Nghệ An: Từ trận 'đại hồng thủy' sau 41 năm, tuyến kênh quanh năm đen ngòm có nên ngầm hóa?
Nguồn ảnh: Tiền Phong
Trận mưa gần 400 mm, lớn nhất trong 41 năm, khiến đô thị Vinh (Nghệ An) ngập sâu, đặt lại bài toán ngầm hóa kênh Bắc để mở rộng đường Nguyễn Sỹ Sách. Đề xuất đưa tuyến kênh quanh năm một màu đen 'xuống lòng đất' Rác thải bủa vây, kênh nước đen bốc mùi nồng nặc ở TPHCM Cá chết trắng, bốc mùi hôi thối...
Mưa ngập đường, nước dưới kênh vẫn lưng chừng
Trận mưa kỷ lục gần 400 mm trút xuống đô thị Vinh ngày 19/9 khiến nhiều tuyến đường ngập sâu, có nơi nước dâng hơn 1 m, tràn vào nhà dân, hàng loạt phương tiện chết máy. Đây được xem là trận mưa lịch sử khi lượng mưa vượt kỷ lục từng ghi nhận vào năm 1985.
Sau trận mưa, một nghịch lý được đặt ra: có những khu vực đường phố ngập sâu trong khi lòng kênh Bắc vẫn còn khả năng tiếp nhận nước.
Nhiều tuyến đường ở đô thị Vinh (Nghệ An) ngập sâu ngày 19/9.
Kênh Bắc dài gần 5 km, là một trong những tuyến tiêu thoát nước quan trọng ở phía Bắc đô thị Vinh. Tuyến kênh có lòng rộng, hạ lưu có khả năng tiêu thoát tương đối lớn. Tuy nhiên, hiệu quả tiêu thoát còn phụ thuộc vào hệ thống mương, cống đấu nối từ các tuyến đường vào kênh.
Theo đại diện Ban Quản lý bảo trì đường bộ, Sở Xây dựng Nghệ An, nhiều tuyến mương đấu nối với kênh Bắc được xây dựng từ lâu, một số vị trí không còn đáp ứng khả năng tiêu thoát khi lượng nước tăng đột biến. Vì vậy, muốn giảm ngập cần nâng cấp đồng bộ mạng lưới dẫn nước vào kênh, thay vì chỉ trông chờ vào khả năng tiêu thoát của lòng kênh.
Hàng loạt ô tô ngập sâu trong biển nước.
Kênh Bắc từng được cải tạo từ năm 2016. Khoảng 1,2 km đầu tuyến đã được ngầm hóa; hơn 3 km còn lại được xây kè, bố trí hệ thống thu gom nước thải chạy song song.
Tại các cửa xả, hệ thống van được thiết kế để hạn chế nước thải chảy trực tiếp vào kênh. Tuy nhiên, sau thời gian vận hành, một số van hoạt động không hiệu quả, nước thải vẫn tác động đến chất lượng dòng kênh, gây đổi màu và phát sinh mùi. Đây cũng là một trong những lý do phương án ngầm hóa toàn tuyến được đặt ra.
Từ góc nhìn của người dân sống cạnh kênh, việc ngầm hóa cũng đặt ra không ít băn khoăn. Ông Nguyễn Văn Lâm (trú khối Tân Hùng, phường Vinh Lộc) đặt câu hỏi: “Bây giờ kênh đang to như vậy, nhưng sau này khi đậy nắp làm đường thì liệu việc tiêu thoát nước của dòng kênh có còn được đảm bảo?”.
Máy bơm lưu động được huy động để bơm nước từ đường Phùng Chí Kiên xuống kênh Bắc, hỗ trợ tiêu thoát nước sau mưa lớn.
Lo ngại này xuất phát từ thực tế tại một số công trình thoát nước đã ngầm hóa. Khi xảy ra tắc nghẽn, việc phát hiện và xử lý thường khó khăn hơn so với hệ thống kênh hở. Với một đô thị thường xuyên phải đối mặt với những trận mưa lớn, năng lực vận hành, kiểm tra và nạo vét công trình ngầm vì thế là vấn đề không thể xem nhẹ.
