Tổng thống Trump cho rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chưa làm đủ để chấm dứt xung đột với Nga, đồng thời quy một phần trách nhiệm cho các đòn tập kích của Kyiv vào cơ sở năng lượng Moscow khiến nguồn cung diesel toàn cầu thêm căng thẳng.
"Tôi đề nghị họ tìm một nhà lãnh đạo mới có khả năng đàm phán, bởi vì ông ấy lẽ ra có thể đạt được nhiều thỏa thuận nhưng vì lý do nào đó lại không bao giờ làm vậy", Reuters dẫn lời ông Trump nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái)
ẢNH: AFP
Phát biểu được đưa ra sau khi ông Trump ngày 9.10 công bố thỏa thuận mua diesel từ Nga, với lý do cần hạ giá nhiên liệu tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Động thái này khiến phía Ukraine bất ngờ khi các nhà đàm phán Kyiv đang có mặt tại Miami (bang Florida, Mỹ) để thảo luận với Washington về một sáng kiến hòa bình mới.
Ông Zelensky gọi thỏa thuận là một "món quà" dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin và cảnh báo nguồn thu năng lượng bổ sung sẽ giúp Moscow tiếp tục tài trợ cho hoạt động quân sự. "Bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào cũng có lợi cho Nga, cho phép họ tiếp tục chiến đấu lâu hơn", ông Zelensky nói.
Nhà lãnh đạo Ukraine viết trên mạng xã hội rằng Nga đã "bày tỏ lòng biết ơn" đối với việc nới lỏng sức ép bằng cách thả bom lượn xuống các khu dân cư tại Zaporizhzhia. "Đêm 9.10, một lần nữa cho thấy ở Nga, họ hiểu bất kỳ sự giảm bớt áp lực nào cũng đồng nghĩa họ có thể tiếp tục chiến đấu và tiếp tục ném bom các thành phố", ông nói. Phía Nga chưa bình luận về cáo buộc, song lâu nay luôn phủ nhận tấn công dân thường.
Trong khi quan hệ Mỹ - Ukraine xuất hiện thêm bất đồng, Điện Kremlin lại mô tả cuộc điện đàm giữa ông Trump và ông Putin ngày 9.10 là "rất thực chất và thân thiện". Trợ lý chính sách đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov thậm chí nói 2 nhà lãnh đạo "không ai muốn là người cúp máy trước". "Họ cúp máy cùng lúc, đúng nghĩa là cùng một thời điểm", theo The Guardian dẫn lời ông.
Sau cuộc điện đàm với ông Trump ngày 9.10, Tổng thống Putin cho biết việc nối lại đàm phán hòa bình với Ukraine ngay lập tức khó có thể xảy ra, viện dẫn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào Nga. Hãng thông tấn TASS ngày 10.10 đưa tin các nhà đàm phán của Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner có thể sẽ đến Nga trong vòng 2 tuần tới.
Ở chiều ngược lại, ông Zelensky ngày 10.10 tuyên bố Ukraine sẵn sàng thực hiện "các bước giảm leo thang" nếu Nga có động thái tương ứng, song nhấn mạnh Moscow "phải cảm nhận được tổn thất".
Thỏa thuận diesel cũng vấp phải phản ứng từ châu Âu. Đại diện cấp cao EU về đối ngoại Kaja Kallas cho rằng việc nối lại nguồn thu năng lượng cho Moscow có thể tạo thêm nguồn lực cho Nga tiếp tục xung đột. "Đây không phải lúc để giảm sức ép lên Nga và châu Âu sẽ không làm vậy", bà Kallas nói ngày 10.10. Bà cho biết ngoại trưởng các nước EU dự kiến ngày 12.10 xem xét danh sách trừng phạt mới nhằm vào khoảng 1.600 cá nhân và thực thể liên quan Nga.
Chính phủ Đức cũng khẳng định Berlin vẫn duy trì các biện pháp trừng phạt hiện có và phối hợp với các đối tác châu Âu để chuẩn bị những biện pháp bổ sung. Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho rằng doanh thu năng lượng tiếp tục là nguồn tài chính quan trọng đối với hoạt động quân sự của Nga.
Tranh cãi về các cơ sở lọc dầu Nga hiện cũng trở thành một điểm bất đồng lớn giữa Mỹ và Ukraine. Ông Trump nhiều lần kêu gọi Ukraine ngừng tập kích các nhà máy lọc dầu Nga vì cho rằng các đòn đánh làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu diesel toàn cầu. Phía Ukraine cho biết họ chỉ xem xét ngừng các cuộc tấn công nếu Nga chấm dứt đánh vào hạ tầng năng lượng của nước này.
Theo Financial Times, trong các cuộc đàm phán tại Miami, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner thậm chí đã đề cập khả năng Mỹ hạn chế chia sẻ thông tin tình báo nếu Ukraine tiếp tục tập kích các cơ sở lọc dầu của Nga.