Trước diễn biến thời tiết bất thường trong mùa thu năm nay và dự báo mùa đông 2026-2027 có thể ấm hơn bình thường, PV VietNamNet đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, để làm rõ xu hướng thời tiết trong thời gian tới.
Miền Bắc lần đầu ghi nhận nắng nóng diện rộng trong tháng 10 kể từ năm 1991
Thưa ông, đã bước vào cuối tháng 10 nhưng thời tiết miền Bắc vẫn có những ngày nắng mạnh, nhiệt độ cao, trời oi bức kéo dài. Nguyên nhân nào khiến thời tiết duy trì trạng thái này? Đây có phải diễn biến bất thường so với nhiều năm?
Đợt nắng nóng từ ngày 28/9 đến 2/10 tại Bắc Bộ kéo dài 5 ngày, với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1991 ghi nhận nắng nóng diện rộng trên toàn Bắc Bộ trong tháng 10.
Trong thời gian qua, nhiều trạm khí tượng tại Bắc Bộ ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt giá trị lịch sử (GTLS) cùng thời kỳ. Cụ thể, trong tháng 9 có 13 trạm và tháng 10 có 42 trạm ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt GTLS.
Có ba yếu tố chính khiến mùa thu năm nay ở miền Bắc nóng bất thường.
Thứ nhất là tác động của biến đổi khí hậu. Xu thế nóng lên toàn cầu làm gia tăng nền nhiệt, đồng thời tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng gay gắt và các hiện tượng nhiệt độ cực đoan.
Thứ hai là tác động của hiện tượng El Nino. Hiện nay, El Nino đang diễn ra với cường độ rất mạnh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) 2,1 độ trong tháng 9 và tăng lên 2,4 độ vào tuần giữa tháng 10/2026.
Thống kê cho thấy trong những năm El Nino có cường độ rất mạnh, nhiệt độ không khí trung bình tháng từ mùa thu năm trước đến mùa hè năm sau thường cao hơn TBNN, có tháng cao hơn từ 1-2 độ.
Thứ ba là tác động của các hình thế thời tiết trong ngắn hạn. Trong thời kỳ từ ngày 28/9 đến 2/10, Bắc Bộ chịu ảnh hưởng của rìa phía nam rãnh áp thấp có trục ở khoảng 25-28° độ vĩ Bắc, bị nén bởi áp cao lục địa. Kết hợp với hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới trên cao, các hình thế này tạo điều kiện duy trì nắng nóng diện rộng, khiến nhiệt độ cao nhất ngày tại nhiều trạm đạt hoặc vượt GTLS.
Khi nào miền Bắc chuyển lạnh rõ rệt?
Người dân đang quan tâm nhất là bao giờ miền Bắc thực sự chuyển mát, chuyển lạnh. Trong thời gian một tháng tới, ông nhận định khi nào có khả năng xuất hiện đợt không khí lạnh khiến nhiệt độ giảm rõ rệt tại Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ?
Theo nhận định của chúng tôi, trong tháng 11/2026, nhiệt độ trung bình trên phạm vi toàn quốc vẫn có khả năng cao hơn TBNN cùng thời kỳ từ 1-2 độ. Không khí lạnh được nhận định hoạt động yếu và ít hơn so với TBNN. Thông thường, trong tháng 11 có khoảng 3-4 đợt không khí lạnh.
Hiện nay, các tỉnh miền Bắc đang chịu tác động của không khí lạnh yếu lệch đông, nén rãnh áp thấp, gây mưa rào và giông, khiến nền nhiệt giảm nhẹ.
Sau đó, khoảng 1-2 ngày đầu tháng 11, khu vực có thể chịu tác động của đợt không khí lạnh mạnh hơn. Đợt không khí lạnh này có khả năng gây mưa rào và giông rải rác, khiến nền nhiệt giảm. Trời có khả năng chuyển lạnh tại các tỉnh vùng núi và se lạnh ở khu vực đồng bằng vào đêm và sáng.
Vì sao không khí lạnh tràn về nhưng ban ngày miền Bắc vẫn nóng?
Các đợt không khí lạnh đầu mùa năm nay có điểm gì khác so với mọi năm? Vì sao có những đợt không khí lạnh tràn xuống nhưng nhiệt độ miền Bắc chỉ giảm nhẹ, ban ngày vẫn nắng nóng, thưa ông?
Từ đầu tháng 9 đến nay, miền Bắc ghi nhận hai đợt không khí lạnh vào ngày 10/9 và 4/10, ít hơn so với TBNN cùng thời kỳ. Các đợt không khí lạnh này được đánh giá có cường độ yếu đến trung bình, do đó nền nhiệt vẫn có xu hướng cao hơn TBNN cùng thời kỳ.
Thông thường, các đợt không khí lạnh đầu mùa có cường độ yếu đến trung bình, chủ yếu gây mưa rào và giông tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, khiến nền nhiệt giảm nhẹ.
Tuy nhiên, không khí lạnh thường suy yếu nhanh, trong khi Bắc Bộ chịu ảnh hưởng của hoàn lưu dòng giáng của áp cao cận nhiệt đới trên cao. Điều này khiến mưa giảm, trời có nắng nhiều vào ban ngày. Vì vậy, nhiệt độ có xu hướng tăng nhanh trở lại, khiến thời tiết vẫn tạo cảm giác nóng, đặc biệt vào buổi trưa và đầu giờ chiều.
Mùa đông 2026-2027 có thể ấm hơn bình thường
Với diễn biến hiện tại, có cơ sở nhận định mùa đông năm nay sẽ đến muộn hoặc ấm hơn bình thường không? Khả năng xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại trong những tháng tới được dự báo như thế nào?
Theo nhận định hiện nay, dưới tác động của hiện tượng El Nino có cường độ rất mạnh, mùa đông năm 2026-2027 ở Việt Nam có khả năng ấm hơn TBNN.
Không khí lạnh có khả năng hoạt động yếu hơn TBNN, khiến các đợt rét đậm, rét hại có thể xuất hiện muộn hơn, số ngày rét đậm, rét hại ít hơn mọi năm.
Tuy nhiên, vẫn có thể xảy ra những đợt rét đậm, rét hại trong các tháng chính đông, khiến nhiệt độ giảm sâu trong thời gian ngắn, đặc biệt tại khu vực miền núi và vùng núi cao phía Bắc.
Về nền nhiệt, trong tháng 12/2026 và tháng 1/2027, nhiệt độ trung bình tại Bắc Bộ được dự báo phổ biến cao hơn TBNN từ 0,5-1,5 độ. Sang tháng 2/2027, mức chênh lệch có thể tăng lên 1-2 độ.