“Đường thoát nước” dưới lòng đất
Theo đồ án điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP Vinh cũ đang được Sở Xây dựng Nghệ An lấy ý kiến, toàn bộ kênh Bắc được đề xuất ngầm hóa, đồng thời mở rộng đường Nguyễn Sỹ Sách lên 60 m.
Kênh Bắc quanh năm tồn tại tình trạng nước đen ngòm, bốc mùi, đặt ra yêu cầu xử lý ô nhiễm.
Theo phương án, tuyến đường có lòng đường chính rộng 36 m, bố trí 10 làn xe, cùng dải phân cách, đường gom và vỉa hè. Nếu được triển khai, dự án sẽ tạo thêm không gian giao thông và thay đổi đáng kể diện mạo khu vực hai bên kênh. Đổi lại, công trình ngầm phải bảo đảm ít nhất năng lực tiêu thoát như hiện nay, đặc biệt trong những trận mưa cực đoan.
Khi kênh hở được chuyển thành công trình ngầm, mọi yếu tố từ tiết diện dòng chảy, khả năng thu nước mặt đến việc kiểm tra, xử lý sự cố đều phải được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Cống hộp hoặc công trình dẫn nước phải có khẩu độ phù hợp; hệ thống hố thu, cửa thu nước, giếng kỹ thuật, điểm tiếp cận và phương án nạo vét cũng cần được bố trí đồng bộ.
Đây là yêu cầu càng đáng chú ý sau trận mưa gần 400 mm vừa qua. Một công trình ngầm nếu không được tính toán phù hợp với những kịch bản mưa cực đoan có thể trở thành điểm nghẽn mới cho hệ thống tiêu thoát nước đô thị.
Nước trên kênh Bắc có màu đen, nhiều thời điểm xuất hiện rác và cặn, ảnh hưởng cảnh quan đô thị.
Ông Võ Tuấn Anh, Giám đốc Công ty CP Quản lý và Phát triển Hạ tầng Đô thị Vinh, cho hay đây là công trình trọng điểm nên các yếu tố về thiết kế, kiến trúc và kết cấu sẽ được tính toán kỹ. Nếu được thiết kế đúng, công trình không ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước, đồng thời góp phần xử lý vấn đề môi trường.
Tuy nhiên, ngầm hóa cũng không tự động giải quyết bài toán ô nhiễm. Nếu nước thải chưa được thu gom, xử lý triệt để và rác vẫn theo hệ thống thoát nước đi vào dòng chảy, việc đưa kênh xuống lòng đất có thể chỉ khiến vấn đề trở nên khó quan sát hơn.
Ngầm hóa kênh Bắc gắn với mở rộng giao thông, nhưng phải bảo đảm năng lực tiêu thoát nước.
Một tuyến đường 10 làn có thể mở rộng không gian giao thông, nhưng nếu kênh Bắc được đưa xuống lòng đất, “đường thoát nước” cũng phải được tính toán đủ rộng, đủ an toàn và đủ năng lực để đô thị Vinh không phải trả giá bằng những điểm ngập mới sau mỗi trận mưa cực đoan.
Trận mưa gần 400 mm trút xuống đô thị Vinh ngày 19/9, khiến nhiều tuyến phố chìm trong nước, có nơi ngập sâu hơn một mét và tràn vào nhà dân. Hàng loạt phương tiện chết máy giữa biển nước, trong một trận mưa được xem là lịch sử vì lượng mưa vượt kỷ lục ghi nhận năm 1985. Nhưng sau cơn mưa, một nghịch lý khiến nhiều người chú ý: đường phố ngập sâu, trong khi lòng kênh Bắc vẫn còn khả năng tiếp nhận nước.
