Cuối tháng 3/2026, nguồn dầu thô Kuwait - nguyên liệu chủ yếu theo thiết kế của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn - bị gián đoạn do những biến động tại Trung Đông. Với một nhà máy có công suất thiết kế khoảng 200.000 thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương khoảng 10 triệu tấn mỗi năm, đây là bài toán không nhỏ đối với hoạt động sản xuất cũng như cung ứng xăng dầu cho nền kinh tế.
Nguồn cung bị gián đoạn, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước buộc nhà máy, từ cuối tháng 3 đến hết tháng 8/2026, phải chuyển sang chế biến gần như hoàn toàn các loại dầu thô ngoài Kuwait. Trong thời điểm khó khăn nhất, công suất nhà máy có lúc giảm xuống khoảng 75-80% trong gần một tháng.
Ông Kazutaka Yamato, Tổng giám đốc NSRP, cho biết dù nguồn cung dầu thô nhập khẩu từ Kuwait bị gián đoạn trong nửa đầu năm, nhà máy vẫn vận hành an toàn, ổn định, đạt 30 triệu giờ công an toàn và duy trì công suất ở mức cao, có thời điểm lên tới 125%.
Theo ông Yamato, việc đảm bảo an ninh nguồn cung dầu thô là ưu tiên hàng đầu của nhà máy. Thực tế cho thấy, quá trình tìm kiếm nguồn dầu thay thế đã được NSRP chuẩn bị từ trước khi xảy ra gián đoạn. Công ty đã chủ động nguồn từ giữa năm 2025, nên trước khi biến động xảy ra vào tháng 1-2026, nhà máy đã có lô dầu chế biến ngoài Kuwait.
Cụ thể, từ cuối năm 2025, nhà máy bắt đầu triển khai chiến lược đa dạng hóa nguồn nguyên liệu. Cuối tháng 12/2025, lô dầu thô Das Blend, với quy mô khoảng 1 triệu thùng, cập cảng Nghi Sơn. Đến tháng 1/2026, nhà máy hoàn thành chế biến lô dầu này. Đây là loại dầu thô đầu tiên ngoài nguồn Kuwait được đưa vào chế biến tại Nghi Sơn. Từ dấu mốc đó, danh mục nguyên liệu tiếp tục được mở rộng và đến nay nhà máy xử lý thành công 10 loại dầu thô mới, giúp tăng khả năng lựa chọn nguồn cung và biến động rủi ro thị trường. Tuy vậy, hợp đồng dầu thô với Kuwait là hợp đồng dài hạn và ưu tiên nguồn hàng này khi bắt buộc sử dụng tới 85% nguồn dầu. Vì thế, từ tháng 9 công ty đã quay trở lại nhận dầu thô từ đối tác này.
Đây là thay đổi đáng chú ý trong hoạt động của Nghi Sơn. Từ chỗ phụ thuộc chủ yếu vào nguồn dầu theo thiết kế ban đầu, nhà máy có thêm lựa chọn nguyên liệu để ứng phó khi thị trường biến động.
“Hiện NSRP đáp ứng khoảng 35-40% nhu cầu xăng dầu trong nước. Dù tình hình địa chính trị vẫn diễn biến căng thẳng, NSRP đã chủ động chuẩn bị nguồn nguyên liệu cho dài hạn. Một trong những bài học quan trọng từ những biến động vừa qua là sự chủ động chuẩn bị, linh hoạt ứng phó, nghiên cứu và đa dạng hóa nguồn dầu thô. Cùng đó là yếu tố con người với đội ngũ vận hành làm việc liên tục 24/7. Việc duy trì hoạt động hiệu quả của nhà máy còn có sự phối hợp của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, Petrovietnam và các đối tác trong liên doanh", ông Yamato nói.
Theo ông Lê Nguyễn Quốc Vinh, Giám đốc Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, việc đa dạng hóa nguồn dầu đã giúp nhà máy tăng tính chủ động, đồng thời tạo điều kiện lựa chọn nguồn dầu phù hợp để tối ưu hóa hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Theo lãnh đạo NSRP, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn có 8 sản phẩm chính gồm nhiên liệu bay, xăng và dầu diesel đang chiếm 85% khối lượng sản phẩm. Trước đó, từ tháng 7/2026, NSRP đã sản xuất xăng nền RON92-III phục vụ pha chế xăng RON95 E10, với sản lượng khoảng 250.000 tấn/tháng, tương đương 90% tổng sản lượng xăng của Nhà máy; đồng thời đang nghiên cứu các giải pháp thu giữ carbon, tận dụng CO2, hydro dư trong sản xuất.
