Ngày càng nhiều người tị nạn Syria quyết định hồi hương, mang theo mong ước về một cuộc sống ổn định, hòa bình trên mảnh đất “chôn nhau cắt rốn” ở Trung Đông này. Đây là tín hiệu tích cực và tiếp động lực cho hành trình hồi sinh Syria từ tro tàn chiến tranh, đồng thời phản ánh nỗ lực của chính quyền giành được sự ủng hộ, công nhận từ cộng đồng quốc tế, thông qua những kết quả cải thiện đời sống người dân.
Tính đến cuối tháng 10/2026, khoảng 700.000 người Syria đã trở về nước từ Liban. Để tạo nguồn lực cho phục hồi kinh tế, ổn định xã hội và chào đón thêm nhiều người tị nạn trở về, Syria đang xúc tiến các cuộc thảo luận với Liên minh châu Âu (EU) về hợp tác tái thiết cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nhân đạo. Chính quyền cũng đặt mục tiêu chấm dứt tình trạng người dân phải sống trong các trại tạm cư, lều bạt.
Từ một quốc gia chìm trong khói lửa trong hơn mười năm nội chiến và chịu nhiều hạn chế về giao thương, Syria đang dần trở thành “người chơi mới” trên bàn cờ quốc tế, trong đó có việc lần đầu có một nguyên thủ Syria tham dự phiên họp của Đại hội đồng Liên hợp quốc kể từ năm 1967. Không thể phủ nhận những nỗ lực hướng đến cải thiện cuộc sống người dân và thúc đẩy hội nhập quốc tế, vốn là yếu tố quan trọng giúp chính quyền giành được sự công nhận và ủng hộ từ cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất cho hành trình tái thiết Syria là liệu giới chức có huy động đủ nguồn lực và phương tiện hay không. Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính, chi phí để tái thiết Syria lên tới 216 tỷ USD. Việc Mỹ đưa Syria ra khỏi danh sách các quốc gia bảo trợ khủng bố từng được xem là bước ngoặt quan trọng giúp gỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, vực dậy nền kinh tế cho Damascus nhưng điều này không đồng nghĩa rằng dòng vốn đầu tư sẽ lập tức đổ vào quốc gia Trung Đông, bởi các nhà đầu tư vẫn không khỏi lo ngại về môi trường kinh doanh.
Một số cuộc biểu tình của người dân ở miền đông Syria phản đối giá nhiên liệu tăng mạnh diễn ra gần đây là minh chứng cho những sức ép về vấn đề kinh tế. Ông Charles Lister, Giám đốc Sáng kiến Syria thuộc Viện Trung Đông ở Washington nhận định rằng “tuần trăng mật” của chính quyền mới ở Syria không thể kéo dài mãi, trong bối cảnh khoảng cách giữa kỳ vọng của người dân và thực tế cuộc sống vẫn còn lớn.
Vấn đề an ninh của Syria cũng ảnh hưởng đến tiến trình tái thiết. Tương lai của quốc gia Trung Đông này không thể tách rời những diễn biến trong khu vực, đồng thời gắn chặt với các lợi ích chiến lược của nhiều bên liên quan. Có những câu hỏi được đặt ra về cách thức chính quyền tại Syria duy trì sự linh hoạt trong chính sách đối ngoại, tránh bị cuốn vào các cuộc xung đột lợi ích lớn, đồng thời vẫn duy trì đối thoại với các nước trong khu vực để giải quyết các vấn đề an ninh quốc gia. Giới chức ngoại giao Syria cho biết, chính sách đối ngoại của Damascus tập trung vào hợp tác kinh tế và tăng cường quan hệ với các đối tác khu vực, quốc tế.
Bên cạnh đó, bức tranh an ninh Syria sau nội chiến cũng mang tính phân mảnh sâu sắc. Xung đột trên diện rộng đã chấm dứt, nhưng mồi lửa căng thẳng, chia rẽ và nghi kỵ vẫn âm ỉ cháy. Với một quốc gia chìm trong nội chiến nhiều năm như Syria, không dễ để có thể xoa dịu những mâu thuẫn, bất đồng giữa các nhóm sắc tộc. Các vật liệu nổ còn sót lại, tàn dư nguy hiểm của cuộc chiến kéo dài, cũng đe dọa nghiêm trọng tính mạng người dân. Bóng ma khủng bố từ tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) đang rình rập, là nguy cơ lớn với an ninh của Syria và các nước trong khu vực.
Syria vẫn còn nhiều việc cần làm để tiến trình chuyển tiếp chính trị và tái thiết đất nước không bị các yếu tố an ninh bên ngoài và bên trong làm chệch hướng. Các động thái nỗ lực xây dựng cơ sở hạ tầng, thúc đẩy giao thương, hội nhập quốc tế thời gian qua là những chuyển động tích cực và nhận được sự hoan nghênh từ dư luận quốc tế.
MINH HẰNG