Lật tẩy lớp homeschooling trá hình: 'Tự học' nhưng bán trú cả tuần, học sinh ăn cơm hộp, ngủ nền gạch

Tháng 8-2026, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cảnh báo về làn sóng tự phát cho con rời trường học để theo đuổi mô hình homeschooling (tự học tại nhà) vì phát hiện lỗ hổng nghiêm trọng liên quan đến quyền lợi pháp lý của trẻ em.

Hơn một tháng, phóng viên Tuổi Trẻ trong vai phụ huynh thâm nhập một số cơ sở homeschooling trá hình. Tại đây, không những hoc sinh ăn ngủ bán trú, mà còn thu học phí tiền triệu, trong khi điều kiện học tập, ăn ngủ cho học sinh thiếu an toàn. toàn.

Homeschooling trong chung cư, ăn ngủ co ro dưới nền gạch

Giữa tháng 8, theo chỉ dẫn từ các nhóm phụ huynh homeschooling trên mạng xã hội, chúng tôi tìm đến Học viện S.D (hoạt động tại chung cư ở phường Tân Mỹ, quận 7 cũ) để tìm lớp, sau đó là kế hoạch du học Mỹ.

Nhân viên đưa chúng tôi lên một căn hộ ở lầu 8, rộng chưa tới 100m². Do thời điểm này là hè, lớp chưa khai giảng, nhân viên tư vấn về lịch sinh hoạt, học tập bán trú từ thứ hai đến thứ sáu, thậm chí "chỉ dẫn" phương án pháp lý nếu phụ huynh muốn con quay lại trường công.

Theo quan sát, ngoại trừ bếp, nhà vệ sinh và ban công, phòng học chính rộng khoảng 40m² được xếp 10 chiếc bàn dài chia làm ba dãy với tổng cộng 18 ghế ngồi, phía trên treo một tivi và logo học viện.

Tiếp chúng tôi, cô J.Ng., được giới thiệu là chủ học viện, giới thiệu: "Học sinh sẽ được làm bài test, tùy trình độ sẽ có mức phí khác nhau. Ở đây homeschooling là học online nhưng học sinh tập trung lại, học bán trú từ thứ Hai đến thứ Sáu. Lớp khoảng chục em. Buổi trưa các em có thảm ngủ, còn cơm trưa thì phụ huynh tự chuẩn bị sẵn cho con".

Cô J.Ng. liên tục "khoe" thành tích 3 năm qua đã đào tạo "mát tay" cho nhiều lứa đi du học Mỹ. Cô khẳng định các lớp homeschooling tại đây rất đông, riêng chủ nhật có thể lên đến 35 học sinh, nhiều phụ huynh ở tỉnh cũng lặn lội tìm đến.

Đầu tháng 10, chúng tôi quay lại cơ sở này vào giờ nghỉ trưa. Khác với quảng cáo, căn hộ ngột ngạt mùi thức ăn. Trong "lớp" lúc này chỉ có hai học sinh: một em đang ngồi học và một em đang nằm co ro ngủ trưa dưới nền gạch.

Y tế học đường và phòng cháy chữa cháy… bằng 0

Cũng được giới thiệu là nơi đào tạo homeschooling, một trung tâm bồi dưỡng và luyện thi Cambridge nằm trên đường Lê Quốc Trinh, phường Phú Thọ Hòa (quận Tân Phú cũ) có hơn 10 học sinh homeschooling. Các em phải học tập, ăn ngủ sinh hoạt tập trung từ 8h30 đến 17h, từ thứ Hai đến thứ Sáu. Mức học phí tại đây là 8,2 triệu đồng/tháng, cộng thêm 50.000 đồng/ngày tiền ăn trưa và ăn xế.

Ghi nhận tại cơ sở, ba tầng của một căn nhà nằm ngay ngã tư được tận dụng làm phòng học. Trung tâm không có sân chơi, không thiết bị phục vụ hoạt động thể chất. Không gian học tập khá ngột ngạt, trong khi lối thoát hiểm an toàn và hệ thống phòng cháy, chữa cháy theo quy chuẩn cũng không được bảo đảm.

