Ông Đỗ Quốc Hưng, Quyền Vụ trưởng, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương - Ảnh: DNCC
Nhờ nền kinh tế có độ mở cao với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), xuất khẩu của Việt Nam không ngừng mở rộng trong thời gian qua. Năm 2025, tổng kim ngạch đạt 475 tỉ USD, tăng 17% so với năm 2024. Tám tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tiếp tục duy trì tăng trưởng hai con số, đạt 374,84 tỉ USD.
Tuy nhiên, theo ông Đỗ Quốc Hưng - Quyền Vụ trưởng, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), xuất khẩu B2B qua kênh truyền thống cũng có những hạn chế như phụ thuộc vào nhà nhập khẩu, chi phí trung gian cao và rủi ro tập trung quá lớn vào một số thị trường hoặc đối tác nhất định.
Trong bối cảnh này, xuất khẩu trực tuyến trở thành giải pháp vượt qua rào cản, giúp doanh nghiệp bán sản phẩm đến người tiêu dùng cuối trên toàn cầu, chỉ bằng tương tác qua màn hình điện thoại. Quy mô thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới cũng đầy triển vọng, dự báo đạt 2.000 tỉ USD vào 2030, từ mức 800 tỉ USD hiện tại.
Một số doanh nghiệp Việt đã nắm bắt xu hướng, nhưng chưa nhiều. Theo Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu trực tuyến năm qua đạt 2 tỉ USD, tương đương khoảng 0,4% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa.
"Dư địa để chuyển đổi và gia tăng đóng góp của xuất khẩu trực tuyến còn rất lớn," ông Hưng nhận định tại Lễ Công bố Dự án Thúc đẩy Xuất khẩu Trực tuyến "Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh" ngày 3-9.
Thêm cách tiếp cận với thương mại điện tử khám phá
Vào tháng 4, Chính phủ đã phê duyệt "Đề án Vươn ra thị trường toàn cầu giai đoạn 2026–2030". Sáng kiến này khích lệ doanh nghiệp tiếp cận thị trường toàn cầu thông qua nhiều phương thức đa dạng, đặc biệt là xuất khẩu trực tuyến.
Theo các chuyên gia, bên cạnh năng lực sản xuất, doanh nghiệp cần có phương thức tiếp cận hiệu quả qua đầu tư thương hiệu và hoàn thiện năng lực số.
Hiện nay, dù được đánh giá cao về năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm, chưa nhiều doanh nghiệp Việt "xuất ngoại" bằng thương hiệu của chính mình và được cộng đồng quốc tế nhận biết rộng rãi.
Với những nhà bán nhỏ muốn lên sàn ngoại, đây còn là thử thách lớn hơn, bởi sự hiện diện không đồng nghĩa với khả năng "ra đơn". Bởi người mua từ thị trường xa lạ không có khái niệm về sự tồn tại của sản phẩm, thương hiệu đó để tìm kiếm và sử dụng.
Bà Hương Đoàn, Giám đốc Kinh doanh cấp cao của OnPoint, đơn vị đồng hành cùng với các nhà bán hàng trên TikTok Shop Mỹ, đánh giá sản phẩm từ Việt Nam có nhiều lợi thế nhưng không nên nhầm lẫn giữa "có sản phẩm tốt" là "có thể bán được hàng". Doanh nghiệp cần có câu chuyện để giới thiệu sản phẩm đến người dùng.
Đây là lúc mô hình thương mại điện tử khám phá (Discovery Commerce) phát huy ưu điểm. Thay vì chờ người mua tìm kiếm, thương mại điện tử khám phá giúp sản phẩm được lan tỏa qua các video ngắn hay những buổi livestream. Khi người dùng tiếp cận những nội dung này, câu chuyện thương hiệu được truyền tải và nhu cầu mua sắm hình thành.
Theo bà Trần Thị Tân - Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược của TikTok Shop, quá trình phát triển thương mại điện tử khám phá tại Việt Nam giúp nhiều doanh nghiệp đã tích lũy những năng lực mới về xây dựng nội dung, livestream và hợp tác với nhà sáng tạo. Năng lực này có thể là lợi thế khi doanh nghiệp Việt bước ra thị trường quốc tế.
