Chiều 14/10, vòng chung kết Giải thưởng Khoa học ASEAN-U.S. Science Prize for Women 2026 diễn ra trong khuôn khổ phiên toàn thể Hội nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN lần thứ 90 (COSTI-90). Tại đây, bốn nhà khoa học nữ đại diện bốn quốc gia lần lượt thuyết trình công trình nghiên cứu và phản biện trực tiếp trước hội đồng chuyên môn.
Đề tài của TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng bộ môn Kỹ thuật Mô và Y học Tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP HCM), xây dựng các mô hình kỹ thuật hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, theo dõi và can thiệp các bệnh lý tâm thần kinh gồm Alzheimer, trầm cảm và rối loạn lo âu. Công trình nhận nguồn kinh phí tài trợ từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP HCM cùng các tổ chức quốc tế.
Nhóm nghiên cứu đã phát triển ba giải pháp công nghệ chính. Trong đó, ứng dụng Brain Train phối hợp cùng Khoa Công nghệ Thông tin thuộc Trường Đại học Quốc tế và Bệnh viện Quân y 175 giúp người suy giảm nhận thức nhẹ tự luyện tập nhằm làm chậm tiến trình chuyển biến sang Alzheimer.
Nhóm cũng xây dựng ứng dụng hỗ trợ bệnh nhân trầm cảm và rối loạn lo âu tự thực hành trị liệu nhận thức - hành vi tại nhà. Cùng với đó là phần mềm AI phân tích hình ảnh chụp não và giọng nói để phát hiện sớm bệnh Alzheimer ở giai đoạn đầu và vừa.
TS Hà Thị Thanh Hương nhận giải thưởng trị giá 12.500 USD. Ảnh: Nguyễn Đông
TS Hương cho biết, thành quả này đến từ sự đóng góp của tập thể nghiên cứu liên ngành, gồm nhiều nhà khoa học, bác sĩ, kỹ sư và sinh viên. "Đây là nguồn khuyến khích lớn đối với các cộng sự và sinh viên, đồng thời là cơ hội giới thiệu năng lực khoa học Việt Nam tới các đối tác quốc tế để cùng giải quyết các bài toán sức khỏe cộng đồng", TS Hương nói.
Giải thưởng Khoa học ASEAN - Mỹ dành cho phụ nữ thành lập năm 2014 trong khuôn khổ COSTI. Năm 2026 là lần thứ 12 giải thưởng được tổ chức.
Chủ đề năm nay tập trung vào ứng dụng AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN. Tiêu chí đánh giá gồm xuất sắc khoa học (50 điểm), vai trò dìu dắt phụ nữ trong STEM (25 điểm) cùng mức độ hợp tác và tác động khu vực (25 điểm).
Ở hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp (Mid-Career - từ 45 tuổi trở xuống), TS Hà Thị Thanh Hương đoạt giải nhất với phần thưởng 12.500 USD, giải Vinh danh 5.000 USD thuộc về TS Latifah Nurahmi (Indonesia). Tại hạng mục Cấp cao (Senior - từ 46 tuổi trở lên), TS Joanne Ngeow (Singapore) giành giải nhất, còn TS Wai Yie Leong (Malaysia) nhận giải Vinh danh.
Từ năm 2014 đến 2024, giải đã tiếp nhận 418 hồ sơ từ 10 quốc gia, trao thưởng cho 23 nhà khoa học nữ với tổng giá trị 240.000 USD. Trước TS Hương, Việt Nam từng có một nhà khoa học đoạt giải này là TS Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân (thứ 4 từ phải sang) cùng đại diện các tổ chức chúc mừng bốn nhà khoa học nữ đoạt giải. Ảnh: Nguyễn Đông
Hợp tác chia sẻ dữ liệu và hạ tầng nghiên cứu
Phát biểu tại phiên toàn thể COSTI-90, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá, những năm qua, COSTI đã xây dựng nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực. Các nền tảng kỹ thuật số kết nối nhân tài và công nghệ, mạng lưới chuyên gia ngày càng phát triển. Những bước đi đầu tiên hướng tới việc chia sẻ cơ sở hạ tầng nghiên cứu trong toàn khu vực, đã được thực hiện. "Đây là những tài sản quý giá để chúng ta tiếp tục phát huy", ông nói.
Theo Bộ trưởng, trước những thách thức về an ninh y tế, an ninh lương thực và biến đổi khí hậu, các nước thành viên cần thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ hơn trong khuôn khổ Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới (APASTI) giai đoạn 2026-2035.
Để thực hiện hóa, các thành viên nên chuyển từ chia sẻ kiến thức sang các giải pháp chung, từ các dự án riêng lẻ sang quan hệ đối tác khu vực mạnh mẽ hơn. "Chúng ta nên tận dụng tối đa năng lực nghiên cứu, cơ sở hạ tầng và dữ liệu của nhau để cùng nhau giải quyết những thách thức mà không quốc gia nào có thể giải quyết một mình", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu chào mừng tại phiên toàn thể Hội nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN lần thứ 90 (COSTI-90), chiều 14/10. Ảnh: Nguyễn Đông
Người đứng đầu ngành khoa học và công nghệ khẳng định, Việt Nam luôn coi trọng hợp tác nội khối, đồng thời nhấn mạnh khoa học công nghệ không chỉ hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần định hình tương lai của ASEAN.
COSTI là cơ chế hợp tác cấp quan chức cao cấp của ASEAN trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hỗ trợ Hội nghị Bộ trưởng ASEAN, triển khai các định hướng hợp tác khu vực.
COSTI-90 do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng cai, tổ chức tại Đà Nẵng từ ngày 13 đến 15/10, quy tụ khoảng 250 đại biểu từ các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, các đối tác, chuyên gia và nhà khoa học.
Nguyễn Đông