Khuôn viên mặt tiền Nhà hát Kịch Việt Nam nằm tại số 1 Tràng Tiền (Cửa Nam, Hà Nội). Theo sổ đỏ, diện tích của Nhà hát rộng khoảng 2.000m2, bao gồm cả khu tập thể phía sau, thuộc quản lý của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, NSƯT Kiều Minh Hiếu - Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam - cho biết: “Trước khi Nhà hát về số 1 Tràng Tiền, tôi không rõ các địa điểm hoạt động trước đó. Nhưng theo các thế hệ đi trước kể lại, vào năm 1978, khi khóa diễn viên đầu tiên gồm những tên tuổi như Lan Hương, Đỗ Kỷ, Trung Anh, Quốc Khánh, Phú Đôn… được đào tạo thì vẫn làm việc bên Nhà hát Lớn. Lúc bấy giờ, Nhà hát Lớn được xem là “đại bản doanh”.
Phải tới đầu những năm 1980, Nhà hát Kịch Việt Nam mới chính thức chuyển về trụ sở hiện tại và gắn bó từ đó cho đến nay, đã gần 50 năm”.
Lối vào sảnh chính đón khán giả của Nhà hát Kịch Việt Nam mang dáng dấp quen thuộc của những công trình công cộng được xây dựng vào cuối thế kỷ XX. Mặt tiền với mái hiên uốn cong nhẹ, các cột tròn và bậc tam cấp bán nguyệt lát đá tối màu. Biển hiệu màu đỏ đô phía trên cũng được thiết kế ôm theo độ cong của mái hiên.
Theo lãnh đạo Nhà hát Kịch Việt Nam, để đảm bảo nhu cầu chuyên môn trong điều kiện diện tích mặt bằng khiêm tốn, Nhà hát đã chủ động tinh gọn bộ máy tổ chức. “Hiện tại, Phòng Hành chính Tổng hợp gồm bộ phận hành chính và tài vụ (dùng 2 phòng); Phòng Nghệ thuật và Tổ chức biểu diễn sáp nhập làm một (dùng 2 phòng). Ngoài ra, Nhà hát có thêm 1 phòng họp, 1 phòng truyền thống và 1 phòng cộng đồng", NSƯT Kiều Minh Hiếu thông tin.
Trong ảnh là không gian sảnh chính của Nhà hát Kịch Việt Nam vừa là nơi tiếp khách, vừa đóng vai trò như một phòng truyền thống thu nhỏ.
Tại đây, từng mảng tường, tủ kính lưu giữ nhiều tư liệu lịch sử, hiện vật và những bức ảnh quý của các thế hệ nghệ sĩ tiền bối, ghi dấu hành trình gần 75 năm phát triển của Nhà hát Kịch Việt Nam.
Ngay chính giữa phòng truyền thống, bức tượng bán thân của NSND Thế Lữ - người sáng lập Đoàn Kịch nói Trung ương (tiền thân của Nhà hát Kịch Việt Nam) - được đặt ở vị trí trang trọng. Ông là vị tiền bối có công khai phá bộ môn nghệ thuật kịch nói tại Việt Nam từ giữa thế kỷ XX, đặt nền móng cho các thế hệ nghệ sĩ tài năng tiếp bước và trưởng thành.
Góc tưởng niệm các cán bộ, nghệ sĩ, viên chức đã mất của Nhà hát Kịch Việt Nam được bài trí trang nghiêm ngay trong phòng truyền thống.
Cầu thang bộ đi lên các tầng 2, 3 với lối kiến trúc cũ, tận dụng các khoảng trống treo ảnh đêm diễn và đặt những bức tượng nhỏ.
Sau gần nửa thế kỷ sử dụng, hệ thống hạ tầng, cầu thang và các mảng tường của Nhà hát Kịch Việt Nam tại số 1 Tràng Tiền hằn rõ dấu vết thời gian. Do được xây dựng bằng nguyên vật liệu từ những năm 1980, công trình hiện đã xuất hiện tình trạng xuống cấp, bong tróc và không còn đáp ứng được tiêu chuẩn của một nhà hát hiện đại.
Không gian phòng họp trên tầng 2 - nơi diễn ra các cuộc họp giao ban, triển khai kế hoạch nghệ thuật của Nhà hát - được bài trí đơn giản, gọn gàng và ngăn nắp. Nội thất chủ yếu bằng gỗ màu trầm, gồm bàn họp dài, hệ thống tủ trưng bày các kỷ vật, tượng nghệ thuật. Trên các mảng tường là nơi treo trân trọng nhiều bằng khen, Huân chương, ảnh Bác Hồ cùng những bức ảnh tư liệu lịch sử ghi lại chặng đường phát triển của đơn vị qua các thời kỳ.
NSƯT Kiều Minh Hiếu giới thiệu Bằng khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Đoàn Kịch nói Trung ương (tiền thân của Nhà hát).