Dài gần 5 km, kênh Bắc là tuyến tiêu thoát nước quan trọng ở phía Bắc đô thị Vinh, với lòng kênh rộng và hạ lưu có khả năng tiêu thoát tương đối lớn. Dù vậy, nước từ đường phố muốn đổ vào kênh phải đi qua mạng lưới mương, cống đấu nối, vốn giữ vai trò không kém phần quan trọng. Đại diện Ban Quản lý bảo trì đường bộ thuộc Sở Xây dựng Nghệ An cho biết nhiều mương đấu nối đã xây dựng từ lâu, một số vị trí không còn đáp ứng khi nước tăng đột biến.
Vì vậy, giảm ngập không thể chỉ dựa vào sức chứa của lòng kênh, mà còn cần nâng cấp đồng bộ các tuyến mương, cống dẫn nước từ đường phố. Kênh Bắc từng được cải tạo từ năm 2016, trong đó khoảng 1,2 km đầu tuyến được ngầm hóa, còn hơn 3 km được xây kè. Hệ thống thu gom nước thải được bố trí chạy song song, còn van tại các cửa xả nhằm hạn chế nước thải chảy trực tiếp vào kênh.
Sau thời gian vận hành, một số van hoạt động không hiệu quả, khiến nước thải vẫn ảnh hưởng chất lượng dòng kênh, làm nước đổi màu và phát sinh mùi. Dòng nước đen ngòm quanh năm, đôi lúc có rác và cặn, khiến đề xuất ngầm hóa toàn tuyến được chú ý như một hướng xử lý ô nhiễm. Tuy nhiên, người dân sống cạnh kênh cũng băn khoăn liệu việc đậy kín dòng nước có bảo đảm chức năng tiêu thoát vốn có hay không.
Ông Nguyễn Văn Lâm, trú khối Tân Hùng, phường Vinh Lộc, đặt câu hỏi liệu dòng kênh đang rộng như hiện nay có còn thoát nước tốt sau khi được đậy nắp làm đường. Nỗi lo có cơ sở, bởi tại một số công trình thoát nước ngầm, khi xảy ra tắc nghẽn, việc phát hiện và xử lý thường khó hơn hệ thống kênh hở. Với đô thị thường xuyên gặp mưa lớn, khả năng vận hành, kiểm tra và nạo vét công trình ngầm vì thế cần được tính toán nghiêm túc.
Theo đồ án điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP Vinh cũ đang được Sở Xây dựng Nghệ An lấy ý kiến, toàn bộ kênh Bắc được đề xuất ngầm hóa. Cùng với đó, đường Nguyễn Sỹ Sách dự kiến mở rộng lên 60 m, gồm lòng đường chính rộng 36 m và bố trí 10 làn xe. Dải phân cách, đường gom và vỉa hè cũng nằm trong phương án, có thể tạo thêm không gian giao thông và làm thay đổi diện mạo khu vực hai bên kênh.
Điều kiện quan trọng là công trình ngầm phải bảo đảm năng lực tiêu thoát ít nhất tương đương hiện nay, nhất là khi xảy ra những trận mưa cực đoan. Thiết kế cần tính đồng bộ tiết diện dòng chảy, khả năng thu nước mặt, hố thu, cửa thu, giếng kỹ thuật, điểm tiếp cận và phương án nạo vét. Nếu khẩu độ cống hộp không phù hợp hoặc việc xử lý sự cố thiếu thuận tiện, công trình mới có thể trở thành điểm nghẽn cho hệ thống thoát nước.
Yêu cầu ấy càng đáng chú ý sau trận mưa gần 400 mm ngày 19/9, khi nhiều tuyến phố Vinh ngập sâu dù kênh Bắc vẫn còn khả năng tiếp nhận nước. Ông Võ Tuấn Anh, Giám đốc Công ty CP Quản lý và Phát triển Hạ tầng Đô thị Vinh, cho biết đây là công trình trọng điểm, nên thiết kế, kiến trúc và kết cấu sẽ được tính toán kỹ. Theo ông, nếu thiết kế đúng, công trình không ảnh hưởng khả năng tiêu thoát nước, đồng thời góp phần xử lý vấn đề tồn tại quanh tuyến kênh.
