Công ty TNHH SEACRET, doanh nghiệp 100% vốn đầu tư Mỹ tại TP.HCM, vừa có đơn kiến nghị khẩn cấp gửi Thủ tướng, Phó thủ tướng và Bộ Tài chính, đề nghị kiểm tra toàn bộ quá trình xử lý một lô thực phẩm bổ sung nhập khẩu tại Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất.
Theo hồ sơ, ngày 26.5, doanh nghiệp mở tờ khai nhập khẩu 10.080 lon thực phẩm bổ sung Alpha Lipid Lifeline, xuất xứ New Zealand, trị giá tính thuế gần 3,6 tỉ đồng. Tờ khai được phân luồng vàng và doanh nghiệp đã có chứng thư kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm do Chi nhánh Vinacontrol Hải Phòng cấp.
Tuy nhiên, sau hơn 100 ngày, lô hàng vẫn chưa được thông quan.
Điều đáng chú ý không chỉ là thời gian kéo dài, mà còn là hàng loạt diễn biến trong quá trình xử lý hồ sơ đặt ra những câu hỏi cần được cơ quan có thẩm quyền làm rõ.
Vụ việc thuộc thẩm quyền thụ lý, giải quyết của Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất
ẢNH: VINALOGS
Cơ quan chuyên ngành không kết luận vi phạm
Vướng mắc bắt đầu từ việc cơ quan hải quan cho rằng thành phần thể hiện trên nhãn hàng hóa có khác biệt so với bản tự công bố trước đó, nên doanh nghiệp phải thực hiện tự công bố lại sản phẩm theo khoản 4 điều 5 Nghị định 15 năm 2018.
Trong khi đó, SEACRET cho rằng không có sự thay đổi về nguyên liệu, công thức, nhà sản xuất hay xuất xứ, mà chỉ thay đổi cách định danh, mô tả và thể hiện các thành phần trên nhãn. Vì vậy, doanh nghiệp thuộc trường hợp chỉ phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý.
Trước khi nhập khẩu, doanh nghiệp đã hai lần gửi văn bản thông báo điều chỉnh tới Sở An toàn thực phẩm TP.HCM.
Đáng chú ý hơn, chính Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất sau đó đã có văn bản hỏi Sở An toàn thực phẩm TP.HCM về trường hợp này.
Văn bản phúc đáp của Sở An toàn thực phẩm xác nhận việc tiếp nhận hồ sơ của doanh nghiệp và dẫn đầy đủ khoản 4 điều 5 Nghị định 15 năm 2018. Tuy nhiên, cơ quan chuyên ngành không kết luận SEACRET vi phạm, cũng không xác định doanh nghiệp thuộc trường hợp bắt buộc phải tự công bố lại sản phẩm.
Mặc dù vậy, trong biên bản làm việc sau đó, phía hải quan vẫn xác định doanh nghiệp "chưa thực hiện tự công bố lại sản phẩm".
Đây là điểm cần được làm rõ: khi cơ quan quản lý chuyên ngành về an toàn thực phẩm chưa xác định doanh nghiệp có nghĩa vụ phải công bố lại, căn cứ chuyên môn nào để cơ quan hải quan đi đến kết luận ngược lại?
Vì sao chứng thư hợp lệ lại bị thu hồi?
Một diễn biến khác cũng gây nhiều chú ý.
Trước đó, Chi nhánh Vinacontrol Hải Phòng đã kiểm tra hồ sơ và cấp chứng thư kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm cho lô hàng. Theo hồ sơ vụ việc, chính đơn vị này sau đó cũng xác nhận hồ sơ doanh nghiệp nộp khi cấp chứng thư là đầy đủ và việc cấp chứng thư được thực hiện đúng quy trình.
Thế nhưng, ngày 17.7, Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất có văn bản gửi Vinacontrol Hải Phòng đề nghị xem xét lại chứng thư.
Trong văn bản này, khi dẫn khoản 4 điều 5 Nghị định 15 năm 2018, cơ quan hải quan chỉ viện dẫn nội dung: trường hợp sản phẩm thay đổi tên sản phẩm, xuất xứ, thành phần cấu tạo thì phải tự công bố lại.
Trong khi khoản luật còn một vế rất quan trọng: đối với các thay đổi khác, tổ chức, cá nhân chỉ cần thông báo bằng văn bản với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và được sản xuất, kinh doanh ngay sau khi gửi thông báo.
Sau văn bản của hải quan, Vinacontrol Hải Phòng thay đổi quan điểm và sau đó thu hồi chứng thư đã cấp.
Câu hỏi đặt ra là: Vinacontrol thu hồi chứng thư vì phát hiện hồ sơ, hàng hóa không bảo đảm an toàn thực phẩm, hay chỉ vì cách hiểu về nghĩa vụ "tự công bố lại" của cơ quan hải quan?
Nếu nguyên nhân chỉ xuất phát từ tranh luận về thủ tục công bố sản phẩm, thì việc một chứng thư kiểm tra nhà nước đã được cấp đúng quy trình bị thu hồi trên cơ sở nào cũng cần được làm rõ.
