Vẽ đời thêm xanh

Chào đời với tứ chi khuyết tật, chị Huỳnh Thị Xậm (49 tuổi, Cần Thơ) đã dùng 4 ngón chân vẽ nên đời mình.

Từ cô bé bị gán là không thể học chữ, chị đã vươn lên nghịch cảnh trở thành người thầy đặc biệt và là một trong 100 phụ nữ trên toàn cầu được BBC (Anh) vinh danh.

Vượt nghịch cảnh, viết ước mơ

Thuở nhỏ, mỗi lần thấy các bạn đến trường, Xậm dõi theo đầy ao ước. Thương con khát chữ, người mẹ góa chồng ngược xuôi tìm cách xin cho con đi học. Thoạt đầu, thầy giáo không khỏi băn khoăn: Xậm sẽ học thế nào, viết ra sao? Nhưng trước lời khẩn khoản đẫm nước mắt của trò nhỏ, thầy không nỡ khước từ. Khoảnh khắc thầy gật đầu đã mở ra cho chị một chân trời mới, lấp lánh hy vọng.

Với nhiều người, đi học là điều bình thường, nhưng với Xậm, giấc mơ ấy mãi đến năm 15 tuổi mới thành hiện thực. Nhiều năm trôi qua, chị vẫn nhớ ngày đầu tiên đến lớp mẫu giáo. "Hôm đó, mẹ chèo xuồng đưa chị đi học. Xuồng len qua mấy khúc sông, rồi ngôi trường nhỏ hiện ra. Chèn ơi, chị mừng đến khóc luôn", chị hồi tưởng.

Ban đầu, Xậm chỉ ngồi nghe giảng, nghĩ biết đọc chữ là đủ. Nhưng rồi chị tự hỏi: ở nhà có thể dùng chân cầm củi nấu cơm phụ mẹ, sao không thử cầm bút? Thế là chị bắt đầu tập viết bằng đôi chân co quắp. Để viết được chữ "o", chị kiên trì tập đi tập lại nhiều ngày. Chân sưng đau, chị vẫn không bỏ cuộc. Ngày viết được chữ cái đầu đời, chị vỡ òa hạnh phúc dù nét chữ chưa tròn.

Trong cái khó, chị nhờ mẹ lấy vải quấn quanh thân bút để giảm đau chân. Mỗi đêm bên ngọn đèn dầu, chị cần mẫn dùng chân lần tìm từng con chữ. Có hôm, cả nhà đã ngủ, chị vẫn miệt mài tập viết. Sau thời gian khổ luyện, bốn ngón chân của chị đã có thể viết thành thạo, khiến thầy kinh ngạc.

Việc đến lớp vẫn là hành trình nan giải. Hằng ngày, Xậm phải nhờ mẹ và anh chị đưa đi. Không muốn việc học mãi là gánh nặng cho gia đình, chị quyết học chèo xuồng. Những ngày đầu, chân chị phồng rộp, rướm máu vì tập dùng dầm. Cơn đau vừa dứt, chị lại tiếp tục. Bền bỉ từng ngày, chị có thể tự chèo đến lớp.

Từ đó, trên dòng Hậu Giang luôn có dáng dấp cô học trò khuyết tật đều đặn khua chèo đến lớp, bất kể nắng mưa. Suốt 12 năm, chị luôn đạt thành tích học tập khá, giỏi. Từ những điều tưởng chừng bất khả, Xậm từng bước vượt qua trở ngại để theo đuổi ước mơ.

Vượt rào cản, trao tri thức

Mắc kẹt trong cái nghèo, Xậm đành gác ước mơ vào giảng đường. Năm 2006, sau khi tốt nghiệp phổ thông, chị được giới thiệu đến Trung tâm Dạy nghề người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM (TT) học tin học.

Với Xậm, từng thao tác trên máy tính đều là một thử thách. Mỗi ngày, chị dùng ngón chân phải tập gõ phím và điều khiển chuột. Đêm nào, chị cũng kiên trì luyện tập, làm đi làm lại từng thao tác. Gian nan, chậm rãi nhưng chưa một lần chị thoái chí.

Có lẽ khó nhất vẫn là thao tác hai phím cùng lúc. Loay hoay mãi, chị nảy ra cách dùng bút chì làm "ngón tay" thứ hai. Từng chút một, chị làm chủ chiếc máy tính theo cách riêng của mình.

Sau 6 tháng, chị thuần thục soạn thảo văn bản, nhập dữ liệu và được ban giám đốc giữ lại làm thủ thư. Công việc này không chỉ có thu nhập mà còn giúp chị tiếp tục kết nối với tri thức.

Chứng kiến nhiều bạn tại TT chưa biết chữ, chị trăn trở: "Chị hiểu rõ cảm giác của người mù chữ, tự ti và mặc cảm dữ lắm. Thấm thía giá trị của việc học, chị muốn các bạn cũng biết đọc, biết viết để tự tin hòa nhập cuộc sống".

