Tiền Phong • 04/10/2026 14:00

Nơi 7 chiến sĩ cách mạng anh dũng ngã xuống

Gần hai thế kỷ bên dòng Lam, đình Lương Sơn không chỉ lưu giữ những giá trị kiến trúc cổ mà còn ghi dấu cuộc hành quyết 7 chiến sĩ cách mạng trong những ngày Xô viết Nghệ Tĩnh bị đàn áp khốc liệt. 'Chống nạng' tre cho ngôi đình cổ trăm năm tuổi Lễ hội ở ngôi Đình từ thời khẩn hoang Tuyệt tác kiến tr...

Đình Lương Sơn (xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An) được khởi dựng vào cuối triều Minh Mệnh, khoảng năm 1839-1840 và hoàn thành năm 1852. Ngôi đình có diện tích hơn 220 m², gồm 25 gian với 36 cột gỗ lim.

Tháng 11/1930, chính quyền Xô viết công nông của làng được thành lập tại đây. Đình từ không gian sinh hoạt cộng đồng trở thành một trong những địa điểm hoạt động cách mạng của vùng. Trong những năm 1930-1931, nhiều hòm thư mật được đặt trong khuôn viên đình để phục vụ việc liên lạc của những người hoạt động cách mạng.

Khoảng sân đình cũng là nơi ghi dấu sự hy sinh của 7 chiến sĩ cách mạng trong những ngày phong trào bị đàn áp. Ngày 21/4/1931, Đội tự vệ đỏ làng Lương Sơn do Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận chỉ huy thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt tên trùm mật thám tổng Đặng Sơn. Sau đó, quân thù bao vây làng, lùng bắt cán bộ và đội viên Tự vệ đỏ. Bùi Thế Thuận dù đã có thể rời làng an toàn vẫn trở về, sau đó chủ động sa vào tay giặc với mong muốn cứu dân làng khỏi một cuộc trả thù.

Ngày 25/4/1931, Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận và đội viên xung kích Tự vệ đỏ Võ Văn Thởn bị sát hại tại sân đình. Ba ngày sau, 5 chiến sĩ khác tiếp tục ngã xuống tại chính nơi này. Chỉ trong bốn ngày, 7 người con của Lương Sơn đã hy sinh để bảo vệ cơ sở cách mạng và che chở cho đồng bào trước cuộc khủng bố trắng. Trong ảnh, tấm bia ghi danh 7 chiến sĩ trở thành dấu mốc đặc biệt trong không gian đình Lương Sơn.

Trải qua chiến tranh, đình Lương Sơn từng bị bom đạn làm hư hại. Nhiều đồ tế lễ như hạc đồng, gươm đao, trống rồng, kiệu… cũng bị mất mát. Nhà hậu cung được phục dựng năm 1980. Dẫu trải qua nhiều biến động, ngôi đình vẫn hiện diện giữa làng quê như một phần ký ức của cộng đồng.

Nhiều năm qua, bà Nguyễn Thị Tý (80 tuổi) thường xuyên quét dọn, chăm sóc từng khoảng sân, gian đình. Với bà, giữ gìn ngôi đình cũng là giữ lại một phần ký ức của quê hương cho con cháu. “Ngày trước, các cụ kể lại cho con cháu nghe nhiều lắm. Mỗi lần ra đình, tôi lại nghĩ đến những người đã nằm xuống ở nơi này. Họ hy sinh khi còn rất trẻ, để quê hương có được ngày hôm nay. Vì thế, mình còn sức thì còn cố gắng chăm sóc, giữ gìn đình”, bà Tý chia sẻ.

Không gian tưởng niệm 7 chiến sĩ cách mạng được đặt trang trọng bên trong đình Lương Sơn.

Những cột gỗ lim lớn tạo nên bộ khung vững chãi của đình. Riêng 4 cột ở gian đại cao khoảng 5,3 m, chu vi tới 1,2 m. Qua gần hai thế kỷ, nhiều cấu kiện gỗ vẫn lưu giữ những đường nét kiến trúc đặc trưng của đình làng xứ Nghệ.

Các chi tiết chạm khắc trên gỗ là một trong những giá trị kiến trúc nổi bật của đình Lương Sơn. Những hoa văn, đường nét được gìn giữ cùng tổng thể kiến trúc tạo nên vẻ cổ kính cho ngôi đình.

Ông Nguyễn Xuân Hiệp - Phó Trưởng phòng Văn hóa xã Đô Lương - cho biết việc đình Lương Sơn được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt là niềm tự hào của địa phương, đồng thời mở thêm cơ hội để bảo tồn, phát huy giá trị di tích. “Quan trọng hơn, đình tiếp tục là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử quê hương, về phong trào cách mạng và sự hy sinh của những người đi trước”, ông Hiệp chia sẻ.

Năm 1990, đình Lương Sơn được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Ngày 11/9/2025, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định xếp hạng đình Lương Sơn là Di tích quốc gia đặc biệt.

Tọa lạc tại xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An, đình Lương Sơn được khởi dựng vào cuối triều Minh Mệnh và hoàn thành năm 1852 với diện tích hơn 220 m² gồm 25 gian cùng 36 cột gỗ lim vững chãi. Không chỉ sở hữu giá trị kiến trúc nghệ thuật đặc trưng của vùng đất xứ Nghệ, ngôi đình cổ gần hai thế kỷ này còn ghi dấu mốc lịch sử quan trọng khi chính quyền Xô viết công nông của làng được thành lập tại đây vào tháng 11/1930. Trong giai đoạn phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh bị đàn áp khốc liệt, khoảng sân đình Lương Sơn đã trở thành nơi ghi dấu sự hy sinh anh dũng của 7 chiến sĩ cách mạng. Ngày 25/4/1931, Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận cùng đội viên Tự vệ đỏ Võ Văn Thởn bị giặc sát hại tại sân đình sau nỗ lực bảo vệ dân làng khỏi cuộc khủng bố trắng. Ba ngày sau đó, thêm 5 người con ưu tú của quê hương tiếp tục ngã xuống tại chính nơi này để che chở cho cơ sở cách mạng. Trải qua nhiều biến cố lịch sử và sự tàn phá của chiến tranh, đình Lương Sơn hôm nay vẫn hiện diện như một biểu tượng trường tồn cho ký ức cộng đồng và tinh thần bất khuất. Việc di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt không chỉ mở ra cơ hội bảo tồn các giá trị kiến trúc chạm khắc cổ xưa mà còn biến nơi đây thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ.

Xem thêm tại Tiền Phong