“Chúng tôi như những người đưa đò. Mỗi chuyến đò đi qua, những học sinh yêu dấu tiếp tục bước đi. Người lái đò lại quay về bến cũ với những bài học cũ và chờ đón những đứa trẻ tiếp theo… Cuộc đời người đưa đò, có khi thấy nhàm chán… mà bỏ thì chẳng nỡ…”.
Bạn nhắn cho tôi. Bỏ dở dòng tâm sự…
Hơn 30 năm về trước, bạn cùng với hai chục học sinh tỉnh miền núi gặp nhau dưới một mái trường. Bạn, không giống như hoàn cảnh của hầu hết các bạn cùng lớp mà là một trong số ít học sinh sống ở ký túc xá. Xa nhà, môi trường xa lạ, vui là bè bạn quây quần, gắn bó với nhau.
Hà Nội, một năm nào đó…
Bạn đưa đám học trò từ vùng tây bắc xa xôi về Hà Nội mong trau dồi kiến thức trước kỳ thi học sinh giỏi văn quốc gia. Các cháu học sinh giống như bạn ở 30 năm về trước, giờ có thêm nhiều cơ hội học hỏi, và có thêm một cô giáo dạy văn tâm huyết, trầm tĩnh về tình cảm và uyên bác về học vấn… Tất nhiên, cơ hội thành công giờ đây với đám trò nhỏ ấy đã lớn hơn nhiều chứ không chỉ đơn thuần là cánh cửa quan trọng để bước vào trường đại học như một số sự lựa chọn nhiều năm về trước.
Tôi không tìm các cháu dù rằng rất muốn gặp. Gặp để tâm sự, để hiểu thêm những mối quan tâm của lứa tuổi học sinh ở thời buổi bây giờ. Bạn cũng không đủ thời gian để chúng tôi gặp nhau dù chỉ là bên ly cà-phê chốc lát. Nhưng mỗi lần nghe tin các học sinh ở trường chuyên Sơn La đạt thành tích cao trong các kỳ học sinh giỏi quốc gia, tôi đều biết người vui nhất chưa chắc đã là người đỗ đạt, mà là phụ huynh học sinh, là người dạy dỗ và chịu trách nhiệm cho học vấn của các cháu, là Bạn nữa!
Sơn La, ngày gần đây…
“Đây là cô giáo dạy văn giỏi nhất của tỉnh Sơn La” - lời giới thiệu của một phụ huynh học sinh với chúng tôi về bạn trong một lần tình cờ gặp gỡ giống như lời tri ân với người giáo viên đã từng dạy dỗ con mình. Ở tỉnh vùng cao này, giờ đây có rất nhiều người mong gửi gắm con em tới trường, tới bạn… Lớp trẻ lớn lên, trong niềm vô tư lự, có lẽ nhất thời chẳng mấy đứa nào nghĩ tới. Thảng hoặc trong một lúc ưu tư nào đó, có nhớ về cô thì nỗi nhớ ấy cũng thoáng qua như cơn gió mát lành trong ngày thu nắng?!
Tôi vẫn nhớ rằng, đã từng có lúc, trái tim hoang dã của một cánh chim nhớ tự do đại ngàn đã từng muốn bỏ tất cả cái sự tù túng nơi môi trường sư phạm để mà cất cánh bay cao, để rồi cái đầu lý trí đã níu đôi cánh chim ấy lại. Để mà cần mẫn chăm chút cho gia đình, cho người thân và cho lớp học sinh đang hằng ngày đến lớp.
Tôi cũng đã từng chia sẻ với cái sự sẵn sàng bay lên ấy. Nhưng cũng luôn lo lắng rằng ở dưới bầu trời tự do của một cánh chim cô độc, là còn lại biết bao điều ràng buộc, cần thiết và thương mến… Sẽ thiếu thốn biết bao nếu như cái môi trường truyền bá kiến thức thiếu đi một người truyền tải”!
Sơn La, trước ngày trở về Hà Nội…
“Em có người bạn đã được giải quốc gia môn văn, năm ngoái, em gái bạn ấy lại đạt giải cao trong kỳ thi học sinh giỏi văn quốc gia - cả hai bạn ấy đều kể là học sinh cô Hạnh. Trường em, ở Bắc Trung Bộ vốn nổi danh học giỏi mà danh hiệu này vẫn là mơ ước bao năm…”. Cô phóng viên đi cùng tôi khẽ tâm sự. Giống như lời khen, cũng giống như tự thán khi nhớ về ngôi trường cũ.
Giờ đây, nhiều lớp học trò đã đủ trưởng thành để mà cất cánh bay cao, bay xa khỏi vùng rừng núi cao nguyên. Và có lẽ trong lúc nào đó, người bạn tôi với tất cả những tâm tình, mơ ước, nhìn theo chúng để mà thấy mình dần thỏa nguyện. Bởi cánh chim muốn bay cao thì luôn cần có gió. Người ta muốn bay cao, có lẽ cần nhất những nền tảng gây dựng, những trau dồi vun đắp và cả những hy sinh không ai nhắc tới của những người đã bỏ cả tuổi thanh xuân bồi đắp cho mình.
Và khi nhớ tới những học trò cũ đã xa. Chắc rằng trong lòng của cô giáo dạy văn vùng cao ấy sẽ luôn xuất hiện những tia nắng ấm áp, tươi vui và đầy trìu mến!
MAI TÂM HIẾU