Một hiện tượng đang phổ biến trên thị trường hiện nay là nhiều CP sau giai đoạn điều chỉnh được nhận định là hấp dẫn, và công ty chứng khoán (CTCK) có cơ sở để đưa ra quan điểm như vậy, nhưng rốt cuộc giá CP vẫn rẻ hơn. Một trong những nguyên nhân thường được đem ra lý giải là dù giá CP rẻ, nhưng do có nhiều dòng tiền margin mua vào, nên khi giá giảm, nhà đầu tư (NĐT) phải bán giải chấp để cân đối giữa vốn vay/vốn tự có. Những trường hợp cổ đông nội bộ của DN phải bán giải chấp đã được công bố là minh chứng.
Nhưng rủi ro khách quan ở đây là không thể xác định mật độ margin tích lũy tại các CP. Mỗi CTCK chỉ xác định được margin trên các tài khoản khách hàng của mình và đây cũng không phải là chỉ số cần công bố. Sự phức tạp còn nằm ở chỗ người mua sử dụng margin ở mỗi mức giá cũng khác nhau, tùy vào điều kiện, năng lực. Hệ quả là khi CP bị bán bất thường, dù giá rẻ và không có tin xấu, nguyên nhân “giải chấp” thường được đem ra lý giải, và đây là trạng thái bị động. Gần như không có khả năng dự báo được tại vùng giá bao nhiêu CP có thể xuất hiện bán giải chấp. Điều này còn phụ thuộc sức cầu của thị trường. Chẳng hạn tại một mức giá nào đó, lực bán giải chấp xuất hiện, nếu thị trường thấy đủ hấp dẫn mua mạnh, áp lực bán sẽ giảm. Nhưng trường hợp lực gom mua yếu, bên bán chưa thể ra hàng, giá CP sẽ tiếp tục hạ và lúc này áp lực giải chấp tại các vùng giá thấp sẽ lại xuất hiện.
Cũng phải nói thêm rằng, giải chấp có thể cân đối margin trên một nhóm tài khoản này, nhưng cũng có thể tạo ra những khoản margin mới trên các tài khoản khác. Việc nhận định giá CP đã về đáy và sử dụng margin để tăng sức mua là một chiến thuật giao dịch. Thách thức đặt ra ở đây là nếu sau đó giá CP không thể tăng tiếp mà quay đầu giảm, thì chính những ai sử dụng margin để bắt đáy lại rơi vào thế phải bán giải chấp. Khoảng thời gian đan xen theo kiểu dùng margin bắt đáy, rồi lại phải bán giải chấp, rồi lại có margin mua vào sẽ là ẩn số và đây cũng là điều tất yếu trên thị trường. Sự xoay chuyển sẽ đến khi xuất hiện những yếu tố như định giá CP không thể rẻ hơn nữa, xuất hiện những lực mua từ “tay to” và thị trường đảo chiều bùng nổ.
Nói tóm lại, việc định giá CP cần có sự cân nhắc thận trọng trong ngắn và trung hạn khi xét đến yếu tố margin. Khi thị trường chưa thể bùng nổ, dù giá CP có rẻ, việc mua vào một cách thận trọng để tìm những vùng giá phù hợp nhất cũng là lựa chọn đáng cân nhắc.
THÁI CA