Tháng 11/2024, Bốc Hoa Hoa được đoàn tụ với gia đình sau hơn 13 năm mất tích. Người phụ nữ mắc bệnh tâm thần từng có bằng thạc sĩ được tìm thấy tại một ngôi làng trên núi ở thôn Thạch Điệp, huyện Hòa Thuận, tỉnh Sơn Tây, cách quê nhà khoảng 100 km.
Nhiều năm qua, Hoa sống cùng người đàn ông tên Trương Quân, sinh bốn con. Quân bị nghi ngờ mua bán phụ nữ, hiếp dâm và giam cầm phi pháp.
Trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng phát hiện hai người đàn ông cùng làng đã nhiều lần đến nhà Quân, lợi dụng tình trạng bệnh lý của Hoa để xâm hại.
Quân bị tạm giữ hình sự, nhưng sau đó Viện Kiểm sát huyện Hòa Thuận không truy tố về tội hiếp dâm. Quyết định này trở thành một trong những điểm gây chú ý nhất của vụ việc.
13 năm mất tích
Theo lời kể của anh trai, từ nhỏ, Hoa ngoan ngoãn và có thành tích nổi bật. Tuy nhiên, cô bất ngờ thi trượt kỳ thi vào cấp ba, khiến các vấn đề tâm thần khởi phát. Sau một thời gian điều trị, Hoa tiếp tục theo đuổi việc học và tốt nghiệp thạc sĩ ngành kỹ thuật.
Năm 2009, khi dự thi nghiên cứu sinh tiến sĩ, cô bỏ lỡ kỳ thi vì sơ suất để chứng minh thư hết hạn. Sự việc khiến Hoa tái phát bệnh tâm thần phân liệt. Do điều kiện kinh tế, gia đình chỉ có thể đưa Hoa đến bệnh viện điều trị một thời gian rồi đành đón cô về nhà.
Tháng 5/2011, Hoa, khi ấy 32 tuổi, rời khỏi nhà và mất tích.
Cô được nhìn thấy đi lang thang vào khoảng giữa tháng 7 cùng năm. Cuối tháng đó, một người dân địa phương phát hiện và đưa cô về nhà. Vài ngày sau, Hoa gặp Trương Quân rồi chuyển đến sống tại nhà người này ở thôn Thạch Điệp.
Tháng 2/2013, sau khi Hoa sinh con đầu lòng, Quân tổ chức một bữa tiệc cưới trong làng. Từ đó, người đàn ông này chu cấp sinh hoạt cho Hoa và các con. Theo lời dân làng, Quân có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập của cả gia đình chủ yếu dựa vào hơn chục mẫu ngô, đôi khi phải nhờ trợ giúp.
Cháu gái họ của Quân nói rằng, ban đầu nhà họ Trương tiếp nhận Hoa xuất phát từ lòng tốt. Hoa được tự do đi lại, không bị đánh đập hay mắng chửi. "Nếu chúng tôi mua bán người thì đã không công khai tìm kiếm gia đình cô ấy trên mạng", người này nói.
Đến tháng 11/2024, nhờ sự hỗ trợ của cộng đồng mạng và một tình nguyện viên chuyên giúp tìm kiếm người thân thất lạc, gia đình mới tìm được Hoa và đưa cô về nhà.
Người thân cho biết khi mới trở về, Hoa có biểu hiện sợ hãi, phản ứng dữ dội khi đàn ông đến gần. Trong buổi đoàn tụ, Hoa đã mắng cha mình là "lão dê xồm" khi ông lại gần. "Em gái tôi đã phải chịu đựng những gì mới dẫn đến phản ứng như vậy?", anh trai Hoa nghi ngờ.
Việc Hoa mất tích trong thời gian dài, sống cùng một người đàn ông xa lạ và sinh con khiến gia đình đặt nhiều câu hỏi về những gì đã xảy ra với cô. Quá trình xác minh sau đó còn hé lộ những hành vi xâm hại tình dục kéo dài nhiều năm ngay tại nơi Hoa sinh sống.
Bốc Hoa Hoa được chăm sóc, điều trị sau khi trở về nhà. Ảnh: South Reviews
Bị hai gã cùng làng xâm hại
Theo cáo trạng, từ khoảng tháng 7-8/2020 đến đầu 2024, Trương Quốc bốn lần đến nhà Quân và quan hệ tình dục với Hoa. Quốc biết Hoa mắc bệnh tâm thần, không thể diễn đạt chính xác ý muốn của bản thân. Hai trong số bốn lần xảy ra khi Quân không có nhà.
Ngoài các hành vi đối với Hoa, Quốc còn bị truy tố về tội dâm ô trẻ em. Theo cáo trạng, vào một buổi sáng khoảng tháng 6 hoặc tháng 7/2022, sau khi uống rượu, hắn đến nhà Quân và có hành vi quấy rối tình dục con gái 5 tuổi của Quân. Hắn rời đi khi nghe thấy tiếng Quân về.
Kẻ thứ hai là Trương Lâm. Trong giai đoạn 2022-2024, Lâm ba lần đến nhà Quân, quan hệ tình dục với Hoa dù biết cô mắc bệnh tâm thần. Cáo trạng nêu hai lần Quốc bị Quân và con trai Hoa bắt gặp hành vi xâm hại.