Kiểm định xác nhận mã hàng đúng, hàng vẫn nằm kho
Một tình tiết khác trong hồ sơ là ngày 17.6, đơn vị kiểm định của Hải quan đã xác định mã phân loại 2106.90.99 đúng với mã doanh nghiệp khai báo và mẫu hàng phù hợp với nội dung khai báo.
Như vậy, sau thời điểm này, vấn đề mã số hàng hóa và sự phù hợp của hàng với khai báo về cơ bản đã được kiểm tra.
Lô hàng thực phẩm đã nằm kho hơn 100 ngày
Thế nhưng hàng vẫn không được thông quan.
Trong hơn 100 ngày sau ngày mở tờ khai, doanh nghiệp liên tục phải thực hiện thêm các yêu cầu kiểm tra, làm việc và cung cấp hồ sơ.
SEACRET cho biết đã 18 lần thực hiện các yêu cầu của cơ quan chức năng, trong toàn bộ hồ sơ không có tài liệu nào ghi nhận doanh nghiệp từ chối cung cấp hồ sơ hoặc từ chối xuất trình hàng hóa.
Điều này đặt ra một vấn đề khác: từng khoảng thời gian lô hàng bị giữ lại được căn cứ vào quyết định nào, và trách nhiệm giải quyết thuộc cơ quan nào?
Đến làm việc nhưng biên bản lại ghi "không đến"
Tình tiết đáng chú ý nhất xảy ra ngày 18.8.
Theo hồ sơ, Hải quan cửa khẩu gửi giấy mời Tổng giám đốc SEACRET đến làm việc lúc 10 giờ tại kho hàng TCS, số 46 Hậu Giang, P.Tân Sơn Hòa, TP.Hồ Chí Minh.
Tuy nhiên, SEACRET cho biết, tối 17.8, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu trực tiếp liên hệ, yêu cầu Tổng giám đốc công ty sáng hôm sau đến làm việc sớm hơn, vào lúc 9 giờ tại trụ sở Hải quan cửa khẩu, số 51 Trường Sơn, P.Tân Sơn Hòa.
Sáng 18.8, Tổng giám đốc SEACRET đã đến địa điểm này và làm việc với cán bộ Hải quan. Trong số những người tham dự có ông Phan Bình Tuy, Phó đội trưởng Hải quan cửa khẩu.
Buổi làm việc tại 51 Trường Sơn lại không được lập biên bản.
Sau đó, một biên bản khác được lập, ghi nhận doanh nghiệp "không đến làm việc theo giấy mời mà không có lý do".
Theo tài liệu doanh nghiệp cung cấp, ông Phan Bình Tuy là người đã trực tiếp có mặt trong buổi làm việc với Tổng giám đốc SEACRET sáng hôm đó.
Và chính ông Tuy là người lập biên bản ghi nhận doanh nghiệp vắng mặt.
Một ngày sau, ngày 19.8, ông Tuy ký thay đội trưởng quyết định chuyển hồ sơ vụ việc sang Cơ quan CSĐT Công an TP.HCM; trong các căn cứ của quyết định có biên bản ghi doanh nghiệp không đến làm việc.
Nếu chuỗi tài liệu này do SEACRET cung cấp được xác định là chính xác thì đây không còn đơn thuần là tranh luận về cách hiểu một quy định hành chính.
Cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ vì sao một cuộc làm việc thực tế đã diễn ra nhưng không được lập biên bản, trong khi một biên bản khác lại ghi người đã đến làm việc là "không có mặt"; và biên bản này sau đó được sử dụng làm một trong những căn cứ chuyển hồ sơ điều tra.
SEACRET đã chính thức có văn bản đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra sổ đăng ký người ra vào trụ sở Hải quan tại 51 Trường Sơn, dữ liệu camera an ninh, giấy mời và lấy lời khai những người tham dự để xác minh sự việc. Doanh nghiệp khẳng định sẵn sàng đối chất và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung phản ánh.
Mỗi ngày thêm hơn 10 triệu đồng tiền kho
Trong khi các cơ quan vẫn chưa thống nhất cách xử lý, chi phí đối với doanh nghiệp tiếp tục phát sinh.
Theo SEACRET, đến ngày 31.8, tiền lưu kho, lưu bãi tại TCS đã hơn 1 tỉ đồng, tương đương khoảng 28,4% giá trị tính thuế của cả lô hàng. Bình quân mỗi ngày doanh nghiệp phải trả hơn 10 triệu đồng. Ngoài ra, hơn 2 tỉ đồng chi phí vận chuyển hàng không đã được chi trả.
Doanh nghiệp này đề nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Tài chính, Cục Hải quan kiểm tra toàn bộ quá trình xử lý tờ khai; đề nghị Bộ Y tế hướng dẫn thống nhất cách áp dụng khoản 4 điều 5 Nghị định 15 năm 2018; đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc ban hành các biên bản, văn bản liên quan.
SEACRET cho biết đã gửi kiến nghị tới lãnh đạo Cục Hải quan từ đầu tháng 8 nhưng đến nay chưa nhận được phản hồi. Báo Thanh Niên cũng đã gửi các nội dung cần làm rõ tới cơ quan Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, Cục Hải Quan và sẽ thông tin khi nhận được trả lời.