Từ nỗi niềm ấy, chị đề xuất mở lớp xóa mù chữ miễn phí cho học viên. Để đứng lớp, chị kỳ công nghiên cứu, học chữ Braille dành cho người khiếm thị. Chưa qua trường lớp sư phạm, chị bắt đầu bằng những gì mình có: sự thấu cảm và khát vọng sẻ chia.

Những ngày sau đó, trong lớp học đa tật luôn có "cô giáo" ngồi xe lăn say sưa trong từng bài giảng. Những con chữ chị từng nhọc nhằn tôi luyện, giờ thầm lặng trao lại cho học viên. Nhìn 4 ngón chân chị đan lấy những bàn tay, dẫn đường các bạn lần tìm từng con chữ, ai cũng xuýt xoa, thán phục.

Cựu học viên Nguyễn Việt, xúc động nhớ lại: "Chị Xậm rất gần gũi, tận tình dạy chữ nổi cho tụi em. Ngày biết đọc, biết viết em mừng phát khóc luôn. Em học ở chị Xậm rất nhiều, nhất là tinh thần không đầu hàng số phận".

Với khiếm thính, chị lại kiên trì học ngôn ngữ ký hiệu. Làm việc trong môi trường giáo dục chuyên biệt, tôi càng cảm phục nỗ lực của chị. Bởi đôi tay vốn là phương tiện để giao tiếp với người điếc, vậy mà chị vẫn có thể dùng chân làm cầu nối.

Cứ thế, suốt 13 năm, chị bền bỉ gieo chữ cho hàng trăm người khuyết tật. Nhờ chị trao tri thức, nhiều người đã khơi dậy chí nguyện chữ nghĩa, tự tin hòa nhập.

Năm 2009, khi mọi thứ dần ổn, Xậm quyết định viết tiếp giấc mơ đại học. Chị chọn ngành Xã hội học với hy vọng có thêm kiến thức để gắn bó dài lâu tại TT. Suốt 4 năm, cô sinh viên khuyết tật vừa học, vừa làm và dạy xóa mù chữ. Dẫu đầy gian truân, chị vẫn không sờn ý chí.

Ngày tốt nghiệp, Xậm được trường trao giấy khen vượt khó và đại diện sinh viên phát biểu. Câu chuyện của chị lay động cả hội trường. Bà Đinh Thị Hỏi - nguyên giám đốc TT không giấu được tự hào: "Xậm là tấm gương sáng về nghị lực sống và tinh thần hiếu học. Khi giữ Xậm ở lại trung tâm, những gì em cống hiến vượt xa kỳ vọng của chúng tôi. Với chỉ 4 ngón chân, em không chỉ vẽ nên ước mơ của mình mà còn bền bỉ trao tri thức cho hàng trăm bạn đồng cảnh".

Quãng thời gian ở TT, chị còn thử sức với hội họa. Qua 5 tháng dày công, chị có thể uyển chuyển dùng cọ vẽ bằng chân và miệng. Những bức họa lần lượt vẽ nên đầy tươi sáng, như cách chị nhìn cuộc đời bằng đôi mắt biết cười.

Chị Xậm vượt lên nỗi đau bệnh tật, kiên trì vẽ tranh để tự nuôi sống mình

ảnh: tgcc

Thế nhưng, sóng đời không ngừng thử thách chị. Năm 2021, sức khỏe giảm sút, chị trở về quê mưu sinh bằng nghề vẽ tranh. Từng đồng kiếm được, chị chắt chiu trang trải cuộc sống và chữa bệnh.

Thấy nhiều trẻ gần nhà yêu thích mỹ thuật, chị mở lớp dạy vẽ miễn phí. Những ngón chân từng gieo chữ, nay tiếp tục chắp cánh ước mơ cho các em. Em Huỳnh Anh (trường THCS Xà Phiên) cho biết: "Cô Xậm dạy cho tụi con rất dễ hiểu. Con ngưỡng mộ cô lắm. Nhờ cô mà con biết cách phối màu, tạo loang màu để tranh đẹp hơn". Ba năm qua, chị vẫn duy trì lớp học, giúp nhiều em nhỏ tiếp cận hội họa.

Gần đây, di chứng viêm đa khớp mãn tính trở nặng, chị thuê trọ ở TP.HCM để tiện điều trị. Giữa những cơn đau dai dẳng, chị vẫn gắng gượng vẽ tranh, kiếm tiền tiêm thuốc đặc trị vào các khớp. Mỗi bức tranh là một phần nỗ lực mưu sinh và hành trình vượt khó của chị.

Huỳnh Thị Xậm được xác lập kỷ lục Việt Nam (2005), 3 lần đạt Chiến sĩ thi đua cơ sở cấp thành phố, Gương thanh niên tiêu biểu 5 năm liền, Người phụ nữ làm rung động trái tim Việt Nam (2006) và là 1 trong 100 phụ nữ trên toàn cầu được BBC vinh danh (2017) cùng nhiều giấy khen khác.