Reuters ngày 23/10 dẫn lời 6 cựu quan chức cấp cao Mỹ cho biết chính quyền cựu tổng thống Joe Biden và Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần muốn SpaceX, công ty của tỷ phú Elon Musk, bật hoặc tắt hệ thống Starlink tại một số quốc gia.
Dưới thời ông Biden, giới chức Mỹ muốn SpaceX vô hiệu hóa Starlink ở Yemen và Lebanon nhằm ngăn các nhóm vũ trang sử dụng dịch vụ này để liên lạc, cũng như muốn bật hệ thống để phủ sóng Internet tại Iran và hỗ trợ quân đội Ukraine.
Xuồng tự sát Ukraine lắp thiết bị đầu cuối Starlink trong thử nghiệm năm 2024. Ảnh: SBU
Một cựu quan chức Mỹ nói rằng chính quyền Tổng thống Trump từng muốn Elon Musk cung cấp dịch vụ Starlink tại Iran sau những chiến dịch không kích của Mỹ - Israel trong năm 2025-2026 "để tăng cường khả năng truy cập Internet và liên lạc của những người biểu tình chống chính phủ".
5 cựu quan chức chính phủ Mỹ nói chính quyền Biden đôi khi phải dựa vào tỷ phú Musk để hỗ trợ thực thi chính sách đối ngoại. Giới chức Mỹ khi đó từng phối hợp với SpaceX để cắt dịch vụ Starlink với đối thủ, cũng như mở rộng phạm vi phủ sóng để hỗ trợ đồng minh.
SpaceX từng được yêu cầu xác định các thiết bị đầu cuối Starlink và vô hiệu hóa chúng. Hai cựu quan chức nói một số bộ thu phát đã bị tác động, song không nêu con số cụ thể.
Thiết bị đầu cuối Starlink được lắp trên một mái nhà. Ảnh: Starlink
Một cựu quan chức khác nói chính quyền ông Biden từng đề nghị SpaceX kích hoạt Starlink ở Iran sau khi biểu tình nổ ra hồi tháng 9/2022. Mỹ hỗ trợ đưa một số thiết bị đầu cuối Starlink đến Iran trong thời gian này, song cựu quan chức trên cũng từ chối tiết lộ số lượng.
Wall Street Journal hồi tháng 2 đưa tin Mỹ đã chuyển hàng nghìn bộ thu phát Starlink vào Iran. Một cựu quan chức dưới thời ông Trump và một nguồn tin cho biết chính phủ Mỹ đã thảo luận với tỷ phú Musk về kích hoạt Starlink ở Iran sau khi xung đột nổ ra.
Đây là lần đầu tiên xuất hiện thông tin về yêu cầu của giới chức Mỹ đối với quyền truy cập Starlink ở nước ngoài, giữa lúc loạt tranh cãi về hạn chế Starlink/Starshield ở Ukraine đặt ra những câu hỏi về quan hệ giữa chính phủ Mỹ và tỷ phú Musk.
Giới chức Mỹ và SpaceX chưa phản hồi về thông tin.
Mô phỏng cách thức hoạt động của vệ tinh Starlink thế hệ cũ (V1) và thế hệ mới (V2). Đồ họa: Starlink
Theo Reuters, thông tin cho thấy mối quan hệ mật thiết giữa các bên, trong đó chính quyền Mỹ dựa vào một công ty tư nhân ở mức độ chưa từng có để hỗ trợ thực thi chính sách đối ngoại.
Tổng thống Volodymyr Zelensky tuần trước cho biết quyền truy cập vào Starshield, dịch vụ liên lạc bảo mật dành cho quân sự trên nền tảng Starlink, đã bị "hạn chế một cách cố ý" và gây ảnh hưởng đến máy bay không người lái (UAV) của Ukraine.
Tổng thống Trump ngày 22/10 tuyên bố Starshield đã hoạt động bình thường trở lại tại Ukraine, song ông Zelensky bác bỏ thông tin.
Người ra quyết định áp hạn chế với Starshield/Starlink tại Ukraine đến nay vẫn là bí ẩn.
Truyền thông Mỹ tuần trước dẫn lời các quan chức giấu tên nói rằng lệnh hạn chế "đến từ Nhà Trắng". Tổng thống Trump tuyên bố chưa từng trao đổi với tỷ phú Musk về quyền truy cập Starlink của Ukraine, khẳng định sẽ giải quyết ổn thỏa các sự việc phát sinh.
Trong khi đó, Elon Musk khẳng định Starshield thuộc sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ, mọi giới hạn tốc độ hay cách sử dụng "đều do quân đội và cuối cùng là Tổng thống quyết định".
Binh sĩ Ukraine lắp ăng-ten Starlink tại vị trí chiến đấu ở tỉnh Donetsk ngày 16/10. Ảnh: Ukrinform
Giới chuyên gia lưu ý rằng nhiều hành động của Elon Musk cũng đặt ra câu hỏi về ai đang ra quyết định với mạng lưới vệ tinh của SpaceX.
Ông Musk từng hạn chế Ukraine sử dụng Starlink, trong đó có yêu cầu SpaceX cắt dịch vụ tại các khu vực mà quân đội Ukraine đang tìm cách giành lại từ Nga. Tỷ phú Musk cũng công khai xác nhận đã từ chối kích hoạt Starlink ở bán đảo Crimea để hỗ trợ Ukraine tấn công Hạm đội Biển Đen của Nga, cho rằng điều này khiến ông "trở thành đồng phạm trong hành động xung đột quy mô lớn".
"Ông chủ SpaceX đáng lẽ là doanh nhân với những hợp đồng được chính phủ trao, nhưng về cơ bản đang đưa ra những quyết định rất lớn về chính sách đối ngoại của Mỹ. Elon Musk rất khó đoán, không thể biết những quyết định này bắt nguồn từ tính cách lập dị của bản thân ông ấy hay đang có tác động từ bên ngoài", Armand Musey, chủ tịch công ty tư vấn Summit Ridge Group, cho hay.
Nguyễn Tiến (Theo Reuters, WSJ, AP)