Nghịch lý dân phân loại rác, xe thu gom trộn tất

Chiều 6-11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, gắn với năng lực thu gom, vận chuyển và xử lý.

Không thể chỉ yêu cầu người dân phân loại rác rồi để hệ thống thu gom làm ngược lại

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TP.HCM) nêu thực tế người dân đã cố gắng thay đổi thói quen, phân loại rác nhưng xe thu gom lại trộn chung do thiếu phương tiện chuyên dụng. Điều này khiến công sức của người dân bị vô hiệu hóa ngay từ khâu đầu tiên.

Đại biểu đề nghị phải có cơ chế bảo đảm kết quả phân loại được duy trì đến tận khâu xử lý cuối cùng; đưa yêu cầu này thành tiêu chí bắt buộc trong hợp đồng, nghiệm thu dịch vụ công. Nếu đơn vị thu gom làm sai, cần giảm trừ thanh toán hoặc xử lý nghiêm. 

• Phân loại rác tại nguồn: Đường đi của rác vẫn còn nhiều điểm nghẽn

• Phân loại rác: Đừng để công sức phân loại thành… rác

• 98% người dân ủng hộ phân loại rác tại nguồn, vì sao thực tế 'nghẽn'?

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã trong tổ chức phân loại, thu gom; công khai lịch trình, điểm tiếp nhận để người dân giám sát. 

Việc thu phí rác theo khối lượng cần có lộ trình cụ thể, gắn với năng lực đo đếm và hạ tầng xử lý.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) cho rằng nếu người dân đã phân loại nhưng đơn vị thu gom lại trộn chung các loại rác, phải xem xét trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ. 

Ông đề nghị bổ sung quy định giữ riêng các nhóm rác trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ, đồng thời lấy kết quả thực hiện phân loại làm tiêu chí kiểm tra, thanh toán.

Coi chất thải là tài nguyên

Giải trình nhóm vấn đề này, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết dự thảo luật đã được hoàn thiện theo hướng chuyển từ tư duy quản lý chất thải sang coi chất thải là tài nguyên, thống nhất nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.

Theo Phó thủ tướng, Chính phủ sẽ ban hành quy định rõ lộ trình phân loại theo từng khu vực, làm rõ trách nhiệm của từng địa phương trong tổ chức hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý riêng đối với từng loại chất thải.

Dự thảo cũng bổ sung quy định kiểm soát chất thải xuyên biên giới, làm rõ các khái niệm về chất thải, phế liệu và vật liệu tái chế. Mục tiêu là tạo điều kiện để chất thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật được đưa trở lại làm nguyên liệu sản xuất, ưu tiên tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng.

Đây là hướng tiếp cận nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, thay vì chỉ tập trung xử lý lượng rác thải phát sinh. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, việc phân loại phải gắn với hạ tầng và năng lực thu gom, xử lý tương ứng tại từng địa phương.

Cắt thủ tục nhưng không được tạo khoảng trống quản lý môi trường

Một nhóm vấn đề lớn khác được Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng giải trình là yêu cầu chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời phân cấp, phân quyền nhưng không buông lỏng quản lý.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) lưu ý việc phân loại dự án phải dựa trên rủi ro thực chất, không chỉ dựa vào danh mục. Theo đại biểu, các tiêu chí về độc tính, tải lượng, nguy cơ sự cố, tác động tích lũy và sức chịu tải môi trường có vai trò quyết định việc một dự án thực sự ít hay nhiều rủi ro.

Đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc dự án có nhiều tiêu chí thì áp dụng nhóm có rủi ro cao hơn; không chia nhỏ dự án và cho phép cơ quan thẩm định nâng nhóm khi có căn cứ về tác động tích lũy hoặc rủi ro tại khu vực tiếp nhận.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh cũng đồng tình với chủ trương cắt giảm thủ tục đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và chuyển sang hậu kiểm. Tuy nhiên, đại biểu cảnh báo ô nhiễm môi trường có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh kế và đời sống người dân.

Vì vậy, việc cắt giảm thủ tục phải đi đôi với cơ chế giám sát theo mức độ rủi ro, tần suất kiểm tra, quan trắc, cảnh báo sớm và xử lý kịp thời. Khi phân cấp nhiệm vụ cho cấp xã, phải bảo đảm nhân lực chuyên môn, kinh phí, trang thiết bị và dữ liệu, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không có điều kiện thực hiện.

Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo theo hướng quy định cụ thể các tiêu chí phân loại dự án theo mức độ rủi ro môi trường, làm cơ sở áp dụng thủ tục phù hợp. Việc cải cách không đồng nghĩa với giảm yêu cầu kiểm soát đối với các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao.

Dự thảo tiếp tục quy định các yếu tố nhạy cảm về môi trường liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân; bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường dựa trên thông tin, dữ liệu môi trường, công nghệ số, kết hợp kiểm tra thực tế để kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý.

Đối với các dự án có phạm vi tác động liên tỉnh, liên vùng, Chính phủ đã rà soát, làm rõ cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong thẩm định đánh giá tác động môi trường và cấp giấy phép môi trường. Vai trò điều phối của cơ quan trung ương cũng được đặt ra nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích phát triển kinh tế và kiểm soát các nguồn thải lớn có tính chất liên vùng.

Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Hội Nông dân Việt Nam và hội viên nông dân cả nước cùng chú trọng bảo vệ môi trường, xây dựng làng quê trở thành nơi đáng sống, người dân luôn cảm thấy hạnh phúc, bình yên.