Người cựu chiến binh giữ lửa nghề đan lát
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề đan lát truyền thống của người đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Ho vẫn được duy trì như một nét đẹp văn hóa gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt của cộng đồng.
Tại xã La Dạ hiện có gần 80 hộ còn duy trì nghề đan lát, tập trung chủ yếu ở thôn La Ngà và Nam Sơn. Những sản phẩm làm ra từ tre, nứa, lồ ô, mây rừng không chỉ phục vụ nhu cầu hằng ngày mà còn chứa đựng giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Tuy số người làm nghề thường xuyên không nhiều, nhưng trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Ho vẫn có nhiều người biết đan lát và xem đây là kỹ năng quen thuộc được ông bà, cha mẹ truyền dạy lại cho con cháu. Từ nhỏ, thế hệ trẻ đã được hướng dẫn cách chọn nguyên liệu, xử lý nan, tạo hình sản phẩm, góp phần duy trì nghề truyền thống của dân tộc mình.
Nhắc đến nghề đan lát ở La Dạ, nhiều người biết đến ông Bờ Rông Xen (thôn La Ngà). Đã ngoài 70 tuổi, ông Bờ Rông Xen là một trong những người có nhiều kinh nghiệm trong nghề. Sinh ra trong gia đình có truyền thống đan lát, ông Bờ Rông Xen được cha truyền dạy từ nhỏ và gắn bó với nghề qua nhiều năm. Từ đó, đan lát không chỉ là việc làm tạo ra sản phẩm mà còn là cách giữ gìn ký ức, bản sắc văn hóa của người Cơ Ho.
Là một cựu chiến binh, sau những năm tháng cống hiến, ông Bờ Rông Xen tiếp tục đóng góp cho quê hương bằng việc gìn giữ nghề, chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn cho lớp trẻ. Ở ông thể hiện phẩm chất của người lính: Kiên trì, trách nhiệm và gương mẫu trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa của dân tộc.
Để hoàn thành một sản phẩm đan lát, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn như chọn tre, nứa, lồ ô, mây; xử lý nguyên liệu, vót nan và đan kết bằng sự tỉ mỉ, khéo léo. Từ những kỹ thuật đan truyền thống, người dân tạo ra nhiều vật dụng quen thuộc như gùi, nia, sàng, chiếu, chà ví, lồng gà, giỏ bắt cá….
Đây là những vật dụng gắn bó mật thiết với đời sống, đặc biệt phục vụ việc đi làm nương rẫy, vận chuyển nông sản, hái măng, hái rau và sinh hoạt trong gia đình.
Không chỉ có giá trị sử dụng, mỗi sản phẩm đan lát còn thể hiện sự cần cù, sáng tạo và cách ứng xử hài hòa của người Cơ Ho với thiên nhiên. Hình ảnh người dân ngồi đan lát bên hiên nhà, chiếc gùi theo chân người lên rẫy đã trở thành nét đẹp bình dị, gắn liền với đời sống vùng đồng bào nơi đây.
Ông Bờ Rông Xen tâm sự, nghề đan lát truyền thống hiện nay vẫn còn gặp một số khó khăn. Sản phẩm chủ yếu được làm theo nhu cầu gia đình hoặc phục vụ bà con trong địa phương, chưa có đầu mối thu mua, kết nối tiêu thụ ổn định, nên việc phát triển nghề và tạo thu nhập từ sản phẩm đan lát còn hạn chế.
Đây cũng là điều nhiều người dân tâm huyết với nghề luôn trăn trở, mong muốn có thêm điều kiện để truyền dạy kỹ thuật, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối và phát huy nghề truyền thống.
Giữ nghề dệt thổ cẩm
Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Ho từng là một nét đẹp văn hóa gắn bó lâu đời với đời sống cộng đồng. Đến nay, nghề dệt không còn phát triển như trước, nhưng trong cộng đồng vẫn còn một số chị em lưu giữ được kỹ thuật dệt, các hoa văn truyền thống và tình yêu với nghề của cha ông.
Hiện nay, số người còn duy trì nghề dệt ở xã La Dạ không nhiều. Trong đó, bà Bờ Đam Thị Hạch (56 tuổi, thôn La Ngà) là một trong những người vẫn bền bỉ gắn bó với khung dệt. Dù còn giữ được đồ nghề, dụng cụ và kỹ thuật dệt truyền thống, việc duy trì nghề hiện nay gặp rất nhiều khó khăn.
Khó khăn lớn nhất là thiếu nguyên liệu sợi, chỉ để dệt. Trước đây, người dân có thể tự trồng cây bông, rồi sơ chế, kéo sợi làm nguyên liệu. Nay cây bông ngày càng hiếm, nguồn nguyên liệu không còn sẵn có như trước, trong khi việc tìm mua sợi phù hợp cũng không dễ.
Vì vậy, nhiều khung dệt vẫn còn nhưng không được sử dụng thường xuyên. Để giữ được nghề dệt thổ cẩm, cần hỗ trợ đúng nhu cầu thực tế của người dân, nhất là về nguồn nguyên liệu, đầu ra sản phẩm và truyền dạy cho thế hệ trẻ.
Nhận thấy ý nghĩa của nghề truyền thống trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và phát triển sinh kế, từng bước gắn với quảng bá hình ảnh địa phương, tại Lễ hội Trái cây xã La Dạ năm 2026 đã trưng bày các sản phẩm của đồng bào dân tộc đến giới thiệu du khách. Thông qua lễ hội, nghề truyền thống góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa, tạo cơ hội để sản phẩm thủ công được nhiều người biết đến hơn.
Theo Ủy ban nhân dân xã La Dạ, chính quyền địa phương đang từng bước tìm giải pháp bảo tồn và phát huy nghề truyền thống gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Với sự vào cuộc của địa phương và sự tâm huyết của những người còn giữ nghề, nghề truyền thống ở La Dạ vẫn hy vọng được duy trì, tiếp nối trong đời sống hôm nay.
Với sự hỗ trợ trong việc quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm và khuyến khích truyền nghề, xã kỳ vọng nghề truyền thống trở thành một hướng phát triển phù hợp trong giai đoạn mới. Qua đó, vừa góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, vừa mở ra cơ hội tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất và con người La Dạ đến với du khách gần xa.
QUÝ NGỌC