Mỹ gây sóng gió khi cấm vận ICC

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9.10 áp đặt các biện pháp cấm vận lên Tòa án Hình sự quốc tế (ICC), khiến 8 đồng minh của Mỹ lên tiếng phản đối.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio công bố các biện pháp cấm vận mới đối với ICC chỉ vài giờ sau khi Ủy ban Nobel Na Uy quyết định trao giải Nobel Hòa bình 2026 cho luật gia người Nam Phi Navi Pillay, từng làm thẩm phán tại ICC và một số tòa án quốc tế khác. Tổng thống Trump ngày 9.10 tuyên bố giải này lẽ ra phải thuộc về ông.

Các biện pháp cấm vận mới nhằm cắt đứt khả năng tiếp cận của ICC đối với các dịch vụ tài chính và công ty công nghệ có trụ sở tại Mỹ, cũng như ngăn cản việc sử dụng USD. Lệnh cấm vận cũng đặt ra thời hạn 6 tháng để những công ty và cá nhân Mỹ đang cung cấp các dịch vụ cho tòa án phải chấm dứt hoạt động này, theo AP.

Đáp lại, ICC lên án động thái mới của Mỹ là một "cuộc tấn công vào thượng tôn pháp luật và chính nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế", đồng thời kêu gọi 125 quốc gia thành viên hành động để bảo vệ tòa án.

Cuộc tấn công chưa có tiền lệ ?

Chính quyền Tổng thống Trump lâu nay có thái độ chống ICC, và trước đó đã áp đặt trừng phạt lên một số công tố viên cũng như thẩm phán của tòa án. Động thái ngày 9.10 đi xa hơn nhiều khi có khả năng trừng phạt cả những công ty cung cấp dịch vụ cho ICC, tạo thành một cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ nhắm vào một thể chế được thành lập dựa trên hiệp ước quốc tế, theo Reuters.

Washington đã chỉ trích gay gắt ICC vì những lệnh bắt giữ nhắm vào một số quan chức Israel, trong đó có Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cũng như cuộc điều tra về hành động của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan. "Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép ICC xét xử người Mỹ. Đó là lý do Mỹ hôm nay áp đặt cấm vận đối với ICC. Chúng tôi sẽ cấm các giao dịch với tòa án bất tuân này, cắt đứt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động của họ", Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh trong tuyên bố ngày 9.10.

Ông Rubio kêu gọi các đồng minh nên tham gia những hành động của Mỹ chống ICC. "Nếu họ không làm thế, Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch nhằm giải thể ICC, từng bước một, cho đến khi người Mỹ không còn bị đe dọa nữa", ông cảnh báo.

Phản ứng của một số bên

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã ca ngợi việc Mỹ áp đặt các biện pháp cấm vận lên ICC. Trong khi đó, 8 quốc gia thành viên chủ chốt của ICC, cũng là những đồng minh của Mỹ, gồm Anh, Canada, Đan Mạch, Đức, Pháp, Ý, Hà Lan và Nhật Bản, bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với động thái mới của Mỹ nhắm vào ICC, theo AP. "Chúng tôi sẽ tiếp tục hợp tác để hỗ trợ công việc quan trọng của tòa án, duy trì hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ và thúc đẩy trách nhiệm giải trình", các ngoại trưởng của 8 nước này nhấn mạnh trong một tuyên bố chung.

Ngoài ra, Liên minh châu Âu (EU) ngày 9.10 mô tả các biện pháp cấm vận của Mỹ đối với ICC là điều "đáng tiếc sâu sắc", nhấn mạnh EU sẽ hợp tác chặt chẽ với ICC để đảm bảo tòa án tiếp tục hoạt động hiệu quả. Cùng ngày, Giám đốc cấp cao Erika Guevara Rosas của tổ chức Ân xá quốc tế cảnh báo rằng các biện pháp cấm vận của Mỹ được thiết kế nhằm cô lập và cuối cùng là phá hủy ICC. Từ đó, bà Rosas kêu gọi các quốc gia cần hành động cụ thể để chống lại việc áp đặt những biện pháp cấm vận này, theo AFP.

Quyết định áp đặt lệnh trừng phạt toàn diện lên Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio công bố ngày 9.10 đánh dấu bước leo thang chưa từng có tiền lệ của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Biện pháp này nhằm cắt đứt quyền tiếp cận dịch vụ tài chính, công nghệ và việc sử dụng đồng USD của tòa án, đồng thời đặt hạn chót 6 tháng để các thực thể Mỹ chấm dứt mọi hợp tác liên quan. Động thái trên được Washington thúc đẩy nhằm ngăn chặn các cuộc điều tra nhắm vào binh sĩ Mỹ tại Afghanistan cũng như lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Quyết định này ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ chính các đồng minh thân cận của Washington. Tuyên bố chung từ ngoại trưởng 8 quốc gia thành viên gồm Anh, Canada, Đan Mạch, Đức, Pháp, Ý, Hà Lan và Nhật Bản đã khẳng định cam kết bảo vệ hệ thống pháp lý dựa trên luật lệ. Liên minh châu Âu cùng Tổ chức Ân xá quốc tế cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc, cảnh báo nỗ lực cô lập này đe dọa trực tiếp đến tính độc lập và khả năng vận hành của tư pháp quốc tế. Về phía ICC, cơ quan tư pháp đóng tại The Hague gọi lệnh cấm vận là đòn tấn công vào nền tảng trật tự pháp lý toàn cầu, đồng thời kêu gọi 125 quốc gia thành viên chung tay bảo vệ tòa án. Bất chấp sự ủng hộ từ phía Israel, việc Mỹ đe dọa từng bước giải thể thể chế tài phán này đang đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào tình thế rạn nứt sâu sắc.