Những lần chia tách, sáp nhập đơn vị hành chính của Hà Nội

Hà Nội đang lấy ý kiến người dân về Đề án điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố và tỉnh Phú Thọ.

Phương án đề xuất điều chỉnh 4.006ha gồm diện tích thuộc Vườn Quốc gia Ba Vì và vùng đệm của 3 xã thuộc tỉnh Phú Thọ về Hà Nội.

Đây không phải lần đầu tiên Hà Nội điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính. Trước đó, thành phố này đã nhiều lần thực hiện việc này.

Địa danh Hà Nội được xác định sớm nhất là năm 1831 dưới thời vua Minh Mạng. Khi đó, Hà Nội chính thức là tên của một tỉnh thuộc khu vực Bắc kỳ, theo tài liệu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.

Thành phố Hà Nội được thành lập từ sắc lệnh của Tổng thống Pháp năm 1988, chủ yếu trên cơ sở khu vực nội thành cũ thuộc 2 huyện Thọ Xương và Vĩnh Thuận, bao gồm cả thành Thăng Long. 

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, thành phố Hà Nội được chọn là thủ đô của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Khi đó, Bộ trưởng Bộ Nội vụ phê duyệt phân chia thành phố Hà Nội làm 17 khu, mỗi khu có tên riêng, bao gồm: Trúc Bạch, Đồng Xuân, Thăng Long, Đông Thành, Đông Kinh Nghĩa Thục, Hoàn Kiếm, Văn Miếu, Quán Sứ, Đại Học, Bảy Mẫu, Chợ Hôm, Lò Đúc, Hồng Hà, Long Biên, Đồng Nhân, Vạn Thái, Bạch Mai. Đồng thời, ngoại thành Hà Nội được chia làm 5 Khu gồm: Đống Đa, Đại La, Lãng Bạc, Đề Thám, Mê Linh.

Những lần điều chỉnh đơn vị hành chính

Từ năm 1945 đến nay, Hà Nội có 4 lần chia tách, sáp nhập liên quan đến đơn vị hành chính.

Cụ thể vào năm 1961, Nghị quyết Quốc hội khoá II kỳ họp thứ 2 đã phê chuẩn việc mở rộng thành phố Hà Nội. Theo đó, sáp nhập vào thành phố Hà Nội 18 xã, 6 thôn và 1 thị trấn thuộc tỉnh Hà Đông; 29 xã và 1 thị trấn thuộc tỉnh Bắc Ninh; 17 xã và một nửa thôn của tỉnh Vĩnh Phúc; 1 xã thuộc tỉnh Hưng Yên.

Ngay sau đó, Hội đồng Chính phủ đã quyết định chia các khu vực nội thành và ngoại thành của thành phố Hà Nội. Cụ thể, thành lập 4 khu phố nội thành của Hà Nội gồm: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Hai Bà, Đống Đa và 4 huyện ngoại thành là Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm, Đông Anh.

Tiếp đến vào năm 1978, Quốc hội phê chuẩn mở rộng địa giới Hà Nội. Trong đó, sáp nhập thêm 5 huyện: Ba Vì, Thạch Thất, Phúc Thọ, Đan Phượng, Hoài Đức và thị xã Sơn Tây của tỉnh Hà Sơn Bình cùng 2 huyện Mê Linh, Sóc Sơn của tỉnh Vĩnh Phú.

Ngoài ra, 3 xã thuộc huyện Chương Mỹ, 7 xã thuộc huyện Quốc Oai, 4 xã thuộc huyện Thường Tín và 1 xã thuộc huyện Thanh Oai tỉnh Hà Sơn Bình cũng được sáp nhập về Hà Nội.

Các đơn vị hành chính trực tiếp của thành phố trực thuộc Trung ương được thống nhất tên gọi là quận, các tiểu khu thuộc quận thống nhất gọi là phường, theo quyết định của Hội đồng Chính phủ vào năm 1981.

Như vậy khu vực nội thành của Hà Nội thời điểm này gồm 4 quận là Ba Đình (15 phường), Đống Đa (24 phường), Hai Bà Trưng (22 phường) và Hoàn Kiếm (18 phường). 

Đến năm 1991, Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 9 quyết nghị điều chỉnh địa giới của thủ đô. Trong đó chuyển huyện Mê Linh của Hà Nội về tỉnh Vĩnh Phú; chuyển thị xã Sơn Tây và 5 huyện: Hoài Đức, Phúc Thọ, Đan Phượng, Ba Vì, Thạch Thất của Hà Nội về tỉnh Hà Tây. Hà Nội còn lại 4 quận nội thành là Ba Đình, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng và 5 huyện ngoại thành là Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Thanh Trì, Từ Liêm.

Quốc hội thông qua nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính thủ đô Hà Nội một lần nữa vào năm 2008. Toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Lương Sơn tỉnh Hòa Bình được sáp nhập về Hà Nội.

Năm 2025, Việt Nam triển khai đồng thời cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy với quy mô lớn nhất từ trước đến nay và lần đầu tiên vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh, xã) trên phạm vi toàn quốc. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Hà Nội cùng 10 tỉnh thành giữ nguyên, không sáp nhập. Cả nước có 34 tỉnh, thành phố.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố Hà Nội chính thức có 126 đơn vị hành chính cấp xã, phường.

Nên giao cho Hà Nội quản lý toàn bộ Vườn Quốc gia Ba Vì

Liên quan đến việc lấy ý kiến về phương án đề xuất điều chỉnh 4.006ha gồm diện tích thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và vùng đệm của 3 xã thuộc tỉnh Phú Thọ về Hà Nội, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho biết chủ trương này phù hợp với xu thế phát triển.

Theo vị này, diện tích điều chỉnh từ 3 xã Thịnh Minh, Kỳ Sơn, Lương Sơn của Phú Thọ về Hà Nội chủ yếu là đất rừng thuộc Vườn Quốc gia Ba Vì. Vì vậy, việc điều chỉnh trên để Hà Nội quản lý toàn bộ đất rừng Vườn Quốc gia Ba Vì là hợp lý. Còn 2 địa phương quản lý như hiện nay sẽ gặp những khó khăn. 

Bên cạnh đó, dù là trung tâm kinh tế - chính trị lớn, song diện tích của Hà Nội còn khá khiêm tốn với 3.359,84km², xếp thứ 32/34 tỉnh, thành phố.

Vì vậy chủ trương mở rộng địa giới hành chính lần này được ông Nguyễn Tiến Dĩnh nhận định không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước theo lãnh thổ, tăng cường liên kết vùng mà còn bảo đảm hài hòa lợi ích quốc gia và quyền lợi chính đáng của nhân dân. 

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết thêm, nhìn lại lịch sử năm 2008, 4 xã Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình và Yên Trung của tỉnh Hòa Bình (cũ) đã được sáp nhập về thủ đô đã mở rộng không gian để phát triển các dự án chiến lược như Khu công nghệ cao Hòa Lạc, đại học và Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam...

Song ông Dĩnh cũng lưu ý việc thay đổi địa giới hành chính của thành phố như chia tách, sáp nhập hay hợp nhất đều phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Hiến pháp.

Quy trình này bắt buộc phải lấy ý kiến của người dân địa phương và thực hiện đúng trình tự pháp luật quy định. Thành phố đã thực hiện đúng theo quy định về tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Với lý do như đã phân tích, ông tin rằng người dân đồng tình, ủng hộ chủ trương này.