Một đám cưới đã sẵn sàng, vậy mà sáng hôm sau, Vạn bỗng biến mất. Hạnh phúc chưa kịp thành hình đã hóa thành nỗi đau, để người thân mòn mỏi chờ đợi gần 70 năm. Từ mất tích bí ẩn ấy, nhà văn mở ra hành trình đầy biến cố.
Nhà văn từng bước hé mở bí mật, để quá khứ soi sáng hiện tại. Cuộc gặp lại Vạn, Hà và Thành sau gần bảy mươi năm khiến người đọc nghẹn ngào. Tình huống đó tạo sức cuốn hút, khơi sâu nỗi day dứt về cái giá con người phải trả cho những biến động thời cuộc.
Trong tiểu thuyết, gia đình thầy Nết chọn ở lại quê hương, gìn giữ nhà và mồ mả tổ tiên cùng niềm hy vọng người con gái sẽ trở về. Nhưng ở lại gặp bao oan ức, kỳ thị, bệnh tật và mất mát cứ nối nhau, đẩy con người vào những bi kịch. Nỗi đau ấy hiện lên sâu sắc qua Hà, cô thấm thía rằng: “Vết thương đau nhất không nằm trên da thịt, mà nằm ở miệng lưỡi của người đời”. Định kiến có thể biến cộng đồng thành xa lạ, đẩy con người vào cô độc. Chiến tranh cướp đi Khoa, người cô yêu khiến những khát vọng yêu thương và hạnh phúc của Hà dang dở.
Chị Vạn mang một bi kịch khác: Giằng xé giữa tình yêu, bổn phận và nỗi sợ, rồi quyết định ra đi trước ngày cưới, để lại nỗi chờ đợi gần trọn một đời. Viết về Vạn, Hà và người chị nuôi tên Chiêm, Hồng Nguyên không vội phán xét mà lắng nghe những giằng co sâu kín trong tâm hồn họ. Những người phụ nữ ấy có thể chịu nhiều bất hạnh, nhưng không yếu đuối; họ biết yêu thương, biết lựa chọn và dám đối diện với cái giá của lựa chọn. Tiểu thuyết thể hiện cái nhìn nhân hậu, trân trọng sức sống bền bỉ của con người giữa nghịch cảnh.
Kết cấu hai phần “Người ở lại” và “Người ra đi” tạo nên hai chiều đối sánh của nỗi nhớ. Người ở lại mong ngóng đau đáu; người ra đi mang theo ký ức quê hương, đến cuối đời vẫn khắc khoải tìm về. Hai hành trình khác biệt cùng gặp nhau ở nỗi đau chia lìa và khát vọng đoàn viên.
Chất trữ tình thấm đẫm qua những hình ảnh gió, dòng sông, bến đò, tiếng chuông nhà thờ. Đó không chỉ là cảnh vật mà còn là chứng nhân của những cuộc ra đi, những mối tình lỡ dở và những cuộc gặp gỡ muộn màng. Nhan đề “Gió chiều Hoàng Đạo” cũng giàu sức gợi: Ngọn gió mang theo biến động cuộc đời; buổi chiều gợi khoảnh khắc con người ngoái nhìn quá khứ, nhận ra những gì đã mất và những gì vẫn còn nguyên vẹn trong tim.
Với giọng kể khi dồn dập, khi lắng sâu, Lê Hồng Nguyên đã kết hợp sức hấp dẫn của câu chuyện với chiều sâu suy tưởng về thân phận con người. Tác phẩm không chỉ giải mã một cuộc mất tích mà còn là khúc tưởng niệm những phận người bị lịch sử chia lìa. Những ngôi làng có thể biến mất, những dòng sông có thể đổi dòng, nhưng ký ức quê hương và tình thân vẫn âm thầm neo giữ con người. Bằng tấm lòng nhân hậu, Lê Hồng Nguyên gửi đến bạn đọc một thông điệp lắng đọng: Thời gian có thể lấy đi nhiều điều, nhưng không dễ xóa nhòa tình yêu thương và khát vọng trở về.
THÁI DŨNG