Cuối năm, khi trời hanh khô và đường đất trên sườn núi bớt lầy, các đoàn khách leo núi lại tìm về Lùng Cúng. Từ Hà Nội, phần lớn du khách đi xe khách hoặc ô-tô lên xã Tú Lệ, rồi nhờ xe máy của người dân vào các bản dưới chân núi.
Lùng Cúng có ba hướng leo quen thuộc là Thào Chua Chải, Lùng Cúng và Tu San, hành trình thường kéo dài hai ngày một đêm. Chặng đầu đi qua ruộng bậc thang đã gặt, nương ngô và những cây táo mèo cổ thụ, có cây hơn trăm tuổi. Càng lên cao, lối mòn càng hẹp, xuyên qua rừng trúc phủ rêu, nhiều đoạn dốc phải bám rễ cây mà đi. Đêm, khách nghỉ trong lán gần đỉnh.
Tháng 11 và 12 là lúc nhiều người tìm lên Lùng Cúng để ngắm biển mây nhất. Sáng sớm, mây dâng kín thung lũng, chỉ còn những đỉnh núi xa nhô lên. Từ đỉnh, tầm nhìn mở ra bốn phía, bình minh và hoàng hôn là hai thời khắc khách leo núi chờ đợi nhất. Mùa xuân có hoa đào, hoa sơn tra; tháng 9, tháng 10 là mùa lúa và táo mèo chín. Cũng vào những tháng cuối năm, rừng phong trên đường lên đỉnh chuyển sang sắc đỏ. Ngược lại, từ tháng 5 đến tháng 8, mưa rừng khiến đường lầy, dễ sạt lở, lối mòn bị xóa dấu, người ít kinh nghiệm không nên tham gia leo vào thời gian này.
Khách leo núi cũng làm thay đổi nhịp sống ở các bản. Tại thôn Tu San, Có Mông, một số hộ sửa lại nhà theo kiến trúc truyền thống để đón khách nghỉ đêm còn thanh niên bản làm người dẫn đường, mang đồ. Du khách có thể theo bà con lên nương, xem dệt vải lanh, nhuộm chàm, thêu hoa văn, ăn bữa cơm cùng gia chủ. Ở thôn Có Mông, khi có khách, người dân mặc trang phục truyền thống, thổi khèn, múa hát, thanh niên trong bản nhờ đó cũng có dịp học lại nét văn hóa của dân tộc mình.
Tuy có thời điểm quá tải lượng người, nhiều rác thải và vẫn còn tình trạng chặt cây làm củi, song chính quyền địa phương đã bắt đầu khảo sát địa hình, các tuyến đường để xây dựng phương án cứu hộ, cứu nạn, chăm sóc y tế cũng như nâng cấp dịch vụ cho du khách. Với những người định lên Lùng Cúng, lựa chọn an toàn vẫn là đi cùng người dẫn đường địa phương, theo dõi thời tiết trước ngày leo, đặc biệt luôn có ý thức bảo vệ cảnh quan, môi trường.
Bài và ảnh: SƠN HUYỀN