Đến giờ trưa, học sinh không có nhà ăn bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm mà phải ngồi quanh những chiếc bàn gỗ kê sát cửa kính, nhìn ra mái tôn để dùng bữa. Thức ăn được vận chuyển từ nơi khác đến, trẻ tự chia cơm và tại đây không có quy trình lưu mẫu thức ăn. Các điều kiện tối thiểu về y tế học đường cũng chưa được bảo đảm.

Đến giờ nghỉ trưa, hàng chục học sinh từ tiểu học đến THCS nằm nghỉ trên những chiếc ghế lười (beanbag) đủ màu sắc, xếp san sát trên sàn, tạo nên khung cảnh chật chội.

Tại một cơ sở khác gắn tên "Homeschool" (phường Trung Mỹ Tây, quận 12 cũ), mô hình học trực tiếp tại trung tâm cũng được tổ chức tương tự. Khi chúng tôi hỏi về lớp bán trú dành cho trẻ từ 4-12 tuổi, cô N, chủ cơ sở, hồ hởi chào mời: "Ôi, lớp bán trú bên em rất chất lượng. Con sẽ cực nhanh giỏi".

Gắn mác "quốc tế" để dụ phụ huynh xuống tiền

Để chiêu dụ các bậc phụ huynh xuống tiền, công thức tiếp thị chung của các cơ sở tự phát này là thần thánh hóa các chương trình học của Mỹ, Anh và cam kết đội ngũ giáo viên được tập huấn chuẩn quốc tế. Họ liên tục quảng cáo dạy theo giáo trình Acellus, Cambridge, Abeka... nhằm vẽ nên viễn cảnh tươi đẹp về một "công dân toàn cầu" dễ dàng bước chân ra thế giới.

Ghi nhận tại một trung tâm bồi dưỡng và luyện thi Cambridge nằm trên đường Lê Quốc Trinh, phường Phú Thọ Hòa vào ngày 7-10, trong phòng học ở lầu 2 chỉ có 3 học sinh tiểu học đang ngồi nhìn màn hình máy tính để học online. Bên cạnh các em là giáo trình Cambridge được... in ra giấy rồi đóng tập lò xo.

Bà S.Ng., chủ cơ sở này, giới thiệu trung tâm có 3 giáo viên "đi học về" và một số giáo viên tự do có thế mạnh tiếng Anh. Học sinh sẽ được hỗ trợ các môn toán, khoa học, Anh văn bởi những thầy cô "có kiến thức tầm master (thạc sĩ - PV) ở môn đó".

Mức học phí bậc tiểu học tại đây sẽ tăng 5% mỗi năm, bậc THCS tăng 10%. Đáng nói, trung tâm thực chất chỉ đóng vai trò "đồng hành, giám sát" và giảng giải lại kiến thức. Phụ huynh vẫn phải tự bỏ tiền túi để đăng ký tài khoản học trên các nền tảng quốc tế (khoảng 70 USD/tháng cho Acellus, còn chương trình Cambridge thì phải tự đóng phí qua các kỳ thi).

Tại Học viện S.D, thầy H.A (chuyên viên điều phối) cho rằng dù homeschooling là hình thức học tại nhà, việc có giáo viên giám sát, đồng hành tại cơ sở sẽ giúp quá trình học tập bài bản hơn.

"Các em đến đây học online qua chương trình mua từ nước ngoài. Giáo viên bên kia đánh giá học sinh như thế nào thì thầy cô ở học viện sẽ hỗ trợ, đồng hành. Ở đây, chúng tôi kiểm soát học sinh và giúp các em tương tác hiệu quả", thầy H.A nói.

Tại cơ sở phường Trung Mỹ Tây, có sử dụng chương trình Abeka kèm toán và tiếng Việt, có thêm lớp ngữ âm (phonics) và lớp ngoài giờ buổi tối. Dù quảng cáo chương trình Mỹ nhưng đa số các lớp lại do giáo viên Việt Nam và Philippines giảng dạy. 

Để cạnh tranh, cơ sở này còn tung chiêu miễn phí xe đưa rước và đánh vào tâm lý ham rẻ của phụ huynh với khẳng định: "Học phí cả tuần chỉ bằng 4 giờ học tại trung tâm Anh ngữ".

