Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chào đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington vào ngày 23/9, khi ông Tập bắt đầu chuyến thăm Mỹ đầu tiên sau gần ba năm.
Tại lễ đón, các nhà lãnh đạo cùng phu nhân đã bắt tay, trò chuyện trong vài phút và đứng chụp ảnh trong khi tiếng nhạc vang lên và một máy bay ném bom quân sự B-1 bay ngang qua bầu trời.
Theo C-SPAN - kênh truyền hình chuyên theo dõi các sự kiện của tổng thống, lễ đón này đánh dấu lần đầu tiên sau 11 năm một tổng thống Mỹ đích thân đón tiếp một nhà lãnh đạo nước ngoài tại Căn cứ Liên hợp Andrews. Lần đón tiếp tương tự gần nhất là dành cho Giáo hoàng Francis vào năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama.
Chuyến thăm này sẽ là phép thử cho mối quan hệ giữa hai cường quốc trong bối cảnh căng thẳng âm ỉ về các vấn đề thương mại, công nghệ, và Iran.
Thỏa thuận 'đình chiến' thương mại
Ngay sau khi ông Tập đặt chân đến Washington, Bộ trưởng Tài chính Mỹ thông báo trên Fox News rằng thỏa thuận “đình chiến” thương mại của hai nước sẽ được gia hạn đến ngày 10/1/2027 thay vì hết hạn vào ngày 10/11/2026 như dự kiến ban đầu.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington chưa bình luận về thông tin này.
"Trung Quốc và Mỹ nên là đối tác, chứ không phải đối thủ”, Chủ tịch Tập Cận Bình phát biểu trong một tuyên bố bằng văn bản do Đại sứ quán Trung Quốc công bố ngay sau khi ông bắt đầu chuyến thăm Mỹ. Tuyên bố không đề cập đến thỏa thuận thương mại nào.
Theo chuyên gia Wendy Cutler - cựu quan chức thương mại Mỹ, thời gian gia hạn này ngắn hơn nhiều so với kỳ vọng của Trung Quốc.
"Điều này cho thấy Mỹ vẫn còn lo ngại về việc Trung Quốc thực thi đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận 'đình chiến', đặc biệt là các cam kết liên quan đến xuất khẩu khoáng sản thiết yếu và thu mua nông sản", chuyên gia Cutler nói.
Theo Reuters, một thỏa thuận thương mại - dù chỉ ở quy mô hạn chế - cũng có thể xoa dịu các thị trường toàn cầu vốn đang chao đảo vì cuộc chiến thuế quan năm 2025, cuộc chiến dẫn đến mức thuế lên tới ba con số giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra ngày 24/9 có thể mang lại những thỏa thuận nhằm giảm thuế quan trong một số lĩnh vực cụ thể, tăng cường hợp tác chống buôn bán ma túy giữa hai nước và mở rộng đối thoại quân sự.
Tuy nhiên, những bất đồng sâu sắc vẫn tồn tại. Mỹ và Trung Quốc đang bất đồng về các vấn đề như kiểm soát xuất khẩu khoáng sản đất hiếm và chip máy tính, trí tuệ nhân tạo (AI)…
Bất chấp những bất đồng sâu sắc, hai nước vẫn xúc tiến hội nghị thượng đỉnh này, theo các nhà phân tích, nhằm thể hiện sự ổn định trong quan hệ giữa “công xưởng lớn nhất thế giới và thị trường tiêu thụ lớn nhất của công xưởng ấy”.
Thay vì tổ chức họp báo chung khi kết thúc hội đàm, phái đoàn hai nước dự kiến sẽ đưa ra các tuyên bố riêng biệt nhằm làm nổi bật những thông điệp mà mỗi bên muốn truyền tải tới công chúng trong nước.
Một cuộc gặp khác giữa ông Trump và ông Tập nhiều khả năng sẽ diễn ra trong năm nay, có thể là tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Trung Quốc vào tháng 11, hoặc hội nghị Nhóm G20 tại Mỹ vào tháng 12.
Máy bay và nông sản
Theo Reuters, ông Trump sẽ tìm cách công bố các thắng lợi về thương mại trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, bao gồm việc chốt các hợp đồng lớn mua máy bay Boeing và nông sản.
Đầu tuần này, Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết, Trung Quốc đang có tiến triển trong cam kết mua 200 chiếc máy bay Boeing, nhưng không đưa ra dấu hiệu nào cho thấy sắp có thêm các đơn hàng mới.
Vào tháng 5, ông Trump từng nói rằng Trung Quốc có thể sẽ tăng số lượng đơn đặt hàng máy bay Boeing - vốn là thỏa thuận lớn đầu tiên của nhà sản xuất này với Trung Quốc trong gần một thập kỷ - lên tới 750 chiếc.