Theo thông lệ, các hợp đồng dầu thô thường đặt và chốt hợp đồng trước 2 tháng. Đến nay nhà máy đã có nguồn dầu thô đến hết tháng 11 và đang đàm phán hợp đồng tháng 12 và năm sau. Với công suất vận hành là 125%, nhà máy chủ động nhập thêm 40% nguồn từ bên ngoài, duy trì chiến lược bổ sung thêm dầu từ các nguồn khác nhau.
Cũng theo ông Vinh, trong thời gian tới, NSRP dự kiến tiếp tục kết hợp các hợp đồng cung ứng dài hạn với việc mua dầu trên thị trường giao ngay, đồng thời mở rộng đánh giá và thử nghiệm các loại dầu thô mới.
Kuwait vẫn giữ vai trò quan trọng. Từ tháng 9/2026, NSRP đã nối lại nhập khẩu dầu thô từ Kuwait. Ba chuyến tàu trong tháng 9 mang khoảng 6 triệu thùng dầu thô; các lô hàng tiếp theo được lên kế hoạch trong những tháng sau đó. Nguồn dầu cho tháng 10 và 11 cũng đã được chốt, trong khi kế hoạch cho tháng 12 đang được chuẩn bị.
Như vậy, câu chuyện nguồn nguyên liệu của Nghi Sơn trong năm 2026 không phải là sự thay thế Kuwait, mà là mở rộng thêm những lựa chọn bên cạnh nguồn cung truyền thống.
Về tình hình tài chính của đơn vị, ông Kazutaka Yamato cho biết, NSRP có tổng vốn đầu tư 9,27 tỉ USD. Nhà máy đi vào vận hành đúng giai đoạn dịch COVID-19 nên gặp nhiều khó khăn. Gần đây, biên lợi nhuận lọc dầu tăng trong bối cảnh biến động địa chính trị đã giúp kết quả kinh doanh khởi sắc.
Trong 8 tháng qua, công suất bình quân của nhà máy là 110,9%. Trước biến động địa chính trị, từ tháng 4 đến tháng 6 nhà máy đã giảm sản xuất hóa dầu và tập trung vào sản phẩm lọc dầu theo cấu trúc nhà máy, giúp nguồn xăng dầu tăng thêm 15-17%, bù đắp nguồn thiếu hụt. Nhờ đó, doanh thu 8 tháng đạt 185.500 tỉ đồng và nộp ngân sách 18.000 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế là gần 14.000 tỉ đồng. Đây là năm đầu tiên doanh nghiệp đạt lợi nhuận dương kể từ khi bắt đầu vận hành thương mại.
Theo lãnh đạo NSRP, giá dầu thô không phải yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả của một nhà máy lọc dầu. Yếu tố quan trọng là biên lợi nhuận lọc dầu. Trong năm 2026, việc duy trì công suất cao, tối ưu hóa nguồn nguyên liệu, kiểm soát chi phí cùng diễn biến thuận lợi của giá một số sản phẩm, đặc biệt nhóm nhiên liệu chưng cất, đã góp phần cải thiện kết quả kinh doanh.
Theo Tổng giám đốc NSRP Kazutaka Yamato, doanh nghiệp từng có thời điểm ghi nhận lỗ lũy kế khoảng 3 tỷ USD và dù đã có lợi nhuận, áp lực tài chính vẫn còn rất lớn. Chi phí tài chính, nghĩa vụ trả gốc và lãi hằng năm vẫn là những vấn đề mà doanh nghiệp phải xử lý. NSRP hiện tiếp tục làm việc với các bên góp vốn, các nhà tài trợ và các bên liên quan để rà soát cơ cấu tài chính, lãi suất và tìm giải pháp giảm áp lực.
Theo Tổng giám đốc Kazutaka Yamato, từ khi vận hành thương mại cuối năm 2018 đến hết tháng 8/2026, Nghi Sơn đã chế biến khoảng 78,5 triệu tấn dầu thô và cung cấp khoảng 52,8 triệu tấn sản phẩm xăng dầu cho thị trường trong nước.