Vi phạm luật giáo dục bắt buộc

Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM từng đưa ra cảnh báo khẩn, yêu cầu các địa phương rà soát 100% trẻ trong độ tuổi đến trường và xử lý nghiêm các trung tâm homeschooling hoạt động trái phép.

Theo lãnh đạo phòng văn hóa xã hội một phường trung tâm TP.HCM, pháp luật Việt Nam hiện không cấm phụ huynh tự dạy con tại nhà, nhưng hệ thống giáo dục quốc dân hoàn toàn không công nhận đơn vị nào tự ý tổ chức dạy văn hóa, thay thế trường học và tự cấp chứng nhận homeschooling.

"Giáo dục tiểu học là bắt buộc, việc tự ý cho con bỏ học để gửi gắm vào các cơ sở không phép là hành vi tước quyền đến trường hợp pháp của trẻ. Phụ huynh cần hiểu rằng việc gửi con vào các cơ sở tự phát này là bất hợp pháp. Khi đứa trẻ muốn quay lại trường công, việc thiếu hụt học bạ, hồ sơ gốc từ các lớp dưới sẽ tạo ra một rào cản pháp lý rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và lộ trình học tập của các em", vị này nhấn mạnh.

Về thông tin "quay lại trường công chỉ cần học lùi một lớp" như một số cơ sở homeschooling trá hình quảng cáo, vị này cho biết do hình thức homeschooling chưa được công nhận trong hệ thống giáo dục quốc dân, việc tiếp nhận học sinh trở lại trường công phải căn cứ vào hồ sơ học tập và kết quả đánh giá theo quy định.

Vị này dẫn chứng trường hợp học sinh hoàn thành lớp 5 tại trường công, sau đó nghỉ học hai năm để homeschooling theo chương trình Mỹ. Khi muốn trở lại lớp 8 tại trường công ở Việt Nam, học sinh có thể không được tiếp nhận theo lộ trình này do quá trình học tập trước đó chưa được công nhận, đồng thời chương trình giữa hai hệ thống giáo dục có sự khác biệt.

"Có những trường hợp học xong lớp 5, đi du học phổ thông lớp 6, 7, 8 tại trường nước ngoài. Học sinh học trực tiếp, có điểm số, có xác minh, có bảng điểm.

Tuy nhiên, do chương trình giáo dục giữa hai quốc gia có sự chênh lệch, trường công sẽ đánh giá năng lực để xác định học sinh đang ở trình độ lớp nào, có đủ khả năng tiếp thu chương trình tiếp theo hay không, từ đó xếp lớp phù hợp. Nhà trường thu thập minh chứng và báo cáo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM.

Trong khi đó, nếu học sinh ở nước ngoài nhưng vẫn theo hình thức homeschooling thì khi trở lại trường công, quá trình học tập này không được chấp nhận tương tự", vị này giải thích.

Trước nguy cơ các cơ sở homeschooling tự phát ngừng hoạt động, khiến học sinh bị gián đoạn việc học và phụ huynh khó bảo vệ quyền lợi, vị này khuyến cáo các gia đình cần tìm hiểu kỹ tính pháp lý của mô hình giáo dục trước khi gửi con theo học. Phụ huynh cũng cần lưu ý những cảnh báo của cơ quan quản lý giáo dục, tránh tin vào các cam kết thiếu căn cứ về việc chuyển tiếp trở lại trường công.

Đằng sau những lời quảng cáo hào nhoáng về homeschooling (tự học tại nhà) theo chương trình Anh, Mỹ là những khoản phí lên đến hàng trăm triệu đồng, các điều khoản hợp đồng bất lợi và những cam kết về chất lượng, bằng cấp chưa rõ ràng. Phụ huynh có thể phải gánh phần lớn rủi ro khi lựa chọn mô hình này. Mời bạn đọc đón xem bài viết kỳ tới: Ma trận homeschooling: Hợp đồng trói phụ huynh, cơ sở 'chui' núp bóng quốc tế

TTCT - Homeschooling (học tại nhà) chẳng phải là chuyện mới, nhưng sau dịch COVID-19, nhiều phụ huynh VN quan tâm hơn đến vấn đề này. Nhóm Facebook lớn nhất về homeschooling đã thu hút gần 70.000 thành viên.