Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/9 khước từ đề xuất đình chiến và mở lại eo biển Hormuz mà phía Iran đưa ra. Ông cho rằng Iran muốn đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz ngay lập tức vì "họ đang thua thảm hại".
Lời từ chối của ông Trump đưa ra trong bối cảnh Mỹ đang đẩy mạnh chiến dịch cô lập Iran trên mọi lĩnh vực, từ xuất khẩu dầu tới ngân hàng và hàng không.
Ngày 26/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông đã cử các đặc phái viên đi khắp thế giới nhằm gây sức ép để các quốc gia ngừng giao thương với Iran, đồng thời tuyên bố lệnh hạn chế mới nhắm vào các hãng hàng không và ngân hàng nước này đã phát huy hiệu quả.
Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ - Arab Saudi ở Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn John F. Kennedy tại Washington hồi tháng 11/2025. Ảnh: AFP
Đây dường như là kết quả mà một số nước ở vùng Vịnh mong muốn, dù họ từng nghiêng về phương án Mỹ đàm phán với Iran để kết thúc chiến sự.
Các quốc gia vùng Vịnh nhìn chung đều thống nhất rằng ông Trump không nên leo thang hành động quân sự chống lại Iran. Tuy nhiên, các nguồn tin nói với WSJ rằng Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã vận động chính quyền ông Trump duy trì sức ép kinh tế đối với Tehran, không chấp nhận những nhượng bộ có thể nới lỏng biện pháp trừng phạt hoặc phong tỏa của hải quân Mỹ.
Các nước Arab, dẫn đầu là Arab Saudi, từng thúc đẩy đàm phán với Iran suốt mùa hè, thậm chí chấp nhận một thỏa thuận thừa nhận phần nào ảnh hưởng của Iran tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với xuất khẩu dầu của họ.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu của Arab Saudi qua Hormuz, cùng việc Iran ủng hộ lực lượng Houthi tại Yemen tìm cách chặn tuyến đường thay thế qua biển Đỏ, khiến các nước vùng Vịnh nghi ngờ thiện chí đàm phán của Iran.
"Có lẽ không gì khiến các nước vùng Vịnh ủng hộ lệnh trừng phạt của Mỹ hơn việc Iran kích hoạt mối đe dọa từ Houthi ở phía nam, sau nhiều tháng phong tỏa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz", Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) ở Mỹ, nói.
Một quan chức Nhà Trắng nói với WSJ rằng các biện pháp trừng phạt về kinh tế và lệnh phong tỏa cảng biển đã giúp Mỹ nắm thế thượng phong trong cục diện với Iran.
"Mặc dù Tổng thống Trump sẵn sàng đàm phán với Iran nếu có điều kiện phù hợp, ông không cần phải thương lượng với Iran", quan chức này nói.
Vị trí Iran, eo biển Hormuz và các nước vùng Vịnh. Đồ họa: Guardian
Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman dường như có cùng quan điểm này. Theo một số nguồn tin chia sẻ với WSJ, ông gần đây nói với các quan chức Mỹ rằng Washington nên tiếp tục phong tỏa cho đến khi Iran buộc phải ký một thỏa thuận mới.
Các quan chức UAE, những người trước đây nói muốn chấm dứt xung đột bằng ngoại giao, cũng hạ thấp kỳ vọng đàm phán với Iran. Họ cho rằng bạo lực gia tăng và các vụ tấn công tàu bè cho thấy Tehran chưa muốn sớm quay lại con đường đối thoại. Họ nhận định các nước vùng Vịnh không thể chấp nhận để Iran kiểm soát vĩnh viễn eo biển Hormuz.
Ông Bessent cuối tuần qua cho hay Oman đã đình chỉ các chuyến bay của hãng hàng không tư nhân Mahan Air của Iran, trong khi UAE dừng chuyến bay của tất cả hãng bay Iran.
Dubai, trung tâm thương mại của UAE, vốn là điểm đến lớn của các hãng hàng không Iran với nhiều chuyến bay mỗi ngày. Đây cũng là nơi có cộng đồng người Iran đông đảo và quan hệ thương mại gắn bó chặt chẽ với Tehran.
Tuần này, UAE cũng đã cấm các chi nhánh của Bank Melli, vốn là ngân hàng thương mại lớn nhất của Iran, thực hiện giao dịch liên quan đến Tehran.
"Hành động này đánh thẳng vào huyết mạch thương mại quốc tế của Iran", Mustapha Pakzad, cựu môi giới tài chính Iran từng sử dụng ngân hàng này để giúp các khách hàng Iran thanh toán tiền mua hàng, nhận định.
Tổng thống UAE Mohamed bin Zayed A Nahyan (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp hôm 16/6/2026. Ảnh: AFP
Qatar là quốc gia hiếm hoi ở vùng Vịnh thúc đẩy nỗ lực ngoại giao để chấm dứt chiến sự và mở lại Hormuz. Các nhà đàm phán Qatar đã tận dụng kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tuần trước ở New York để thúc đẩy nối lại các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ.
Tuy nhiên, nỗ lực này có nguy cơ đổ sông đổ bể. Các nguồn tin cho biết Mỹ đã nhiều lần thông báo rõ với Qatar rằng ông Trump hoàn toàn không có ý định dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải với Iran.
Khó khăn càng chồng chất với các nhà trung gian đàm phán khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) phát thông điệp rằng họ không chấp nhận các phương án thỏa thuận mới và sẵn sàng cho cuộc chiến kéo dài.
IRGC, lực lượng có quyền lực lớn ở Iran, muốn quay lại các điều khoản gần với thỏa thuận sơ bộ mà Tehran và Washington đạt được hồi tháng 6. Thỏa thuận này dự kiến nới lỏng trừng phạt đối với hoạt động bán dầu, cho phép Iran tiếp cận tài sản bị phong tỏa và công nhận vai trò của Tehran trong quản lý eo biển Hormuz, nhằm đổi lấy việc Iran mở lại tuyến hàng hải này.
Trong khi đó, Mỹ nói với các bên trung gian rằng họ không muốn quay lại thỏa thuận đó và tin rằng sức ép kinh tế cuối cùng sẽ buộc Tehran ký một thỏa thuận có lợi hơn cho Washington và các nước vùng Vịnh.
"Họ đang bị cô lập với thế giới", ông Bessent tuyên bố. "Thỏa thuận tiếp theo sẽ tùy thuộc vào quyết định của Tổng thống Trump, nhưng Iran phải tuân thủ, vì lúc đó họ đã ở thế cùng đường".
Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, NY Post)