Toàn cảnh khán phòng biểu diễn chính của Nhà hát Kịch Việt Nam tại số 1 Tràng Tiền. Trước khi dự án xây dựng cơ sở 2 được phê duyệt, Nhà hát Kịch Việt Nam chỉ sở hữu 1 rạp biểu diễn khiêm tốn với 182 chỗ ngồi (135 ghế ở tầng 1 và 47 ghế ở tầng 2). Quy mô khán phòng này được đánh giá là quá nhỏ hẹp, chưa tương xứng với vị thế của một nhà hát kịch hàng đầu cả nước.
Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam chia sẻ thêm, suốt nhiều thập kỷ tại số 1 Tràng Tiền, hạ tầng của Nhà hát Kịch Việt Nam hầu như không thay đổi, chỉ dừng lại ở các đợt sửa chữa nhỏ. “Năm 2016, Nhà hát xin được gói kinh phí nâng phần thiên kiều (giàn treo phông bạt và thiết bị kỹ thuật phía trên trần sân khấu) khu vực sàn tập lên. Tuy nhiên, vì nằm trong vùng bảo vệ di sản Nhà hát Lớn nên độ cao bị khống chế nghiêm ngặt. Mái chỉ nâng được một chút, không đủ khoảng không để kéo rút toàn bộ phông bạt trang trí lên cao”, ông Kiều Minh Hiếu nói.
Phòng hóa trang và thay trang phục của nghệ sĩ khá chật chội, trần thấp, gây ra không ít bất tiện trong sinh hoạt và chuẩn bị trước mỗi giờ diễn.
Khu vực lối vào phòng tập lộ rõ sự xuống cấp sau nhiều năm vận hành. Mảng tường rạn nứt, lốm đốm bong tróc vữa, nằm ngay sát lối cầu thang bộ cũ kỹ.
Trần nhà phòng tập bị thủng một mảng lớn, tiềm ẩn nguy cơ dột nước khi mưa lớn. Bên dưới, phần sàn tập cũng xuống cấp, mài mòn theo thời gian. Đây vốn là không gian luyện tập chính của các nghệ sĩ trước khi đưa tác phẩm lên sân khấu biểu diễn.
Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam trải lòng: "Trong tuần mưa vừa rồi, có những buổi tối biểu diễn mà ngay dưới sảnh đón khách, chúng tôi phải xếp 6 cái xô, chậu, thùng xốp để hứng nước mưa dột từ trần xuống. Trong các phòng tập cũng phải đặt chậu hứng. Đạo diễn vừa dàn dựng vừa nghe tiếng nước giọt. Năm sau là kỷ niệm 75 năm thành lập Nhà hát Kịch Việt Nam - "cánh chim đầu đàn" của kịch nói cả nước - cơ sở vật chất thế này thì thực sự rất buồn".
Phòng tận dụng cơi nới tầng trên hiện biến thành kho chứa trang phục, đạo cụ ngổn ngang, hầu như không còn đủ chỗ cho các hoạt động sinh hoạt chung của anh em nghệ sĩ.
Xúc động khi nhắc về những ký ức gắn với trụ sở số 1 Tràng Tiền, NSƯT Kiều Minh Hiếu cho biết, dịp Giỗ Tổ nghề sân khấu vừa qua, nhiều thế hệ nghệ sĩ đi trước đã trở về hội ngộ.
“Nhiều bậc tiền bối ngoài 80 tuổi như NSND Doãn Châu, nguyên Giám đốc Nguyễn Thế Vinh, hay NSƯT Kim Thư… khi hay tin Nhà hát dự kiến di dời đều tìm về. Với các cô chú, đây không chỉ là nơi làm việc mà đã trở thành một phần máu thịt”, ông bộc bạch.
Theo NSƯT Kiều Minh Hiếu, thách thức lớn nhất khi chuyển sang cơ sở mới là thay đổi thói quen của công chúng. Ông thổ lộ: “Khán giả thường thích lên khu vực trung tâm Hồ Gươm vui chơi, giải trí vào cuối tuần. Nhiệm vụ của chúng tôi thời gian tới là phải nỗ lực hoạt động, nâng cao chất lượng để định vị lại trong lòng công chúng một địa chỉ yêu kịch mới - Nhà hát Kịch Việt Nam số 20 Hoàng Quốc Việt. Khó khăn đến đâu chúng tôi cũng sẽ quyết tâm vượt qua”.
Ông cho biết thêm, tại số 20 Hoàng Quốc Việt, Nhà hát mới sẽ được xây dựng đáp ứng đúng quy chuẩn, có đầy đủ số ghế, trang thiết bị âm thanh, ánh sáng và hệ thống cơ khí sân khấu hiện đại. “Dù vị trí Tràng Tiền trung tâm hơn, việc có một nhà hát mới đạt chuẩn, hiện đại vẫn là điều rất đáng mừng sau nhiều thập kỷ chờ đợi”, NSƯT Kiều Minh Hiếu bày tỏ.
Con ngõ nhỏ rợp bóng cây xanh dẫn từ phố Tràng Tiền vào Nhà hát Kịch Việt Nam - không gian thân quen gắn với biết bao thế hệ nghệ sĩ cùng những đêm diễn sáng đèn - sắp tới có thể trở thành miền ký ức đẹp trong lòng công chúng.
Ảnh: Nguyễn Hà Nam