Điểm nổi bật trong bức tranh nông nghiệp Chí Minh hiện nay là vùng sản xuất lúa kết hợp khai thác rươi, cáy quy mô 478 ha ở ven sông Thái Bình. Trước đó, quá trình mở rộng vùng sản xuất được thúc đẩy bởi hạ tầng thủy lợi. Năm 2020, cống Sồi được xây dựng, tạo điều kiện dẫn nước lợ từ sông Thái Bình vào khu vực trong đồng. Từ đây, người dân bắt đầu cải tạo ruộng, mở rộng không gian khai thác rươi, cáy. Năm 2022, diện tích canh tác lúa hữu cơ kết hợp nuôi rươi, cáy của xã đạt khoảng 295 ha, năm 2025 tăng lên 425 ha.
Từ hơn 20 năm trước, người dân ở vùng đất này đã hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học tại những khu vực khai thác rươi, cáy. Những năm gần đây, phương thức canh tác hóa học được loại bỏ hoàn toàn ở vùng sản xuất hữu cơ, tạo môi trường để rươi, cáy sinh sôi. Theo ông Phạm Xuân Luận, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp An Thanh, sản xuất hữu cơ ở Chí Minh có nền tảng từ tập quán sản xuất truyền thống, nhưng điểm khác biệt hiện nay là người dân đã đầu tư, tổ chức lại sản xuất và chấp nhận bỏ qua những lợi ích trước mắt để hướng tới giá trị bền vững. Nông dân đã rời xa phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, không còn chạy theo năng suất, sản lượng mà tập trung cho chất lượng sản phẩm, vì sức khỏe người tiêu dùng và môi trường sống.
Trên những thửa ruộng sản xuất lúa-rươi-cáy, một vụ lúa được gieo cấy thay vì hai vụ như phương thức canh tác thông thường. Năng suất lúa tuy thấp hơn, nhưng đổi lại người dân có nguồn thu lớn từ rươi, cáy. Theo chị Phạm Thị Hà ở thôn An Thanh, lúa trên vùng ruộng rươi ở Chí Minh chủ yếu là giống ST25 được sản xuất theo hướng hữu cơ, không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Mô hình không chỉ tạo ra sản phẩm gạo chất lượng mà còn duy trì môi trường đất, nước phù hợp cho rươi, cáy phát triển. Hiệu quả kinh tế là minh chứng rõ nét cho sự chuyển đổi ấy. Với khoảng 478 ha canh tác theo mô hình lúa-rươi-cáy (425 ha lúa hữu cơ), mỗi năm xã Chí Minh cung cấp khoảng 2.400 tấn lúa hữu cơ cùng 500-600 tấn rươi, cáy thương phẩm. Doanh thu bình quân mỗi năm đạt 500-600 triệu đồng/ha, lợi nhuận thu từ 350-450 triệu đồng.
Gia đình ông Phạm Văn Tuấn (thôn An Thanh) chuyển đổi hơn 6 sào đất trước đây gieo cấy hai vụ sang mô hình khai thác rươi, cáy kết hợp trồng lúa. Theo ông, khi rươi, cáy dần ít đi do sử dụng vật tư hóa học, người dân nhận ra rằng, chỉ có canh tác hữu cơ mới mang lại giá trị lâu dài. Đất được cải tạo bằng phân hữu cơ trở nên tơi xốp, màu mỡ; lúa chỉ cấy vụ xuân, vụ còn lại dẫn nước lợ vào ruộng để tạo môi trường cho rươi, cáy phát triển... và nhờ vậy sản lượng rươi, cáy trong đồng tăng lên rõ rệt, gạo hữu cơ cũng mang lại giá trị cao hơn. Có những khu ruộng cho năng suất 55-60 kg rươi/sào, tương đương vùng khai thác ngoài bãi.
Để sản xuất không dừng ở quy mô hộ gia đình, xã chú trọng kết nối nông dân với doanh nghiệp. Vụ xuân năm 2026, lúa hữu cơ tại Chí Minh đạt năng suất hơn 2 tạ/sào, cao hơn 20-30 kg/sào so với cùng kỳ năm trước. Toàn bộ sản lượng được doanh nghiệp liên kết bao tiêu với giá thóc tươi 10.500-11.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 2.000-3.000 đồng/kg so với giống lúa canh tác thông thường. Sản phẩm gạo bãi rươi của địa phương đã được công nhận OCOP 4 sao.
Doanh nghiệp đóng vai trò bao tiêu và tham gia từ khâu cung cấp vật tư, chuyển giao khoa học-kỹ thuật đến kiểm soát quy trình sản xuất. Tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, ông Nguyễn Văn Tuân, Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Thế hệ mới, là một trong những người lựa chọn trở về quê phát triển sản phẩm gạo hữu cơ bãi rươi. Ông Tuân cho biết, rươi, cáy sinh sôi là dấu hiệu cho thấy môi trường sản xuất được duy trì an toàn. Doanh nghiệp cam kết bao tiêu đầu ra để giúp nông dân có thêm điểm tựa, từ đó kiên trì với phương thức sản xuất sạch.
Theo ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Chí Minh, từ sản xuất hữu cơ, xã đang quan tâm xây dựng thương hiệu và phát huy các giá trị văn hóa gắn với nông nghiệp. Hằng năm, xã tổ chức Ngày hội lúa rươi, xúc tiến thương mại sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP. Các hoạt động trong ngày hội như gặt lúa truyền thống, đùa nơm bắt cá, nấu “Mâm cơm hữu cơ quê hương” đã tạo không gian kết nối giữa sản xuất, văn hóa và trải nghiệm. Bên cạnh đó, nghề làm mắm rươi, mắm cáy ở Chí Minh được nhiều hộ duy trì. Xã hiện có 15 cơ sở sản xuất mắm cáy, sản phẩm được tiêu thụ rộng rãi, phân phối tới nhiều tỉnh, thành phố.
QUỐC VINH