Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên thi hành lệnh bắt khẩn cấp Triệu Văn Quân - Ảnh: Công an xã Đại Phúc
Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi đang được Quốc hội thảo luận và dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Một trong những mục tiêu của lần sửa đổi này là phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, trong đó có việc xử lý tình trạng những người không phải là luật sư hoặc các tổ chức không phải công ty, văn phòng luật sư nhưng lại hành nghề như luật sư.
Có thể nói đây là vấn đề đáng lo ngại bởi nó không chỉ làm méo mó môi trường cung cấp dịch vụ pháp lý, tình trạng này còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy, trực tiếp đe dọa quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Giả là luật sư để tạo lòng tin
Năm 2019, ông N.T.S. vướng tranh chấp về tiền đặt cọc mua bán nhà đất thì được Nguyễn Thị Thanh Vân tự giới thiệu là luật sư giỏi, có nhiều mối quan hệ, có thể giải quyết được nhiều tranh chấp phức tạp, kéo dài.
Do đó ông S. đã liên hệ Vân nhờ giải quyết vụ việc của mình. Thế nhưng việc thì không xong, bản thân ông S còn bị Vân lừa đảo tiền tỉ. Thực tế Vân không phải luật sư và thường xuyên cung cấp các thông tin gian dối khác.
Ngày 14-1-2026, TAND TP.HCM đã tuyên phạt Nguyễn Thị Thanh Vân 16 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Đây không phải là trường hợp cá biệt. Thời gian qua, cơ quan chức năng đã bắt, xét xử hàng loạt vụ cá nhân tự xưng là luật sư để thực hiện hành vi vi phạm. Đơn cử ngày 10-3-2026, Công an tỉnh Thái Nguyên đã bắt khẩn cấp, tạm giữ hình sự Triệu Văn Quân (53 tuổi).
Theo đó Quân giả danh luật sư, nhận ủy quyền giải quyết tranh chấp đất đai và làm thủ tục cấp sổ đỏ.
Sau khi nhận tiền thì không thực hiện công việc và chiếm đoạt tiền.
Không chỉ dừng lại ở hành vi mạo danh cá nhân là luật sư, việc sử dụng tên gọi gây nhầm lẫn với tổ chức hành nghề luật sư cũng bị lợi dụng để trục lợi.
Sở Tư pháp Đồng Nai từng có công văn cảnh báo tình trạng nhiều doanh nghiệp được đăng ký hoạt động với tên gọi có từ, cụm từ: "Luật…"; "Tư vấn luật…" nhưng không có chức năng, không hành nghề luật sư gây nhầm lẫn, hiểu lầm.
Việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người dân, doanh nghiệp.
Hay trường hợp hồi đầu năm 2026, TAND tỉnh Đồng Nai đã xét xử vụ tranh chấp liên quan đến một hợp đồng dịch vụ pháp lý giữa Công ty TNHH L với bị đơn là ông N.H.T. Hợp đồng này sau đó bị tuyên vô hiệu, vì chủ thể ký không phải là tổ chức hành nghề luật sư.
Người dân đối mặt rủi ro lớn
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Trí Cường - giảng viên khoa luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM - cho biết việc mạo danh luật sư, tổ chức hành nghề luật sư để dụ dỗ, mời chào, cam kết thắng kiện sẽ khiến người dân đối mặt với nguy cơ mất tài sản, mất cơ hội thực hiện quyền lợi, thậm chí phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Theo đó các thỏa thuận, giao dịch với những tổ chức, cá nhân này có thể bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, hoặc do bị lừa dối theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Đặc biệt, nếu người dân ký giấy ủy quyền rộng, cho phép chuyển nhượng, thế chấp hoặc nhận tiền thay, tài sản có thể bị bán mất.
TS Nguyễn Trí Cường - giảng viên khoa luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM
Ngay cả khi có thể yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu và đòi bồi thường, việc đòi lại tài sản trên thực tế rất khó nếu đối tượng không có trụ sở, tài sản rõ ràng.
Bên cạnh đó các tổ chức, cá nhân này không có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ giữ bí mật thông tin khách hàng.
Vì vậy khi tư vấn sai, làm lỡ thời hiệu khởi kiện hoặc làm lộ thông tin, người dân gần như không có cơ chế bảo vệ.
Đáng lo ngại hơn, người dân có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu làm theo những lời xúi giục vi phạm pháp luật.
“Nếu nghe theo lời xúi giục mà đưa tiền để chạy án, lo lót hoặc sử dụng giấy tờ giả, họ có thể bị truy cứu về tội đưa hối lộ hoặc với vai trò đồng phạm, nghĩa là vừa là nạn nhân, vừa phải gánh trách nhiệm hình sự”, TS Nguyễn Trí Cường nói.
Từ thực trạng trên, việc tăng cường xử lý vi phạm, đồng thời xây dựng cơ chế ngăn chặn tình trạng luật sư giả, công ty luật "fake" là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ người dân và bảo đảm tính minh bạch của thị trường dịch vụ pháp lý.
Theo đó, dự thảo Luật Luật sư đã bổ sung quy định nghiêm cấm cá nhân, tổ chức không đủ điều kiện hành nghề luật sư quảng bá, giới thiệu, sử dụng tên gọi gây nhầm lẫn, mạo danh luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, cung cấp dịch vụ pháp lý có thu thù lao dưới bất kỳ hình thức nào.
Ngoài ra hiện nay, pháp luật hình sự, hành chính cũng đã có quy định về chế tài xử lý với cá nhân, tổ chức vi phạm.
Dù vậy, câu hỏi đặt ra là: Những quy định hiện hành cùng các đề xuất sửa đổi đã đủ sức ngăn chặn tình trạng luật sư giả, công ty luật "fake" hay chưa? Và cần bổ sung những giải pháp nào để các quy định không chỉ dừng lại trên giấy mà thực sự đi vào cuộc sống?
Còn tiếp...
Theo quy định tại khoản 5 Điều 34 Luật Luật sư, một công ty luật có chức năng tư vấn pháp lý, ký hợp đồng dịch vụ pháp lý... phải có tên gọi theo công thức: Công ty luật + loại hình công ty (TNHH/hợp danh) + tên riêng.
Đề xuất người có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật trở thành luật sưDự Luật Luật sư sửa đổi quy định theo hướng cho phép người có bằng thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật mà không có bằng cử nhân luật có thể trở thành luật sư, song nhiều đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ.