Phạm Thị Bạch Thược - nữ sinh trong tấm ảnh lịch sử giải phóng thủ đô

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Mỗi dịp đầu thu tháng 10, người thiếu nữ trong rừng cờ hoa ngày ấy vẫn xúc cảm khi nghe văng vẳng giai điệu bài 'Tiến về Hà Nội', của nhạc sĩ Văn Cao: 'Năm cửa ô đón mừng, nở năm cánh đào... Như mùa xuân xuống cành, đường nghe gió về'.

Sinh thời, khi hồi tưởng lại không khí Hà Nội ngày 10.10.1954, bà nói với tôi: “Ai cũng vui sướng. Có lẽ là trong cuộc đời bà chưa bao giờ có cái ngày sung sướng đến thế. Tiểu thương Hàng Đào, Hàng Ngang tất cả đều xuống đường. Họ đi ra Bờ Hồ cầm cờ vẫy lia vẫy lịa lên. Nhiều thiếu nữ như bà lúc bấy giờ còn trẻ mừng rơi nước mắt”.

Trong ký ức của bà Phạm Thị Bạch Thược, Hà Nội là một rừng cờ hoa đón chào những người chiến thắng trở về. Thành phố bừng lên. Năm cửa ô rộng mở đón những đoàn quân đi như sóng trào. Hàng nghìn tà áo dài đẹp nhất Hà thành trên mọi nẻo đường làm lung linh phố phường. Các nữ học sinh, sinh viên, các thiếu nữ, phụ nữ của mọi ngành nghề, mọi lứa tuổi đều có mặt trong ngày trọng đại này.

Vào buổi sáng lịch sử đó, trong những thiếu nữ hoa khôi đứng hàng đầu của các nhóm điều hành có cô hoa khôi Trường đại học Dược khoa Hà Nội - Phạm Thị Bạch Thược. Nghệ sĩ Nguyễn Duy Kiên đã chớp được hình ảnh cô sinh viên Bạch Thược tay cầm cờ bước đi dưới bầu trời mây trắng tại sân vận động Hàng Đẫy.

Bà Phạm Thị Bạch Thược là con gái thứ 4 của nhà giáo Phạm Hữu Ninh, người sáng lập và làm hiệu trưởng đầu tiên trường tư thục đầu tiên (của người Việt) mang tên Thăng Long.

Ngôi trường này là cái nôi cách mạng, với những người thầy siêu việt như Võ Nguyên Giáp, Hoàng Minh Giám, Đặng Thai Mai, Nguyễn Bá Húc, Tôn Thất Bình, Phan Thanh, Phan Anh, Vũ Đình Hòe, Phạm Huy Thông, Nguyễn Cao Luyện... đã đào tạo ra những học trò ưu tú như Lê Quang Đạo (Chủ tịch Quốc hội), Trần Quang Huy (Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ), Đào Thiện Thi (Bộ trưởng Tài chính), Nguyễn Thọ Chân (Bộ trưởng Lao động - Thương binh và Xã hội)...

Ngay từ những năm học Trường Albert Sarraut, Bạch Thược đã tích cực tham gia phong trào học sinh kháng chiến Hà Nội. Cô cùng các bạn học tuyên truyền cách mạng, in báo Nhựa sống, tổ chức bãi khóa, chống bắt lính...

Năm 1959, Bạch Thược tốt nghiệp Đại học Dược, về công tác tại Trường Cán bộ Y tế Trung ương, rồi được đi tu nghiệp về chuyên khoa Bào chế học tại CHXHCN Rumani. Bà Phạm Thị Bạch Thược đã làm việc tận tụy theo chuyên môn của mình cho đến năm bà nghỉ hưu.

Khoảnh khắc cô sinh viên Dược khoa Phạm Thị Bạch Thược tay cầm cờ diễu hành tại sân vận động Hàng Đẫy ngày 10.10.1954 đã trở thành một trong những biểu tượng thị giác sâu đậm nhất của ngày Giải phóng Thủ đô. Bức ảnh do nghệ sĩ Nguyễn Duy Kiên ghi lại không chỉ khắc họa nét thanh lịch của thiếu nữ Hà thành mà còn phản ánh trọn vẹn khí thế hân hoan khi năm cửa ô mở rộng đón đoàn quân chiến thắng. Giữa biển cờ hoa rực rỡ, tầng lớp thanh niên trí thức trẻ tuổi đã hòa cùng đồng bào ghi dấu thời khắc chuyển giao lịch sử của đất nước. Xuất thân là con gái thứ tư của nhà giáo Phạm Hữu Ninh, người sáng lập trường tư thục Thăng Long danh tiếng, bà Bạch Thược sớm thừa hưởng nền tảng giáo dục tiến bộ và tinh thần yêu nước quật cường. Ngay từ những năm theo học tại trường Albert Sarraut, người nữ sinh trẻ đã tích cực tham gia phong trào học sinh kháng chiến nội thành thông qua các hoạt động tuyên truyền, in báo Nhựa Sống và bãi khóa chống bắt lính. Truyền thống gia đình gắn liền với chiếc nôi cách mạng Thăng Long đã định hình nên lý tưởng sống và tinh thần dấn thân bền bỉ trong suốt thời thanh xuân của bà. Sau ngày hòa bình lập lại, bà tốt nghiệp Đại học Dược vào năm 1959 rồi về công tác tại Trường Cán bộ Y tế Trung ương trước khi sang tu nghiệp chuyên khoa Bào chế học tại CHXHCN Rumani. Suốt nhiều thập kỷ cống hiến cho ngành y tế nước nhà cho đến lúc nghỉ hưu, người nữ sinh năm xưa vẫn giữ trọn đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm công dân mẫu mực. Hình ảnh kiêu hãnh của bà dưới bầu trời mùa thu năm 1954 vì thế không dừng lại ở một bức ảnh tư liệu quý giá, mà còn là đại diện tiêu biểu cho một thế hệ trí thức Hà Nội tận tụy phụng sự dân tộc.