ bằng quan sát, trong khi phần lớn không có kiến thức pháp luật đủ sâu để tự đánh giá mọi rủi ro. Nếu thiếu một cơ chế kiểm tra độc lập, trách nhiệm có thể dồn nặng lên bên mua, đặc biệt với những người ít kinh nghiệm hoặc lần đầu thực hiện giao dịch nhà đất. Vì vậy, giao dịch bất động sản cần một cơ chế thẩm tra pháp lý minh bạch, chặt chẽ, nhằm bảo vệ tài sản và sự an tâm của người dân. Bạn đọc Tai Nguyen dẫn kinh nghiệm quốc tế, cho biết những nước phát triển như Pháp và Đức vẫn duy trì công chứng trong các giao dịch liên quan đến nhà, đất. Cách làm này cho thấy công chứng không đơn thuần là một thủ tục hành chính, mà còn có vai trò bảo đảm an toàn cho các bên tham gia hợp đồng. Tuy nhiên, việc giữ công chứng không nên đồng nghĩa với bảo vệ máy móc một quy trình cũ, thiếu cải tiến và chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Bạn đọc Nguyễn Đoàn Đức Thành cho rằng điều cần giữ trước hết là trách nhiệm kiểm tra, cùng chủ thể phải chịu trách nhiệm khi giao dịch phát sinh sai sót. Khi mua bán trực tiếp, bên mua phải tự xác minh sổ đỏ, nhân thân người bán, tình trạng hôn nhân, giấy ủy quyền và những hạn chế liên quan đến tài sản. Chỉ cần một mắt xích bị bỏ qua, hợp đồng có thể phát sinh tranh chấp, trong khi hệ thống dữ liệu đất đai hiện vẫn đang được hoàn thiện. Theo phân tích này, dữ liệu hiện nay chưa chắc đã trả lời đầy đủ việc người ký có tự nguyện, có đủ năng lực hành vi hay có người đồng sở hữu nào bị bỏ sót hay không. Bởi vậy, công chứng vẫn là một lá chắn cần thiết ở thời điểm hiện tại, nhưng lá chắn ấy phải hoạt động thực chất, thay vì chỉ tạo thêm một bước trong hồ sơ. Công chứng viên cần tra cứu được dữ liệu cập nhật, giải thích rõ hậu quả pháp lý và chịu trách nhiệm phù hợp nếu việc kiểm tra bị thực hiện sai. Bạn đọc Nguyễn Đoàn Đức Thành đồng thời ủng hộ hướng phát triển công chứng điện tử, kết nối dữ liệu, giúp người dân giảm thời gian đi lại mà vẫn bảo đảm an toàn. Ở chiều ngược lại, bạn đọc Đoàn Thu lưu ý rằng người dân đang phải gánh nhiều khoản chi trong một giao dịch nhà đất, gồm thuế, lệ phí trước bạ, phí đo vẽ, hồ sơ địa chính và các khoản phát sinh khác. Khi phí công chứng tiếp tục tính theo giá trị tài sản, tổng chi phí có thể trở thành gánh nặng đáng kể đối với nhiều gia đình. Vấn đề không chỉ nằm ở mức phí, mà còn ở chất lượng phục vụ tại một số nơi, khi người dân phải quay lại chỉ vì thiếu bản sao hoặc một chi tiết nhỏ trong hồ sơ. Nếu công chứng được xem là lá chắn pháp lý, người trả phí cần nhận dịch vụ tương xứng, gồm kiểm tra cẩn thận, giải thích rõ rủi ro và thông báo cụ thể thời gian xử lý. Bạn đọc Mạc Văn Việt đề nghị phân biệt sai sót khách quan, dù công chứng viên đã làm đúng trách nhiệm, với sự cẩu thả như không đối chiếu bản gốc, bỏ qua dấu hiệu tẩy xóa hoặc chứng nhận khi hồ sơ còn thiếu. Theo đề xuất này, nếu giấy tờ giả tinh vi, dữ liệu nhà nước chưa cập nhật và nghiệp vụ đã được thực hiện đầy đủ, trách nhiệm không thể tự động dồn hết cho công chứng viên. Ngược lại, nếu tổ chức công chứng bỏ qua những bước kiểm tra cần thiết, trách nhiệm bồi thường phải tương xứng với hậu quả gây ra. Việc công bố định kỳ số vụ công chứng sai, số tiền bồi thường và hình thức xử lý, đồng thời bảo vệ thông tin cá nhân, cũng được xem là giải pháp tăng minh bạch và củng cố niềm tin.

Xem thêm tại Thanh Niên