Nông dân Đồng Tháp thử cách làm lúa ít nước, không đốt rơm - Thanh Niên

Thay vì giữ ruộng luôn ngập nước và đốt rơm sau mỗi vụ gặt, một số nông dân ở Đồng Tháp đang thử cách làm mới như tưới nước theo nhu cầu của cây lúa, thu gom rơm để bán và tận dụng phụ phẩm.

Bán rơm, nông dân có thêm tiền cho vụ lúa mới

Vụ lúa vừa qua, sau khi máy gặt rời khỏi 3 ha ruộng, ông Nguyễn Văn Ngân (71 tuổi, ở xã Trường Xuân, tỉnh Đồng Tháp) không cho đốt rơm như nhiều năm trước. Thay vào đó, rơm được máy cuốn thành từng cuộn rồi đưa ra khỏi ruộng. Sau thu hoạch, người nông dân này có thêm 1,8 triệu đồng tiền bán rơm.

Khoản tiền không quá lớn nhưng nếu trước đây rơm chỉ đốt bỏ thì nay khoản thu từ phụ phẩm này có thể bù vào một phần chi phí sản xuất, cũng đỡ rất nhiều.

Không chỉ có thêm thu nhập, theo ông Ngân, việc đưa rơm ra khỏi ruộng thay vì đốt còn giúp đất tốt hơn. Bởi khi đốt rơm ngay trên đồng, đất dễ bị ảnh hưởng sau nhiều vụ lúa. Trong khi đó, thu gom rơm vừa hạn chế khói bụi, vừa tận dụng được nguồn phụ phẩm từng bị xem là thứ bỏ đi.

Tại xã Trường Xuân, ông Huỳnh Thiện Tín, Chủ tịch HTX Trường Thành, cho biết HTX hiện có 27 hộ liên kết với tổng diện tích quản lý hơn 320 ha lúa. Trước đây, phần lớn rơm sau thu hoạch được người dân xử lý bằng cách đốt ngay trên đồng.

"Bây giờ có máy cuốn rất tiện lợi. Rơm sau khi được cuộn sẽ chuyển ra xuồng đưa về các vùng như Bến Tre, Trà Vinh (cũ) để xử lý thành phẩm", ông Tín nói và cho biết rơm sau thu hoạch có thể được tận dụng cho nhiều mục đích, từ sản xuất phân bón, trồng nấm rơm đến làm thức ăn gia súc.

Ruộng lúa không còn phải giữ nước liên tục

Không chỉ thay đổi cách xử lý rơm, một số nông dân tại xã Trường Xuân và xã Phong Mỹ của tỉnh Đồng Tháp còn bắt đầu thay đổi thói quen tưới nước. Đây là phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ (AWD), trong đó ruộng không duy trì lớp nước liên tục. Nông dân theo dõi mực nước, chủ động đưa nước vào khi cần rồi để nước rút đến ngưỡng phù hợp trước khi tưới trở lại.

Theo ông Tín, trước đây nông dân thường sản xuất theo cách quen thuộc, cứ đến chu kỳ là bơm nước vào ruộng rồi tháo ra. Cách làm này đôi khi khiến ruộng bị ngập lâu hơn mức cần thiết. "Trước đây người dân thường theo công thức cũ, 7 ngày bơm nước vào, 7 ngày cho nước ra. Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ cho ruộng, vì có những ruộng cho 7 ngày nước sẽ làm ngập lúa non, gây ảnh hưởng chất lượng", ông Tín kể.

Sau khi áp dụng cách tưới mới, thời gian giữ nước và tháo nước được điều chỉnh theo tình trạng thực tế của ruộng. "Bây giờ ứng dụng cách trồng mới, chỉ cho nước vào 5 ngày, nước vừa đủ; khi tháo nước cũng tháo từ từ, kéo dài khoảng 9 - 10 ngày. Bước đầu thấy cách này vừa tiết kiệm nước, cây lúa phát triển tốt thấy rõ", ông Tín nói.

Với những người đã quen nhìn thấy nước phủ trên ruộng mới cảm thấy yên tâm, việc để mặt ruộng khô hơn giữa các lần tưới ban đầu không dễ. Nhưng khi trực tiếp theo dõi cây lúa và nhận thấy ruộng vẫn phát triển tốt, nông dân bắt đầu có thêm niềm tin vào phương pháp mới.

Đây cũng là lý do các buổi tập huấn và trình diễn ngay trên đồng ruộng được xem là cần thiết. Thay vì chỉ nghe hướng dẫn kỹ thuật, người trồng lúa có thể trực tiếp quan sát sự thay đổi của cây lúa, mực nước và quá trình sản xuất.

Từ thay đổi nhỏ trên ruộng đến cách làm lúa mới

Những thay đổi tại xã Trường Xuân và xã Phong Mỹ diễn ra trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa Công ty TNHH BASF Việt Nam, Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) và các cơ quan, địa phương của tỉnh Đồng Tháp.

Trong năm 2026, khoảng 200 hộ nông dân thuộc 4 HTX gồm HTX Nông nghiệp Trường Thành, HTX Trường Phát, HTX Dịch vụ nông nghiệp số 2 Gáo Giồng và HTX Dịch vụ nông nghiệp Thuận Tiến được tham gia 4 buổi đào tạo, trình diễn thực địa về canh tác lúa phát thải thấp.

Bên cạnh kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ, các HTX được hỗ trợ máy cuốn rơm nhằm thu gom và tái sử dụng phụ phẩm sau thu hoạch. Mục tiêu của cách làm này không chỉ nằm ở việc giảm lượng nước sử dụng hay hạn chế đốt rơm. Quan trọng hơn, nông dân được hướng đến việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên trên chính cánh đồng của mình.

Tại buổi tập huấn cho các nông dân thuộc 4 HTX (diễn ra vào ngày 24.9), ông Erick Contreras, Tổng giám đốc BASF Việt Nam, chia sẻ, việc hỗ trợ nông dân sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm đốt rơm rạ và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp nhằm tạo tác động tích cực cho cộng đồng và môi trường, đồng thời góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bền vững tại ĐBSCL.

"Dự án của chúng tôi sẽ cung cấp cho bà con nông dân các kiến thức thực tiễn và công cụ cần thiết nhằm thực hành phương pháp canh tác phát thải thấp, quản lý nước hiệu quả, tận dụng phế phẩm từ rơm và củng cố liên kết chuỗi giá trị. Qua đó, BASF hy vọng có thể chung tay hỗ trợ ngành sản xuất lúa gạo hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, phát thải thấp đã đề ra", ông Erick nói.