Bộ tư lệnh không quân Ukraine ngày 2/10 cho biết Nga đã phóng 108 máy bay không người lái (UAV) các loại nhằm vào nước này, trong đó 47 chiếc sử dụng động cơ phản lực. "Lực lượng phòng không bắn hạ được 88 UAV, một số phi cơ đánh trúng 11 địa điểm và mảnh vỡ rơi xuống 5 khu vực", cơ quan này cho hay.
Trong những tháng qua, Nga đã đẩy mạnh triển khai UAV tự sát dùng động cơ phản lực như Geran-4 và Geran-5, nhằm đối phó với những biện pháp phòng thủ từng tỏ ra hiệu quả với dòng Geran-2 trang bị động cơ piston cánh quạt.
"Nga đã sử dụng biến thể cải tiến có tên Geran-5 K5, với thiết kế khung thân mới và được trang bị hệ thống đối chiếu cảnh kỹ thuật số (DSMAC) mang tên Susanin. Do có tốc độ lớn hơn Geran-5 tiêu chuẩn và Geran-4, biến thể K5 thường bị nhầm với tên lửa lai UAV Banderol", trang theo dõi công nghệ quân sự Ukraine Polkovnyk GSh cho biết.
Cải tiến khiến UAV Geran 'không khác gì tên lửa hành trình'
UAV Geran-5 qua mặt tiêm kích Mirage 2000 Ukraine và lao xuống mục tiêu gần thành phố Sarny, tỉnh Rivne trong video công bố ngày 29/9. Video: X/milinfolive
Nguyên lý hoạt động của DSMAC dựa vào cơ sở dữ liệu hình ảnh tham chiếu được nạp sẵn vào tên lửa trước khi phóng, hoặc cập nhật trong hành trình thông qua đường truyền dữ liệu.
Khi tên lửa hoặc UAV đến gần khu vực mục tiêu, cảm biến quang - điện tử sẽ chụp ảnh khung cảnh bên dưới và so sánh với dữ liệu có sẵn. Nếu phát hiện sai lệch giữa ảnh thực tế và ảnh mẫu, hệ thống sẽ tự động phát lệnh điều khiển để giúp tên lửa, UAV lao chính xác xuống mục tiêu.
DSMAC là công nghệ dẫn đường quang học tiên tiến, thường xuất hiện trên những mẫu tên lửa hành trình tầm xa, đắt tiền như Tomahawk của Mỹ và Kh-101 Nga. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều cải tiến được Nga ứng dụng cho các phiên bản Geran-4/5 nhằm tăng khả năng ứng phó các biện pháp gây nhiễu và xuyên thủng lưới phòng không Ukraine.
"Những UAV hiệu suất cao như Geran-4/5 đang gây áp lực lớn cho Ukraine, nhất là khi nước này đang cạn tên lửa phòng không", Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nêu quan điểm.
UAV Geran-5 trên bệ phóng trong ảnh đăng ngày 21/6. Ảnh: X/Oko Gora
Nga bắt đầu triển khai UAV mang động cơ phản lực vào năm 2024, ban đầu là mẫu Geran-3 có hình dáng tương đồng Geran-2 và trang bị động cơ phản lực, được cho là phiên bản Nga phát triển dựa trên dòng Shahed-238.
UAV Geran-4 thực chiến từ tháng 5/2025, được giới chuyên gia đánh giá là phát triển từ nền tảng Geran-3 và áp dụng những cải tiến về khí động học để bay với tốc độ cao. Geran-5 là thiết kế mới và giống tên lửa hành trình hoàn chỉnh, mang theo đầu đạn nặng 90 kg, tốc độ tối đa tới 600 km/h và tầm hoạt động 1.000 km, xuất hiện trên chiến trường vài tháng gần đây.
"Độ bền kết cấu của các mẫu Geran đời cũ không đáp ứng được chuyến bay với tốc độ cao, càng không thể chịu được thao tác cơ động với lực quá tải lớn", Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) cho biết.
Geran-4 có cửa hút gió liền khối, phần thân được tối ưu khí động học với khung gia cố và động cơ phản lực mạnh hơn. Cánh được gắn cố định vào khung trung tâm, số lượng cửa khoang kỹ thuật trên thân được cắt giảm tối đa để hạn chế lực cản không khí.
Các mẫu UAV Geran-3, 4, 5 và tên lửa lai UAV Banderol của Nga. Đồ họa: WSJ
Theo các chuyên gia Ukraine, động cơ phản lực là một trong những cải tiến quan trọng nhất của Geran-4, cho phép UAV đạt trần bay lên tới 8.000 m, gấp đôi mẫu Geran-2 dùng động cơ cánh quạt, cũng như đạt tốc độ hành trình 450-500 km/h hoặc cao hơn, khiến phòng không rất khó đánh chặn.
Geran-4 trang bị hệ thống cảm biến quang học và hồng ngoại, cho phép quan sát và theo dõi mục tiêu cả ngày lẫn đêm. Camera có thể phóng đại quang học 10 lần và kỹ thuật số 32 lần, giúp người điều khiển quan sát rõ địa hình từ độ cao 8.000 m.
Ngoài cơ chế dẫn đường quán tính và định vị vệ tinh, Geran-4 được lắp modem sử dụng SIM di động của nhà mạng Ukraine để kết nối Internet, duy trì liên lạc với người điều khiển khi bay vào vùng trời đối phương.
Nga còn triển khai mạng liên lạc kiểu Mesh WiFi với tầm hoạt động lên tới 300 km, trong đó mỗi UAV trong đó đóng vai trò là một "trạm" vừa thu phát vừa chuyển tiếp dữ liệu, đảm bảo kết nối liền mạch giữa các phi cơ với người điều khiển.
GUR ước tính tổng sản lượng UAV dòng Geran mỗi năm của Nga hiện là 36.000 chiếc và có thể tăng gần gấp đôi trong thời gian tới.
Nga tuyên bố đánh trúng kho tên lửa Flamingo ở Kiev
UAV lao xuống vị trí được cho là tòa nhà Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine ở Kiev ngày 29/9. Video: Nexta
Trước thách thức lớn từ UAV phản lực Nga, Ukraine phải tìm mọi cách để đối phó. Một trong những biện pháp là dùng tiêm kích F-16 bắn hạ mục tiêu, song hoạt động này tiềm ẩn nhiều nguy hiểm đối với máy bay và phi công, cũng như bị đánh giá là phương án tốn kém.
Drone đánh chặn, vũ khí mà Ukraine kỳ vọng sẽ đối phó hiệu quả UAV Nga, từng có tác dụng khi đối đầu những chiếc Geran-2 nhưng rất khó đối phó dòng Geran-4/5. Ukraine đang phát triển drone đánh chặn mang động cơ phản lực, nhưng thời gian đối phó vẫn ngắn hơn nhiều so với trước.
"Dù vậy, đây vẫn là phương án khả thi nhất vào lúc này, do drone đánh chặn vẫn triển khai nhanh và có chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa phòng không truyền thống, trong đó có PAC-3 MSE của Patriot hay tên lửa đối không AIM-120 phóng từ bệ NASAMS", Altman nhận định.
Nguyễn Tiến (Theo War Zone, AP, Reuters)