Phiên livestream thúc đẩy tiêu dùng hàng Việt trên TMĐT thị trường Mỹ - Ảnh: DNCC
Từ miến cua, sầu riêng đến dừa xuất khẩu
Bắt đầu bán hàng trên TikTok Shop Mỹ từ tháng 5, VIFON đã vận dụng hiệu quả và bán được hơn 25.700 gói sản phẩm các loại.
Ông Nguyễn Anh Hào, Trưởng bộ phận thương mại điện tử thị trường Mỹ của doanh nghiệp, cho biết miến cua còn khá mới với người tiêu dùng. Thông qua nội dung trên TikTok, người dùng có thể hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa sợi miến và sợi mì, cũng như hương vị sản phẩm, qua đó góp phần thúc đẩy doanh số.
Hay khi tiếp cận thị trường bán lẻ trực tuyến Trung Quốc, MVOT đã bán được hơn 6.000 trái sầu riêng đông lạnh giai đoạn tháng 10-2025 đến tháng 2-2026.
Theo bà Trần Thị Đan Thanh - Tổng giám đốc MVOT, đó là kết quả của quá trình đầu tư bài bản từ vùng trồng, tiêu chuẩn GACC đến bao bì, xây dựng câu chuyện thương hiệu thông qua các buổi mời dùng thử, livestream của KOL/KOC sở tại.
Không chỉ vậy, thương mại điện tử khám phá vốn có tính tương tác cao. Thông qua quá trình bình luận trên video hay trao đổi trực tuyến trong livestream, phản hồi từ khách hàng được ghi nhận và tiếp thu nhanh chóng. Điều này giúp rút ngắn quá trình tìm hiểu thị trường, phát triển và tinh chỉnh sản phẩm.
Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, doanh nghiệp tham gia cần chuẩn bị đầy đủ năng lực số, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, bài toán quản trị logistics.
Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, nhấn mạnh các mặt hàng trên kênh này vẫn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chất lượng, quy trình pháp lý khi xuất khẩu như thông thường.
Gần đây, Fado (nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới) ở Việt Nam đã xuất khẩu trực tuyến thành công hơn 143.000 quả dừa trọc và dừa kim cương từ tháng 11-2025 đến tháng 7-2026 sang Trung Quốc.
Ông Nguyễn Tấn Đạt, Tổng giám đốc Fado, cho biết thương mại điện tử khám phá có tính bùng nổ cao và nhanh. Một phiên livestream có thể là lên đến vài chục ngàn đơn hàng, đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị kỹ về năng lực vận hành và xử lý logistics để đáp ứng nhu cầu.
Đầu tháng 9-2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cùng TikTok Shop đã công bố sáng kiến "Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh", với sự đồng hành của Vụ Phát triển thị trường nước ngoài.
Theo kế hoạch công bố, trong năm 2026, nền tảng thương mại điện tử này đặt mục tiêu đào tạo xuất khẩu số cho 500 doanh nghiệp, tư vấn 1:1 cho 50 đơn vị có mức độ sẵn sàng cao và hỗ trợ ít nhất 10 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng quốc tế đầu tiên qua thương mại điện tử khám phá.
Đến 2028, sáng kiến hướng tới đào tạo 2.000 doanh nghiệp, từng bước hình thành nhóm doanh nghiệp Việt có khả năng phát triển quốc tế bền vững. Chương trình tập trung xây dựng nội dung, hợp tác nhà sáng tạo đến vận hành và xây dựng thương hiệu tại thị trường quốc tế.
TP.HCM thu hút dự án logistics gần 1 tỉ USD từ hệ sinh thái TikTokSở Tài chính TP.HCM vừa cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho Tokgistic Pte. Ltd. (nhà đầu tư đến từ Singapore) để thực hiện dự án Công ty TNHH Swift Logistics (Swift Logistics Co., Ltd.) tại TP.HCM.