Từ những tủ sách nhỏ, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức
Xây dựng xã hội học tập không chỉ bắt đầu từ những chủ trương lớn, mà còn được vun đắp bằng những việc làm cụ thể trong mỗi nhà trường. Một tủ sách đặt nơi góc lớp, nếu được khai thác hiệu quả, có thể trở thành không gian học tập mở, giúp học sinh hình thành thói quen đọc, chủ động tìm kiếm tri thức và từng bước phát triển năng lực tự học.
Xuất phát từ nhận thức đó, Trung tâm Hoạt động cộng đồng và Sức khỏe học đường, Trường đại học Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp các trường trung học phổ thông, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh triển khai mô hình “Tủ sách lớp học”, gắn hoạt động trao tặng sách với tuyên truyền kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe tinh thần và nâng cao năng lực sử dụng công nghệ số an toàn.
Đến nay, thông qua các hoạt động kết nối và hỗ trợ giáo dục, Trung tâm đã trao tặng tổng cộng 500 đầu sách cho các cơ sở giáo dục tại ba địa phương. Nguồn sách được lựa chọn theo hướng đa dạng, bao gồm sách tâm lý, sách ngoại văn, tác phẩm văn học và một số đầu sách nghiên cứu về kinh tế, văn hóa, pháp luật.
Việc đa dạng hóa nội dung không chỉ đáp ứng nhu cầu đọc của học sinh mà còn góp phần mở rộng hiểu biết xã hội, bồi dưỡng đời sống tinh thần, hình thành tư duy phản biện và ý thức công dân. Đặc biệt, những cuốn sách về tâm lý, kỹ năng sống giúp người trẻ có thêm nguồn tham khảo để nhận diện cảm xúc, ứng xử trước áp lực học tập và xây dựng các mối quan hệ tích cực.
Điểm đáng chú ý của mô hình không nằm ở số lượng sách được trao tặng, mà ở mục tiêu đưa sách đến gần người học, tạo điều kiện để mỗi học sinh có thể đọc, suy ngẫm và chia sẻ kiến thức ngay trong môi trường lớp học.
Trao đổi về ý nghĩa của hoạt động, thầy Hà Tuấn Kiệt, Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Nguyễn Du, thành phố Đồng Nai nhìn nhận, việc phát triển tủ sách trong trường học là một giải pháp thiết thực nhằm khuyến khích học sinh đọc sách, mở rộng kiến thức ngoài chương trình chính khóa.
Để phát huy hiệu quả lâu dài, hoạt động này cần gắn với sinh hoạt lớp, giới thiệu sách và xây dựng thói quen tự học của học sinh.
Từ góc nhìn người học, sự hiện diện của những cuốn sách ngay trong lớp tạo thêm cơ hội tiếp cận tri thức ngoài sách giáo khoa. Các em có thể lựa chọn nội dung phù hợp với sở thích, trao đổi cùng bạn bè và từng bước hình thành thói quen đọc sách thường xuyên, thay vì chỉ tìm đến sách khi có yêu cầu học tập.
“Tủ sách giúp chúng em thêm yêu việc đọc và chủ động học hỏi mỗi ngày”, em Phan Trọng Phúc, lớp 12D, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên Dầu Tiếng, xã Dầu Tiếng, Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ.
Để học tập suốt đời trở thành nhu cầu tự thân
Trong thời đại công nghệ số, khi chỉ cần một thiết bị kết nối internet, người học có thể tiếp cận lượng thông tin khổng lồ, việc duy trì văn hóa đọc càng có ý nghĩa quan trọng. Công nghệ giúp tìm kiếm thông tin nhanh hơn, nhưng khả năng đọc sâu, suy nghĩ độc lập, kiểm chứng và vận dụng kiến thức vẫn phải được rèn luyện thông qua quá trình học tập bền bỉ.
Bởi vậy, mô hình Tủ sách lớp học không nên được nhìn nhận đơn thuần là hoạt động trao tặng vật chất, mà cần trở thành một phương thức hỗ trợ giáo dục, góp phần hình thành năng lực học tập suốt đời.
Tại các chương trình phối hợp với trường trung học phổ thông và Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên, Trung tâm Hoạt động cộng đồng và Sức khỏe học đường đã lồng ghép nội dung phát triển văn hóa đọc với những chuyên đề về sức khỏe tinh thần, an toàn trên không gian mạng, kỹ năng sống và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Cách tiếp cận này cho thấy sự gắn kết giữa giáo dục tri thức với giáo dục con người. Đọc sách không chỉ để tích lũy kiến thức, mà còn để hiểu bản thân, hiểu xã hội, hình thành khả năng phân tích, đánh giá thông tin và đưa ra những lựa chọn có trách nhiệm.
Theo Thạc sĩ Từ Hữu Công, Giám đốc Trung tâm Hoạt động cộng đồng và Sức khỏe học đường, điều quan trọng không phải là xây dựng được bao nhiêu tủ sách, mà là làm thế nào để những cuốn sách thực sự được học sinh đón nhận, sử dụng và trở thành một phần trong đời sống học tập. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, người trẻ càng cần được trang bị năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện và khả năng làm chủ tri thức.
Tuy nhiên, để mô hình phát huy giá trị bền vững, cần có sự phối hợp thường xuyên giữa đơn vị trao tặng và nhà trường trong quản lý, khai thác, bổ sung nguồn sách. Những hoạt động như giới thiệu sách đầu tuần, xây dựng góc đọc, chia sẻ cảm nhận sau khi đọc hoặc tổ chức các nhóm đọc sách theo chủ đề có thể giúp tủ sách trở thành không gian học tập thực chất.
Ở bình diện rộng hơn, việc các cơ sở giáo dục đại học đồng hành với trường phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên còn thể hiện trách nhiệm xã hội trong mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức. Sự kết nối ấy góp phần đưa hoạt động phục vụ cộng đồng vượt ra ngoài những chương trình hỗ trợ mang tính thời điểm, hướng đến các giá trị giáo dục lâu dài.
Từ 500 đầu sách được trao tặng hôm nay, điều đáng kỳ vọng không chỉ là sự hình thành những tủ sách mới, mà còn là sự lớn lên của một thói quen học tập, một ý thức chủ động tìm kiếm tri thức trong mỗi học sinh.
Xây dựng xã hội học tập cần bắt đầu từ việc tạo cơ hội và khơi dậy khát vọng học tập ở mỗi người. Khi những trang sách được mở ra thường xuyên trong từng lớp học, tinh thần học tập suốt đời sẽ từng bước trở thành nhu cầu tự thân, góp phần xây dựng một thế hệ công dân có tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm với cộng đồng.
VĂN PHĂNG-CAO TÂN