Quyết định được đưa ra chỉ vài ngày trước khi các biện pháp này dự kiến có hiệu lực theo đạo luật ông Trump ký ban hành tháng trước.
Quyết định miễn trừ được công bố trong sắc lệnh hành pháp hôm 16/10. Động thái này diễn ra trong bối cảnh ông Trump ngày càng căng thẳng với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, còn sự ủng hộ của Washington dành cho Kiev trong cuộc chiến kéo dài nhiều năm với Nga có dấu hiệu rạn nứt. Diễn biến này khiến các đồng minh châu Âu thêm lo ngại.
Ngay cả những đồng minh thân cận của ông Trump, như Thượng nghị sĩ Darline Graham cũng công khai bất đồng với quyết định của tổng thống.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Reuters)
Nhà Trắng gia tăng sức ép buộc Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, trong nỗ lực hạ giá dầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Kiev từng tạm thời chấp thuận yêu cầu này nhưng sau đó nối lại các cuộc tấn công. Trong khi đó, Nga tiếp tục dồn dập tập kích cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine suốt tuần qua.
Ông Zelensky lên án quyết định của Mỹ
Tổng thống Zelensky chỉ trích động thái của ông Trump, được đưa ra đúng thời điểm Nga tiến hành điều mà ông mô tả là một trong những cuộc tấn công lớn nhất nhằm vào ngành năng lượng Ukraine.
“Trong lúc Nga tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn như vậy vào lĩnh vực năng lượng của chúng tôi, Mỹ lại đưa ra quyết định đáng tiếc là hoàn toàn phớt lờ Đạo luật Lindsey Graham, vốn được kỳ vọng tạo sức ép thực sự hiệu quả lên Nga để chấm dứt cuộc chiến”, ông Zelensky nói.
Bất chấp căng thẳng với ông Trump, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết các nhà đàm phán hai nước đã trao đổi hôm 16/10 và có thể gặp nhau vào tuần tới. Trong cuộc trò chuyện với báo chí qua WhatsApp hôm 17/10, ông nói hai bên đang thu xếp chi tiết cho cuộc gặp tiềm năng.
Làn sóng phản đối lưỡng đảng tại Mỹ
Quyết định mới nhất của ông Trump nhằm nới lỏng sức ép kinh tế đối với Moskva nhanh chóng vấp phải chỉ trích từ cả đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ.
Đạo luật bị hoãn thực thi sẽ áp thuế lên tới 100% đối với một số mặt hàng nhập khẩu vào Mỹ từ năm quốc gia mua dầu thô hoặc khí đốt lớn nhất của Nga. “Tôi đã trình Quốc hội văn bản xác nhận rằng việc miễn trừ (lệnh trừng phạt) vào thời điểm này là vì lợi ích quốc gia của Mỹ”, ông Trump viết trong sắc lệnh được Nhà Trắng công bố hôm 16/10.
Sắc lệnh không giải thích cụ thể vì sao quyết định này phục vụ lợi ích quốc gia, đồng thời cho biết việc miễn trừ sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi chính quyền Trump xác định “cần có hành động tiếp theo phù hợp”.
Các biện pháp trừng phạt nói trên nằm trong Đạo luật Graham, được đặt theo tên Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, một người có lập trường cứng rắn với Nga và qua đời hồi tháng 7.
Ông Kirill Dmitriev, người đứng đầu quỹ tài sản quốc gia Nga, hoan nghênh quyết định này trên mạng xã hội X, gọi đây là “một thời khắc quan trọng và thực sự mang tính lịch sử”. Ông nói thêm rằng “hợp tác kinh tế giữa Nga và Mỹ phục vụ lợi ích của cả hai quốc gia”.
Một số nghị sĩ Mỹ, trong đó có ngày càng nhiều thành viên đảng Cộng hòa, nhanh chóng lên tiếng phản đối quyết định miễn trừ.
Sự thay đổi chính sách này khép lại một tuần đầy biến động trong quan hệ Mỹ - Ukraine. Tuần trước, ông Trump khiến các nhà lãnh đạo châu Âu bất ngờ khi đạt thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel. Thỏa thuận cũng vấp phải phản ứng chỉ trích từ cả hai đảng tại Mỹ. Tổng thống Mỹ đổ lỗi cho cuộc chiến Nga - Ukraine khiến giá nhiên liệu tăng cao.
Trong khi quan hệ giữa ông Zelensky và ông Trump ngày càng xấu đi, các nhà lãnh đạo châu Âu đang thể hiện sự ủng hộ đối với tổng thống Ukraine. Liên minh châu Âu cho biết đang chuẩn bị gói trừng phạt mới nhằm vào Nga, gói thứ 22 kể từ khi chiến dịch quân sự tại Ukraine bắt đầu.