Quảng Sơn hiện có 16 đơn vị chủ rừng, quản lý hơn 34.457 ha đất quy hoạch lâm nghiệp, trong đó hơn 27.150 ha có rừng và 6.713,46 ha đất chưa có rừng. Thời gian qua, các chủ rừng, chính quyền địa phương và lực lượng chức năng phối hợp quản lý, kịp thời xử lý các vụ việc phát sinh, góp phần bảo vệ phần lớn diện tích rừng và đất lâm nghiệp.
Tuy nhiên, tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp vẫn diễn ra, một số nơi trở thành điểm nóng. Nguyên nhân được xác định là một số chủ rừng còn thiếu trách nhiệm, lực lượng quản lý mỏng trong khi địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực giáp ranh với vùng sản xuất của người dân và nhu cầu đất sản xuất của người dân còn cao dẫn đến việc phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp ngày càng gia tăng.
Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng Quảng Sơn đã tiếp nhận, xử lý hàng chục vụ việc liên quan đến phá rừng trái phép, lấn chiếm đất lâm nghiệp, dựng lán trại, trồng cây nông nghiệp trên đất rừng. Đáng lo ngại, các đối tượng thường không phá rừng trên diện tích lớn mà phát dọn từng phần, lấn đất giáp ranh rồi đào hố trồng cây. Khi cây trồng phát triển, diện tích lấn chiếm tiếp tục được mở rộng, sau đó dựng lán trại, gây khó khăn cho việc xử lý.
Tại lâm phần do Công ty TNHH MTV Đắk N'Tao quản lý trên địa bàn xã Quảng Sơn, hiện có nhiều hộ dân canh tác trên đất lâm nghiệp, với diện tích khoảng 890,77 ha. Đây cũng là khu vực thường xảy ra tranh chấp, lấn chiếm. Xã Quảng Sơn đã tiếp nhận nhiều báo cáo của công ty về tình trạng trồng tỉa, dựng nhà trái phép. Có trường hợp các đối tượng đi thành nhóm từ 20 đến 100 người, khi bị phát hiện, những người này dùng hung khí đe dọa, gây áp lực đối với lực lượng bảo vệ rừng.
Theo Phó Giám đốc công ty Phạm Văn Thô, các đối tượng thường lợi dụng địa hình phức tạp, xa khu dân cư, thời điểm mưa hoặc ban đêm để đưa người, phương tiện, vật tư vào lâm phần. Nhiều trường hợp đưa cả gia đình vào ở trái phép trên đất rừng. Gần đây, một số đối tượng có biểu hiện manh động, sử dụng cưa điện, tổ chức canh gác, báo động hoặc đặt bẫy đinh để đối phó lực lượng làm nhiệm vụ.
Tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Quảng Sơn, thực trạng lấn chiếm đất rừng không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý đối tượng vi phạm mà còn cho thấy những hạn chế trong công tác quản lý, nhất là đối với các diện tích có lịch sử quản lý phức tạp. Điển hình, tại tiểu khu 1644, thuộc diện tích thu hồi từ Hợp tác xã Nông nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Hợp Tiến và giao cho đơn vị quản lý vẫn phát sinh tình trạng một số cá nhân tự ý sản xuất nông nghiệp, trong đó có những khu vực đã hoàn thiện hồ sơ trồng rừng thay thế.
Tại tiểu khu 1620 và 1630, khu vực thực hiện dự án quản lý, bảo vệ và trồng rừng đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, tạm giao cho một doanh nghiệp triển khai trên quy mô 196,2 ha từ tháng 6/2015. Tuy nhiên, đến nay, diện tích này vẫn chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất chính thức, dẫn đến bất cập trong công tác quản lý, xác định chủ thể quản lý và trách nhiệm của các bên liên quan.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Quảng Sơn Phạm Văn Duẩn, tình trạng lấn chiếm đất rừng tại địa phương diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng. Ngoài tác động từ giá đất nông nghiệp và nông sản, nguyên nhân căn bản là lực lượng quản lý, bảo vệ rừng còn mỏng; một số chủ rừng chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong kiểm tra, ngăn chặn.
Việc phát hiện vi phạm phải được thực hiện từ sớm, xử lý ngay khi diện tích mới bị tác động, không để hình thành lán trại, cây trồng rồi mới giải tỏa. Mặt khác, những khoảng trống pháp lý đang gây khó khăn cho công tác quản lý đất đai, tài nguyên rừng. Vì vậy, cần xác định rõ ranh giới, diện tích, chủ thể quản lý và trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm. Những diện tích đã giải tỏa phải được quản lý chặt, cắm biển cảnh báo, xác định ranh giới và giao cụ thể cho đơn vị, lực lượng chịu trách nhiệm.
Tại buổi làm việc mới đây với Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Quảng Sơn, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng yêu cầu địa phương sớm thành lập Ban Chỉ đạo, lập lại trật tự quản lý đất rừng, giải quyết dứt điểm các vấn đề tồn tại. Công an tỉnh được đề nghị tăng cường lực lượng tại các điểm nóng, xác lập chuyên án, xử lý nghiêm các đầu nậu, đối tượng tổ chức lấn chiếm, mua bán đất rừng trái phép. Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo Chi cục Kiểm lâm phối hợp với chính quyền xã Quảng Sơn và các công ty lâm nghiệp tăng cường kiểm tra, xây dựng phương án bảo vệ rừng bền vững, sử dụng đất hiệu quả, kiên quyết ngăn chặn tái lấn chiếm. Về lâu dài, cần rà soát, thu hồi các dự án giao đất, giao rừng hoạt động kém hiệu quả; lựa chọn những tổ chức, cá nhân đủ năng lực, trách nhiệm để tiếp nhận, khôi phục và phát triển rừng. Đồng thời, giải quyết dứt điểm các tranh chấp, khiếu kiện đất đai kéo dài, xác định chủ thể sử dụng đất và ranh giới quản lý.
Từ xử lý các điểm nóng phải tiến tới giải quyết căn cơ những nguyên nhân phát sinh vi phạm; chuyển từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa, từ giải tỏa sang quản lý chặt, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ thể để xảy ra mất rừng. Qua đó, lập lại kỷ cương trong quản lý đất lâm nghiệp, bảo đảm tài nguyên rừng được sử dụng đúng mục đích.
CHẤN HƯNG