Khơi thông kênh đối thoại
Phó tổng thống Mỹ JD Vance gửi thư tới Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Iran Mohsen Rezaei, đề nghị gặp trực tiếp để nối lại đàm phán. Theo tờ The New York Times đưa tin ngày 30.10, thư được chuyển qua trung gian Qatar, trong đó đề xuất ông Vance dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham gia đàm phán. Doha (Qatar) hoặc Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) có thể là địa điểm gặp nếu Iran chấp thuận.
Phó tổng thống Vance (trái) đã gửi thư đến Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Mohsen Rezaei đề nghị gặp trực tiếp
Ảnh: AFP
Trong thư, ông Vance nhấn mạnh Mỹ muốn bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran cần tái thiết kinh tế và bảo vệ chủ quyền. Ông cũng đề nghị Iran cử đại diện có thẩm quyền bàn về vấn đề hạt nhân. Theo tờ The Wall Street Journal, bức thư và các trao đổi tiếp theo nhằm tìm điểm chung để đưa 2 bên trở lại bàn đàm phán, chưa đi vào thương lượng các điều khoản hòa bình cụ thể.
Phát biểu trên Fox News ngày 30.10, ông Vance khẳng định Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ không để xung đột với Iran "kéo dài mãi mãi". Ông nhấn mạnh việc phản đối các cuộc can thiệp quân sự kéo dài không đồng nghĩa bác bỏ việc sử dụng vũ lực. Ông Trump xác nhận đã đồng ý để cấp phó liên hệ với Iran, nhưng nói mục đích là hỗ trợ vật tư y tế, theo Reuters.
Giới quan sát nhận định việc ông Vance chọn gửi thư cho ông Rezaei là rất quan trọng. Theo The Washington Post, Mỹ xem ông Rezaei, cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran, là người có thể tạo đồng thuận cho thỏa thuận hạt nhân. Tình báo Mỹ cho rằng ông thường xuyên liên lạc với Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei và 2 người đã trao đổi sau khi ông Rezaei nhận thư. Chuyên gia Hamidreza Azizi thuộc Nhóm Khủng hoảng quốc tế (Bỉ) nói với Al Jazeera rằng việc chọn ông Rezaei làm đầu mối có thể phản ánh cách đánh giá mới của Mỹ về tương quan quyền lực tại Tehran. Theo ông, Mỹ có thể kỳ vọng những thay đổi này giúp đối thoại trực tiếp với ông Rezaei đạt kết quả.
Về phần mình, Hãng thông tấn Tasnim đưa tin Iran đã nhận thư nhưng chưa trả lời. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 30.10 khẳng định nước này tiếp tục dành cơ hội cho triển vọng ngoại giao.
Tiêu điểm quốc tế 31.10: Tin tặc tấn công sàn Binance | Iran nói bắt được UAV Mỹ
Triển vọng hạ nhiệt
Theo Reuters, các nhà trung gian Qatar ngày 30.10 trở lại Tehran thúc đẩy hòa giải, với sự phối hợp của Mỹ. Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack nói với CNN rằng Mỹ - Iran đang tiến gần thỏa thuận về tiến trình hạ nhiệt, kỳ vọng có tiến triển trong 2 tuần tới. Theo ông, mục tiêu trước mắt là tạm dừng các hoạt động thù địch, chưa thể đạt giải pháp toàn diện.
Thách thức lớn hiện nay là bên nào phải nhượng bộ trước. Mỹ muốn bàn về vấn đề hạt nhân ngay từ đầu, trong khi Iran yêu cầu Washington trước tiên chấm dứt phong tỏa cảng và dỡ trừng phạt xuất khẩu dầu. Ngày 29.10, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhấn mạnh tiến triển phụ thuộc vào việc chấp thuận 7 điều kiện của Tehran, bao gồm chấm dứt xung đột trên các mặt trận khu vực. Trước đó, một quan chức Iran cũng đã bác dự thảo hòa bình mà Qatar trình ngày 25.10, theo Reuters.
Trong khi đó, Mỹ tiếp tục gây sức ép kinh tế và cân nhắc kịch bản quân sự. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 30.10 tuyên bố Iran đang gặp khó khăn trong việc trả lương cho binh sĩ khi các lệnh trừng phạt siết chặt. Trong khi đó, Tư lệnh Bộ Chỉ huy trung tâm Mỹ Brad Cooper đã báo cáo ông Trump về các phương án quân sự, theo The Wall Street Journal. Mỹ còn điều 10 máy bay vận tải quân sự tới các căn cứ không quân của Israel. Chuyên gia an ninh John Phillips cảnh báo Mỹ có nguy cơ vừa phải duy trì sức ép quân sự, vừa khôi phục năng lực đã tiêu hao nếu không đạt giải pháp bền vững.
Nga nêu hướng tháo gỡ bất đồng Mỹ - Iran
Nga sẵn sàng làm trung gian giữa Mỹ và Iran nếu được yêu cầu, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera ngày 30.10. Ông Peskov cho biết vấn đề Iran thường xuyên được đề cập trong các cuộc tiếp xúc Nga - Mỹ, đồng thời nhấn mạnh Moscow sẵn sàng góp phần ngăn căng thẳng tại vùng Vịnh leo thang. Ông Peskov cũng nêu khả năng Nga cũng có thể tiếp nhận uranium làm giàu của Iran để tháo gỡ trở ngại trong đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran.