Ngôi đình nơi 7 chiến sĩ cách mạng hy sinh thành di tích quốc gia đặc biệt

Bên dòng sông Lam, đình Lương Sơn ở xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An, lưu giữ ký ức đặc biệt về phong trào cách mạng và sự hy sinh của bảy chiến sĩ. Công trình cổ này vừa là không gian sinh hoạt cộng đồng, vừa là nơi từng diễn ra nhiều hoạt động yêu nước trong những năm tháng đất nước đầy biến động. Ngày nay, đình Lương Sơn được biết đến với tên gọi đầy tự hào “Làng đỏ bên sông Lam”, gắn với lịch sử đấu tranh kiên cường của người dân địa phương. Theo VietnamNet, đình được khởi dựng vào cuối triều Minh Mệnh, khoảng năm 1839-1840, rồi hoàn thành năm 1852 dưới thời vua Tự Đức. Nhìn từ trên cao, ngôi đình có dạng hình vuông, mỗi chiều dài 14,9m, diện tích hơn 220m², gồm 25 gian và 36 cột gỗ lim. Bốn cột tại gian đại cao khoảng 5,3m, chu vi tới 1,2m, tạo nên vẻ bề thế nổi bật cho công trình cổ bên sông. Những đường nét kiến trúc, kết cấu gỗ cùng các chi tiết chạm khắc còn sót lại giúp đình Lương Sơn giữ được vẻ đẹp riêng giữa dòng chảy thời gian. Bên trong đình, hệ thống cột gỗ lim cùng các mảng kiến trúc cổ vẫn gợi rõ dáng dấp một không gian văn hóa truyền thống. Trong khuôn viên còn có nhà hậu cung được phục dựng năm 1980, rộng 5,1m và dài 10,1m, bổ sung cho tổng thể di tích. Chiến tranh từng khiến đình bị bom đạn làm hư hại, trong khi nhiều đồ tế lễ quý như hạc đồng, gươm đao, trống rồng, trống hộ và kiệu bị mất mát. Tuy nhiên, tổn thất vật chất không thể xóa đi vai trò lịch sử của nơi này trong đời sống cộng đồng và phong trào yêu nước địa phương. Những năm đầu thế kỷ XX, các chiến sĩ yêu nước thường xuyên lui tới đình để truyền bá quốc ngữ, lan tỏa tư tưởng yêu nước trong nhân dân. Tháng 11/1930, chính quyền Xô viết công nông của làng được thành lập ngay tại đình Lương Sơn, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong lịch sử địa phương. Từ một nơi hội họp và sinh hoạt chung, đình trở thành một trong những trung tâm hoạt động cách mạng của vùng. Trong giai đoạn 1930-1931, khuôn viên đình còn có nhiều hòm thư mật, phục vụ việc liên lạc và trao đổi thông tin giữa những người hoạt động cách mạng. Vị trí đặc biệt ấy khiến Lương Sơn trở thành mục tiêu đàn áp của quân thù vào cuối năm 1930, đầu năm 1931, khi mạng lưới mật thám được bố trí dày đặc. Chúng truy lùng cán bộ, đảng viên, tìm cách phá cơ sở Đảng cùng mạng lưới in ấn tài liệu cách mạng tại địa phương. Theo chỉ thị của Tỉnh ủy, Đội tự vệ đỏ làng Lương Sơn do Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận chỉ huy nhận nhiệm vụ tiêu diệt trùm mật thám tổng Đặng Sơn, người gây nhiều tội ác với phong trào cách mạng. Ngày 21/4/1931, nhiệm vụ được hoàn thành, nhưng ngay sau đó quân thù lập tức bao vây làng, cấm chợ, cấm đò và ráo riết lùng bắt cán bộ, đảng viên cùng đội viên Tự vệ đỏ. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông Bùi Thế Thuận được bố trí rời khỏi làng, nhưng quyết định trở về khi biết quân thù định triệt hạ Lương Sơn. Ông thắp nén hương trước bàn thờ tổ tiên, từ biệt gia đình rồi chủ động thu hút sự chú ý, sa vào tay giặc nhằm cứu dân làng khỏi cuộc trả thù khốc liệt. Ngày 25/4/1931, ngay tại sân đình, Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận và đội viên xung kích Tự vệ đỏ Võ Văn Thởn bị quân thù sát hại. Ba ngày sau, năm chiến sĩ khác tiếp tục ngã xuống cũng tại nơi này, nâng tổng số người hy sinh trong những ngày đàn áp lên bảy chiến sĩ. Bia đá ghi danh họ được dựng trong khuôn viên đình, trở thành lời tri ân bền vững đối với những người đã chọn hy sinh để bảo vệ phong trào và nhân dân. Những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc biệt của đình Lương Sơn được Nhà nước ghi nhận bằng quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt ngày 11/9/2025. Lễ đón nhận Bằng xếp hạng diễn ra ngày 25/4 vừa qua, đúng dịp kỷ niệm 95 năm ngày các chiến sĩ cách mạng hy sinh tại đình. Từ đó, ngôi đình bên sông Lam không chỉ là di sản cổ được gìn giữ, mà còn là địa chỉ nhắc nhớ các thế hệ về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và sự hy sinh vì cộng đồng.