Chu kỳ kinh của Mai vốn đều đặn 28-30 ngày. Sau kết hôn, chị mong vóc dáng thon gọn nên hạn chế ăn tinh bột và chất béo đồng thời tăng thời gian tập luyện mỗi ngày. Trong 6 tháng, chị giảm từ 56 kg xuống 41 kg. Với chiều cao 1,55 m, chỉ số khối cơ thể (BMI) của chị giảm từ 23.31 xuống 17.7 - mức thiếu cân, kinh nguyệt giảm dần rồi mất hẳn.
Sau hơn một năm không có thai, Mai đến Phòng khám đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy khám. Siêu âm cho thấy tử cung và hai buồng trứng không có bất thường cấu trúc, dự trữ buồng trứng bình thường. Tuy nhiên, niêm mạc tử cung mỏng và buồng trứng không có nang noãn phát triển vượt trội. Xét nghiệm ghi nhận các hormone điều hòa sinh sản (LH, FSH) và estrogen đều thấp.
BS.CKI Lê Đức Thắng, đơn vị Hỗ trợ sinh sản, loại trừ các nguyên nhân rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin và buồng trứng đa nang. Khai thác kỹ chế độ ăn và sinh hoạt, bác sĩ nhận thấy chị Mai thường xuyên ăn ít hơn nhu cầu năng lượng nhưng vẫn duy trì tập luyện cường độ cao. Bác sĩ chẩn đoán chị bị vô kinh vùng hạ đồi chức năng, dạng rối loạn kinh nguyệt hay gặp ở phụ nữ thiếu năng lượng kéo dài.
Theo bác sĩ Thắng, cơ thể phụ nữ điều chỉnh chức năng sinh sản dựa trên lượng năng lượng sẵn có. Khi năng lượng nạp vào không đủ bù cho tiêu hao, nhất là khi kèm vận động nhiều hoặc căng thẳng kéo dài, vùng hạ đồi trong não giảm tiết hormone GnRH. Tuyến yên và buồng trứng vì thế giảm hoạt động, nang noãn không phát triển và không phóng noãn. Cơ thể ưu tiên duy trì sự sống trước, chức năng sinh sản bị "tạm dừng".
Bác sĩ Thắng khám và tư vấn cho chị Mai. Ảnh: Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy
Bác sĩ dinh dưỡng phối hợp xây dựng thực đơn và chế độ vận động phù hợp cho chị Mai. Chị được hướng dẫn tăng năng lượng nạp vào, bảo đảm đủ nhóm chất và giảm cường độ tập luyện. Mục tiêu không còn là giảm cân mà là khôi phục dinh dưỡng và hoạt động của trục sinh sản.
Sau 4 tháng áp dụng chế độ này, chị tăng 5 kg, kinh nguyệt trở lại và mang thai tự nhiên, hiện thai kỳ 6 tháng.
Bác sĩ Thắng khuyến cáo mất kinh không nên được xem là hệ quả bình thường của giảm cân. Phụ nữ trước đây có kinh đều nhưng mất kinh từ 3 tháng trở lên, hoặc kinh thưa và ít hẳn sau khi giảm cân, nên đi khám để tìm nguyên nhân. Thiếu năng lượng kéo dài làm estrogen thấp, không chỉ ảnh hưởng khả năng sinh sản mà còn làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương do mỏi về sau.
Phần lớn trường hợp vô kinh do thiếu năng lượng có thể hồi phục khi dinh dưỡng được cải thiện, nhưng thời gian khác nhau tùy người. Hoạt động phóng noãn có thể quay lại trước kỳ kinh đầu tiên nên người bệnh vẫn có thể có thai khi chưa thấy kinh trở lại. Nếu đã điều chỉnh dinh dưỡng mà vẫn không phóng noãn, bác sĩ có thể cân nhắc kích thích bằng thuốc dưới sự theo dõi chặt chẽ.
Phụ nữ đang mong con nên duy trì cân nặng hợp lý, ăn đủ năng lượng và dinh dưỡng, tập luyện vừa sức. Người muốn giảm cân nên thực hiện từ từ và có hướng dẫn của chuyên gia, tránh tự nhịn ăn.
Thanh Ba
Độc giả gửi câu hỏi về vô sinh hiếm muộn tại đây để bác sĩ giải đáp