Tuy nhiên, tuần trước, Giám đốc điều hành (CEO) của Boeing, ông Kelly Ortberg, đã hạ thấp kỳ vọng của một số chuyên gia trong ngành về việc Trung Quốc có thể đặt thêm đơn hàng Boeing nhân dịp diễn ra cuộc hội đàm giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình.
Sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc đã cam kết mua lượng nông sản Mỹ trị giá ít nhất 17 tỷ USD/năm trong các năm 2026, 2027 và 2028.
Tuần trước, Thượng nghị sĩ Mỹ Pete Ricketts cho rằng ông Trump nên gây sức ép để ông Tập thực hiện các cam kết đó, cũng như hiện thực hóa lời hứa mở cửa thị trường cho thịt bò Mỹ.
Đất hiếm
Bắc Kinh đang gây sức ép buộc Mỹ phải tiếp tục trì hoãn quy định cấm hàng nghìn công ty Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ, trong khi Washington muốn Bắc Kinh nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm và các khoáng sản thiết yếu cho các ứng dụng công nghệ cao.
Các chuyên gia cho rằng, ông Trump đã chọn cách tiếp cận ít gay gắt hơn thường lệ trước cuộc gặp với ông Tập Cận Bình, do vị thế ngày càng lớn mạnh của Trung Quốc nhờ vào vấn đề khoáng sản thiết yếu.
Theo công ty tư vấn AlixPartners, Trung Quốc kiểm soát tới 70% hoạt động khai thác đất hiếm toàn cầu, 85% năng lực tinh chế và khoảng 90% sản lượng hợp kim kim loại đất hiếm cùng nam châm.
Cho đến nay, chính quyền Tổng thống Trump vẫn chưa đe dọa áp thuế cao đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc hay cấm xuất khẩu công nghệ Mỹ. Điều này trái ngược với những lập trường cứng rắn từng xuất hiện trước các hội nghị thượng đỉnh trước đây. Năm ngoái, để đáp trả các mức thuế của ông Trump, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu đất hiếm, gây chấn động thị trường toàn cầu.
Xung đột Iran
Trung Quốc duy trì quan hệ chặt chẽ với Tehran và là khách hàng lớn nhất mua dầu xuất khẩu của Iran. Washington coi Chủ tịch Tập Cận Bình là người có khả năng đặc biệt trong việc gây sức ép lên Tehran, nhưng ông lại tỏ ra ít mặn mà với việc này.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, ông Trump và ông Tập sẽ tiếp tục thảo luận về các mối liên kết tài chính giữa Trung Quốc và Tehran trong hội nghị thượng đỉnh. Tuy nhiên, bất chấp sự không hài lòng của Mỹ đối với Bắc Kinh, ông Bessent đã không áp đặt các biện pháp trừng phạt lên các ngân hàng Trung Quốc khi công bố chiến dịch "tấn công kinh tế" nhắm vào Iran hồi tháng trước, dù vẫn cảnh báo các quốc gia khác phải cắt đứt quan hệ làm ăn với Tehran.
Trí tuệ nhân tạo (AI)
Các nhà phân tích coi trí tuệ nhân tạo là lĩnh vực tiềm năng cho sự hợp tác, xét đến những tác động của nó đối với an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh kinh tế và khả năng quân sự, cũng như những lo ngại chung của cả Mỹ và Trung Quốc về việc lạm dụng công nghệ này. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng sự cạnh tranh gay gắt giữa hai nước trong lĩnh vực AI có thể sẽ hạn chế phạm vi hợp tác, khiến các thỏa thuận khó vượt ra ngoài khuôn khổ mang tính biểu tượng.
Sau cuộc hội đàm với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong vào cuối tuần qua, ông Bessent cho biết hai bên đã thảo luận về việc thiết lập một cơ chế đối thoại mới giữa Mỹ và Trung Quốc về AI.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết đã có những ý tưởng sơ bộ về việc thiết lập "một cơ chế tương tự như đường dây nóng thời Chiến tranh Lạnh”, nhằm tránh các sự cố nguy hiểm có thể "gây ảnh hưởng đến nền kinh tế hoặc xã hội, thậm chí dẫn đến xung đột giữa các quốc gia."
Dario Amodei, Giám đốc điều hành công ty AI Anthropic của Mỹ, cảnh báo trong tháng này rằng sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực AI có thể gây rủi ro an ninh cho Mỹ. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Trung Quốc đã bác bỏ cảnh báo này, cho rằng đó là tư duy theo kiểu "kịch bản Chiến tranh Lạnh".
Trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông Trump tái khẳng định sự phản đối của mình đối với các quy định mới về công nghệ AI, đồng thời cho biết các cơ quan thực thi pháp luật của Mỹ sẽ kiểm soát lĩnh vực này nếu cần thiết.