Đẩy mạnh “thuế nhúng”, giảm thủ tục kê khai
Tại hội thảo thuế và pháp lý thường niên Tax & Legal Institute 2026 do KPMG tổ chức, chia sẻ tới đông đảo cộng đồng doanh nghiệp về công tác chuyển đổi số của ngành Thuế, Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cho biết, ngành Thuế đang triển khai Dự án “Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng tái thiết kế quy trình nghiệp vụ và yêu cầu chuyển đổi số trong công tác quản lý thuế”, dự tính hoàn thành vào năm 2028.
Theo đó, hệ thống công nghệ thông tin của cơ quan thuế sẽ kết nối với hệ thống kế toán của doanh nghiệp, hướng tới việc doanh nghiệp không phải tự lập các báo cáo kê khai thuế, qua đó có thêm thời gian tập trung cho công tác quản trị và các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc kết nối cũng góp phần bảo đảm số thuế kê khai, nộp được xác định chính xác hơn.
Cục trưởng Mai Xuân Thành cho biết, mục tiêu của dự án không chỉ dừng ở việc số hóa quy trình mà còn hướng tới xây dựng hệ thống này trở thành “trợ lý cao cấp” của người nộp thuế. Hệ thống có thể cung cấp cho ban quản trị, lãnh đạo doanh nghiệp thông tin từ góc độ cơ quan thuế, giúp doanh nghiệp đánh giá vị thế trên thị trường, từ giá mua đầu vào, giá bán sản phẩm đến xu hướng phát triển của ngành hàng và thị phần.
Qua đó, hệ thống được kỳ vọng như một “bác sĩ”, “nhà tư vấn” ngay trong “bàn tay” của doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp hiểu rõ tình hình hoạt động, nhận diện những vấn đề cần điều chỉnh để tăng trưởng và phát triển, không chỉ tại thị trường Việt Nam mà còn vươn ra quốc tế.
“Cơ quan thuế rất muốn là người bạn đồng hành thực sự, chân tình của người nộp thuế, mọi khó khăn vướng mắc chúng tôi cần sự đồng hành, chia sẻ và cơ quan thuế có thiết lập các cơ chế để doanh nghiệp trao đổi”, Cục trưởng Mai Xuân Thành nhấn mạnh.
Cùng với việc hiện đại hóa hệ thống công nghệ thông tin, ngành Thuế cũng hướng tới tăng cường khả năng kết nối, liên thông dữ liệu và đơn giản hóa quy trình nghiệp vụ. Lãnh đạo Cục Thuế cho biết, do nguồn lực công nghệ thông tin của cơ quan thuế hiện vẫn còn hạn chế nên định hướng của ngành Thuế trong thời gian tới là đẩy mạnh mô hình “thuế nhúng”, tức hệ thống kế toán thuế được tích hợp với hệ thống kế toán của doanh nghiệp, cho phép kết nối tự động và đưa ra cảnh báo khi phát hiện những dấu hiệu bất thường liên quan hóa đơn, nợ thuế.
Cùng với đó, ngành Thuế sẽ tăng cường ứng dụng AI và kết nối, liên thông dữ liệu để đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm bớt các khâu kê khai và hướng tới quy trình “zero touch”, tức hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công và những yêu cầu không cần thiết đối với người nộp thuế.
Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Hường, Partner, Trưởng Bộ phận Giải quyết tranh chấp và bất đồng về thuế (KPMG Việt Nam) đánh giá, ngành Thuế đang quyết liệt trong ứng dụng chuyển đổi số vào công tác quản lý. Đây là tín hiệu tích cực, bởi trong tương lai, người nộp thuế có thể được giảm đáng kể các thủ tục phải thực hiện.
Ông Hoàng Thùy Dương, Partner, Trưởng Khối Tư vấn Thuế (KPMG Việt Nam) cũng cho biết, các tập đoàn đa quốc gia và KPMG đã ứng dụng nền tảng công nghệ, trong đó có AI, để quản lý nghĩa vụ thuế trên phạm vi toàn cầu trong nhiều năm. Đây là xu hướng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tiếp cận nhằm nâng cao năng lực quản trị.
Theo ông Dương, chậm chuyển đổi số có thể khiến doanh nghiệp gặp bất lợi trong quản lý hóa đơn, chứng từ, kê khai và hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT). Ngược lại, ứng dụng công nghệ phù hợp sẽ giúp kiểm soát dữ liệu tốt hơn, giảm sai sót và nâng cao hiệu quả tuân thủ.
Quản lý thuế dựa trên rủi ro, khuyến khích doanh nghiệp chủ động tuân thủ
Chia sẻ về những lo lắng của doanh nghiệp đối với hoạt động kiểm tra thuế, Cục trưởng Mai Xuân Thành cho biết, cách tiếp cận hiện nay của ngành Thuế là tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, cảnh báo và nhắc nhở để doanh nghiệp chủ động khắc phục những vấn đề có thể phát sinh trước khi cơ quan thuế xem xét thực hiện kiểm tra.
Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro và kiểm soát hệ thống. Cơ quan thuế ứng dụng AI để phân tích báo cáo tài chính cùng các nguồn thông tin liên quan, qua đó nhận diện và cảnh báo dấu hiệu rủi ro. Vì vậy, không phải doanh nghiệp nào cũng bị kiểm tra thường xuyên hoặc liên tục qua các năm.
Theo Cục trưởng, khi doanh nghiệp thực hiện tốt nghĩa vụ thuế, có hệ thống kiểm soát hiệu quả và duy trì mức độ rủi ro thấp, khả năng được lựa chọn kiểm tra sẽ giảm đáng kể. Trong những trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện quản lý rủi ro, doanh nghiệp có thể không phải trải qua các cuộc kiểm tra trong thời gian dài.
“Đây cũng là mục tiêu ngành Thuế hướng tới khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện, đồng thời tập trung nguồn lực kiểm tra vào những trường hợp có rủi ro cao. Kết quả năm 2025 cho thấy, số cuộc kiểm tra thuế tại trụ sở doanh nghiệp đã giảm nhưng tổng số thu tăng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy định hướng quản lý dựa trên rủi ro và sự phối hợp giữa cơ quan thuế với doanh nghiệp đang phát huy tác dụng”, Cục trưởng Mai Xuân Thành đánh giá.
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thu Hường cho rằng, mục tiêu của hoạt động thanh tra, kiểm tra là nâng cao tính tuân thủ. Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung chuẩn bị cho một cuộc kiểm tra cụ thể mà cần thường xuyên tự rà soát “sức khỏe” tuân thủ thuế (tax health check), xác định những sai sót có thể điều chỉnh ngay, thay vì chờ đến khi có quyết định kiểm tra mới khắc phục.
Bà Hường lưu ý, khi có vấn đề chưa rõ, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi và đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn trước khi phát sinh những vướng mắc lớn hơn. Thay vì chỉ lập tờ khai, nộp báo cáo rồi chờ cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cần chủ động tập hợp dữ liệu, đối chiếu, phân tích rủi ro, nhận diện dấu hiệu bất thường để kịp thời điều chỉnh, hạn chế rủi ro và nâng cao khả năng tuân thủ.
ANH MINH-GIANG KHÔI