Tháng 12/2024, Trung tâm Giám định Tư pháp Tâm thần tỉnh Sơn Tây kết luận Hoa mắc bệnh tâm thần phân liệt, không có khả năng tự bảo vệ mình trước các hành vi xâm hại tình dục.
Quốc và Lâm bị đưa ra xét xử vào cuối 2025. Ngày 4/11 vừa qua, TAND huyện Hòa Thuận công bố bản án sơ thẩm.
Quốc bị tuyên phạm tội hiếp dâm, lĩnh 11 năm 6 tháng tù; đồng thời phạm tội dâm ô trẻ em, lĩnh một năm tù. Tổng hợp hình phạt, bị cáo phải chấp hành 12 năm tù. Lâm bị kết tội hiếp dâm, lĩnh 10 năm tù.
Cả hai bị cáo đều nhận tội tại tòa và tuyên bố không kháng cáo.
Vì sao Trương Quân không bị truy tố tội hiếp dâm?
Quân không chỉ sống cùng Hoa suốt nhiều năm, có con với cô, mà còn là chủ nhà nơi hai bị cáo nhiều lần đến xâm hại Hoa.
Sau khi vụ việc được phát hiện, Quân bị tạm giữ hình sự. Tuy nhiên, ngày 22/1/2026, Viện Kiểm sát huyện Hòa Thuận ra quyết định không truy tố Quân về tội hiếp dâm.
Cơ quan công tố cho rằng Quân và Hoa đã chung sống ổn định trong thời gian dài, có con chung. Trên cơ sở đó, VKS nhận định quan hệ giữa hai người không cấu thành tội hiếp dâm. Yêu cầu bồi thường dân sự mà gia đình Hoa khởi kiện Quân cũng không được tòa chấp nhận.
Một vấn đề khác được xem xét là việc Quân đưa một đứa con của mình và Hoa cho gia đình khác nhận nuôi, lấy phí 40.000 nhân dân tệ (hơn 150 triệu đồng). VKS cho rằng đây là việc cho nhận con nuôi tự phát do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, không cấu thành tội phạm.
Đường làng ở thôn Thạch Điệp, huyện Hòa Thuận, tỉnh Sơn Tây. Ảnh: South Reviews
Quyết định không truy tố Quân thu hút sự quan tâm rộng rãi. Vụ việc đặt ra những vấn đề pháp lý phức tạp hơn: Khi một người đàn ông chung sống nhiều năm, thậm chí có con chung với một phụ nữ mắc rối loạn tâm thần, cần xác định tội hiếp dâm như thế nào? Làm sao bảo vệ quyền của phụ nữ mắc bệnh tâm thần trong những trường hợp tương tự?
"Việc tự nguyện tiếp nhận người mắc bệnh tâm thần không phải là hành vi phạm tội theo luật hình sự. Buôn bán phụ nữ và mua phụ nữ bị buôn bán lại là hành vi phạm tội. Tuy nhiên, nếu mục đích của việc tiếp nhận là để chung sống và kết hôn thì vấn đề trở nên phức tạp", Phó giáo sư Diệp Trúc Thịnh của Đại học Công nghệ Hoa Nam nhận định.
Ông phân tích, nếu một người mắc bệnh tâm thần hoàn toàn không có năng lực hành vi dân sự thì người đó không thể đưa ra ý chí kết hôn hợp pháp, cũng không thể tự nguyện chung sống như vợ chồng. Tuy nhiên, bệnh tâm thần phân liệt không đồng nghĩa với việc người bệnh luôn luôn mất hoàn toàn năng lực hành vi dân sự. Họ có thể có những khoảng thời gian tỉnh táo, phục hồi nhận thức. Trong trường hợp này, rất khó xác định liệu người bệnh có đồng ý chung sống hay không, và sự đồng ý đó có được đưa ra trong lúc họ tỉnh táo hay không.
Văn bản "Giải đáp một số vấn đề về việc áp dụng pháp luật trong xử lý các vụ án hiếp dâm" được Trung Quốc ban hành năm 1984 quy định rõ: "Người nào biết rõ phụ nữ là người mắc bệnh tâm thần hoặc bị thiểu năng trí tuệ mà vẫn quan hệ tình dục với họ thì bất kể người phạm tội sử dụng thủ đoạn gì, đều phải bị xử lý về tội hiếp dâm". Quy định này đã bị bãi bỏ năm 2013, để lại khoảng trống tranh luận trong thực tiễn xét xử hiện nay.
Trường hợp của Hoa cho thấy những người mắc bệnh tâm thần, mất liên lạc với gia đình và phụ thuộc vào người khác có nguy cơ trở thành đối tượng bị lợi dụng. Vụ việc đặt ra yêu cầu phải chú ý hơn đến việc phát hiện, hỗ trợ và bảo vệ nhóm người dễ bị tổn thương này, thay vì chỉ can thiệp khi hành vi phạm tội đã kéo dài.
Tuệ Anh (theo South Reviews, Yangtse Evening Post)