Các đô thị Việt Nam đang đầu tư nhiều hơn vào phát triển bền vững - Ảnh: Pexels
Từ các chiến lược tăng trưởng xanh ở Đà Nẵng đến nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu tại TP.HCM, các đô thị Việt Nam đang ngày càng đầu tư mạnh mẽ vào phát triển bền vững. Tuy nhiên, việc vận động người dân thay đổi hành vi vẫn là một thách thức lớn.
Theo nghiên cứu của Phó giáo sư Giannina Warren, một chuyên gia về xây dựng thương hiệu địa phương và Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp tại Đại học RMIT Việt Nam, ban hành các chính sách khí hậu thôi là chưa đủ. Các đô thị còn cần một thông điệp chung, đủ sức truyền cảm hứng hành động vì khí hậu.
Khoảng cách giữa chính sách và sự tham gia
Phần lớn các nghiên cứu về khí hậu tập trung vào những việc thành phố cần làm như giảm phát thải, chuyển đổi hệ thống giao thông, cải tạo cơ sở hạ tầng.
Công trình nghiên cứu của Phó giáo sư Warren đặt ra một câu hỏi khác: làm thế nào khuyến khích mọi người cùng đồng hành và tạo động lực thay đổi hành vi trên mọi khía cạnh của quá trình chuyển đổi khí hậu?
Trong nghiên cứu về 20 thành phố tại Vương quốc Anh và Canada, Phó giáo sư Warren đã tìm hiểu cách chính quyền địa phương chuyển hóa các mục tiêu về khí hậu thành sự tham gia của cộng đồng.
Theo bà, nhiều thành phố đã triển khai các sáng kiến quan trọng nhưng lại chưa tạo ra được ý nghĩa chung xung quanh những nỗ lực đó. Rất ít thành phố tạo được một tầm nhìn chung đủ sức thu hút cả người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư, lẫn du khách cùng tham gia.
Theo vị chuyên gia, việc xây dựng thương hiệu địa phương xoay quanh phát triển bền vững rất quan trọng.
Cơ quan quản lý có thể đầu tư vào cơ sở hạ tầng, ban hành quy định và đặt ra các mục tiêu tham vọng, nhưng kết quả cuối cùng lại phụ thuộc vào hàng triệu quyết định cá nhân: mọi người di chuyển ra sao và tiêu dùng những gì, doanh nghiệp đầu tư vào đâu, các tòa nhà vận hành như thế nào.
"Một câu chuyện thuyết phục sẽ giúp mọi người hiểu họ đóng vai trò gì trong quá trình chuyển đổi rộng lớn hơn", Phó giáo sư Warren nói.
Biến hành động thành câu chuyện có sức thuyết phục
Phó giáo sư Warren nhấn mạnh rằng truyền thông không thể thay thế cho hành động và những câu chuyện không được hậu thuẫn bằng bằng chứng rất dễ rơi vào bẫy "tẩy xanh" (greenwashing).
Theo bà, truyền thông hiệu quả phải được xây dựng trên minh chứng cụ thể cho thấy những mục tiêu phát triển bền vững của thành phố đang được hiện thực hóa.
Các minh chứng này có thể là hệ thống giao thông công cộng tốt hơn, không gian xanh được mở rộng, hạ tầng năng lượng tái tạo, các sáng kiến kinh tế tuần hoàn v.v.
"Khi mọi người liên tục bắt gặp những minh chứng hữu hình đó trong các hoạt động truyền thông của thành phố, câu chuyện sẽ trở nên đáng tin hơn", vị chuyên gia RMIT nói.
Điều này tạo ra một vòng lặp có khả năng tự củng cố: chính sách tạo ra thay đổi hữu hình; truyền thông biến những thay đổi đó thành nhận thức chung; nhận thức chung tạo nên niềm tin và sự tham gia; và sự tham gia tiếp tục thúc đẩy những hành động mới.
Lộ trình cho các thành phố
Phó giáo sư Warren cho rằng các đô thị Việt Nam có thể xây dựng cách tiếp cận bài bản hơn cho truyền thông về hành động khí hậu.
Phó giáo sư Giannina Warren - Ảnh: RMIT
"Trước tiên, hãy tổng hợp những gì thành phố đang làm trong toàn bộ chuỗi giá trị chính sách, từ môi trường và khí hậu cho tới giao thông, quy hoạch, du lịch, phát triển kinh tế, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, cơ sở hạ tầng và gắn kết cộng đồng", bà nói.
Thứ hai, đội ngũ truyền thông cần tham gia sớm vào quá trình hoạch định chính sách bởi họ mang đến hiểu biết về công chúng, hành vi, mối quan hệ giữa các bên liên quan và dư luận xã hội.
Thứ ba, cần nhận thức rằng hành động khí hậu mang ý nghĩa khác nhau đối với từng nhóm đối tượng. Cư dân địa phương, doanh nghiệp vừa và nhỏ, tập đoàn đa quốc gia hay du khách sẽ có những động lực và rào cản riêng. Vì vậy, chiến lược truyền thông phải phản ánh được sự khác biệt đó.
Quan trọng nhất, người dân cần được nhìn thấy quá trình chuyển đổi diễn ra trong cuộc sống hằng ngày thông qua các minh chứng hữu hình. Đồng thời, cả nhận thức lẫn hành vi cũng cần được đo lường theo thời gian.
Theo Phó giáo sư Warren, thành công phụ thuộc vào khả năng thu hẹp khoảng cách giữa kỳ vọng và trải nghiệm thực tế. Mục tiêu là tạo ra tính thống nhất cao hơn giữa những gì thành phố truyền đạt và thực hiện, và những gì người dân thực sự cảm nhận được.
Một chạm, vạn biến là chuỗi bài viết mang đến góc nhìn của chuyên gia RMIT về những vấn đề, xu hướng và thách thức đang định hình tương lai.
Dựa trên nghiên cứu đã được công bố từ Đại học RMIT, loạt bài kết nối tri thức học thuật với những câu chuyện thời sự, giúp độc giả hiểu sâu hơn về những biến chuyển trong kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, đồng thời gợi mở các giải pháp và cơ hội cho tương lai.