Quyết nhịn ăn để làm sạch dạ dày
Đi khám vì các triệu chứng tiêu hóa, anh N.V.B. (37 tuổi, Hưng Yên) được bác sĩ chẩn đoán viêm dạ dày, nấm thực quản và kê đơn thuốc. Tuy nhiên, thay vì dùng thuốc theo chỉ định, về nhà anh tìm hiểu thông tin trên mạng rồi áp dụng phương pháp “tiết thực” để làm sạch dạ dày, diệt nấm.
Hằng ngày, anh gần như nhịn hoàn toàn, chỉ uống nước ấm. Dự định thực hiện liệu trình 14 ngày nhưng đến ngày thứ 9, người đàn ông phải nhập viện cấp cứu vì rối loạn điện giải và hạ huyết áp. May mắn, anh được người nhà phát hiện sớm và đưa đi cấp cứu kịp thời.
Đây không phải trường hợp duy nhất gặp biến chứng sau khi nhịn ăn kéo dài.
Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TPHCM) từng tiếp nhận một phụ nữ 24 tuổi trong tình trạng nguy kịch, mạch và huyết áp không đo được. Các bác sĩ lập tức ép tim, đặt nội khí quản nhưng không thể cứu sống người bệnh. Sau khoảng một giờ, kết quả kiểm tra cho thấy bệnh nhân đã chết não và gia đình xin đưa về lo hậu sự.
Theo các bác sĩ cấp cứu, người bệnh trước đó không có bệnh lý nghiêm trọng. Qua khai thác từ gia đình, bác sĩ được biết cô gái mặc cảm vì bị bạn bè trêu chọc nên tìm cách giảm cân bằng phương pháp “thanh lọc cơ thể”. Cô quyết nhịn ăn kéo dài dù gia đình nhiều lần khuyên can, đến ngày thứ 11 phải vào viện cấp cứu.
Các bác sĩ nhận định tình trạng nguy kịch liên quan đến rối loạn điện giải, thiếu năng lượng, vi chất và dinh dưỡng kéo dài.
Hiểu đúng để tránh mất mạng
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3, trong y học, vấn đề “tiết thực” hay nhịn ăn cũng được nghiên cứu bên cạnh việc ăn gì và ăn như thế nào.
Một số phương pháp như nhịn ăn gián đoạn, ăn giới hạn thời gian, nhịn ăn cách ngày hoặc nhịn ăn định kỳ đang được nghiên cứu về tác động đối với chuyển hóa năng lượng và một số quá trình sinh học của cơ thể. Tuy nhiên, lợi ích cụ thể của từng phương pháp đối với từng nhóm bệnh vẫn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu thêm.
Điều đáng lo là trên mạng xã hội, một số nhóm thực hành “dưỡng sinh” lại quảng bá việc nhịn ăn như một phương pháp có thể chữa nhiều bệnh bao gồm cả ung thư, đi kèm những khái niệm như “thải độc”, “chữa lành”, “trẻ hóa tế bào” hay “bỏ đói tế bào ung thư”.
Theo bác sĩ Ngân, cần phân biệt rõ giữa một cơ chế sinh học được quan sát trong nghiên cứu và hiệu quả điều trị trên người bệnh. Chẳng hạn, nhịn ăn có thể làm thay đổi insulin, chuyển hóa năng lượng, tăng thể ketone hoặc tác động đến quá trình tự thực của tế bào. Những thay đổi này có thể là cơ sở để các nhà khoa học đặt ra giả thuyết, nhưng không thể từ đó kết luận nhịn ăn có khả năng chữa khỏi một bệnh lý cụ thể, đặc biệt là ung thư.
Tương tự, một số nghiên cứu về nhịn ăn kết hợp với hóa trị có thể tập trung vào khả năng dung nạp điều trị, các chỉ dấu chuyển hóa hoặc những tiêu chí trung gian. Điều này không đồng nghĩa nhịn ăn có thể thay thế hóa trị hay các phương pháp điều trị ung thư đã được chứng minh.
Nhịn ăn kéo dài, đặc biệt đồng thời hạn chế lượng nước đưa vào cơ thể khiến người thực hiện có nguy cơ mất nước và rối loạn các chất điện giải. Tình trạng này có thể gây mệt mỏi, chóng mặt, vã mồ hôi, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê và đe dọa tính mạng.
Ở những người có bệnh lý nền, rối loạn chuyển hóa và mất cân bằng nước - điện giải còn có thể làm suy giảm chức năng các cơ quan, trong đó có gan và thận.
Bác sĩ Ngân cũng lưu ý một sai lầm thường gặp là lấy trải nghiệm cá nhân để khẳng định hiệu quả của phương pháp. Việc một người nhịn ăn rồi cảm thấy khỏe hơn không đủ để chứng minh phương pháp này có tác dụng điều trị. Những trường hợp gặp biến chứng, không cải thiện hoặc phải dừng phương pháp cũng cần được tính đến khi đánh giá hiệu quả.