Riêng năm 2025, nhà máy chế biến 11,8 triệu tấn dầu thô và cung cấp khoảng 8,2 triệu tấn xăng dầu. Hiện sản phẩm của Nghi Sơn được tiêu thụ thông qua cơ chế bao tiêu. Chi nhánh phân phối sản phẩm lọc dầu Nghi Sơn (PVNDB) thực hiện phân phối tới các thương nhân đầu mối trên toàn quốc.
Tổng giám đốc NSRP Kazutaka Yamato cho biết, doanh nghiệp đang tìm kiếm các đối tác có thể cung cấp nguồn vốn cho phương án mở rộng nhà máy vào năm 2031. Hiện quy mô cụ thể, tổng vốn đầu tư cũng như công suất dự kiến sau mở rộng chưa được công bố. Cùng với câu chuyện mở rộng nhà máy, lãnh đạo NSRP cũng đề cập vấn đề dự trữ dầu. Ông Yamato cho biết, doanh nghiệp sẵn sàng làm việc với Chính phủ để mở rộng năng lực dự trữ, trong bối cảnh mức dự trữ hiện được ông đánh giá chỉ tương đương khoảng 20 ngày.
Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) cũng cho biết, đã đạt cột mốc 30 triệu giờ công an toàn không có tai nạn mất ngày công (Lost Time Injury - LTI), khẳng định cam kết bền vững của công ty đối với an toàn, vận hành xuất sắc và sức khỏe, phúc lợi của người lao động. Thành tích này là kết quả của gần 5 năm duy trì vận hành an toàn, ổn định và liên tục tại Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, từ ngày 10/11/2021 đến ngày 30/8/2026.
Bên cạnh bài toán sản lượng và tài chính, NSRP cũng triển khai các hoạt động liên quan đến tiết kiệm năng lượng và ESG. Số liệu của công ty cho thấy, sau 6 tháng triển khai đồng loạt và sáng tạo trên toàn công ty, “Chiến dịch tiết kiệm năng lượng và ESG” của Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP), đã mang lại những kết quả ấn tượng nhờ tối ưu hóa vận hành và năng lượng với giá trị tiết kiệm lên tới 16,7 triệu USD. Chiến dịch đồng thời giúp cắt giảm khoảng 152.000 tấn phát thải CO₂.
Không chỉ dừng lại ở các con số, chiến dịch còn tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động, từng bước đưa ESG trở thành một phần trong văn hóa doanh nghiệp.
Theo lãnh đạo NSRP, chiến dịch tiết kiệm năng lượng và ESG” đã khẳng định tiết kiệm năng lượng không đơn thuần là mục tiêu tối ưu chi phí, mà là một trụ cột chiến lược trong định hướng phát triển bền vững của nhà máy, đưa tiết kiệm năng lượng và ESG từ những khái niệm mang tính định hướng trở thành thực hành hàng ngày.
Đáng chú ý, ESG đang dần trở thành một phần cốt lõi trong mọi hoạt động của công ty, không chỉ trong tối ưu năng lượng mà còn ở các lĩnh vực như giảm phát thải, nâng cao chất lượng sản phẩm và quản lý tài nguyên nước. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban cùng cách tiếp cận chủ động được tích hợp trong hệ thống quản trị, NSRP đang từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững.
Mục tiêu tiếp theo của công ty là tiếp tục duy trì các chuẩn mực vận hành gắn với chiến lược phát triển bền vững và khung ESG trong năm 2026.
Nhà máy cũng đang nghiên cứu các giải pháp thu giữ carbon, trong đó có nghiên cứu khả thi dự án CCS nhằm thu giữ CO₂ và hydro dư để hướng tới các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Song song đó, NSRP nghiên cứu cơ hội đầu tư vào olefin, polymer, bitum, dầu nhờn và những chuỗi giá trị hóa dầu khác.
“Thông qua các sáng kiến này, tiết kiệm năng lượng và trách nhiệm môi trường không còn là nhiệm vụ ngắn hạn, mà từng bước trở thành thói quen và nếp văn hóa trong môi trường làm việc tại NSRP”, lãnh đạo công ty cho hay.