Phát triển doanh nghiệp TPHCM: Cần bệ đỡ để vươn tầm chuỗi cung ứng

Ông Phan Tấn Đạt, tân Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TPHCM, Chủ tịch Công ty CP Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương (KSB), nhìn nhận điều quan trọng không chỉ là mỗi năm có thêm bao nhiêu doanh nghiệp mới mà còn là những doanh nghiệp đang tồn tại có thực sự lớn lên được hay không.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Phan Tấn Đạt nói:

- Trong nhiệm kỳ 2026-2029, sau khi mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động, chúng tôi đặt mục tiêu chuyển mạnh từ kết nối mang tính giao lưu sang hỗ trợ tạo ra giá trị có thể đo lường bằng cơ hội kinh doanh, hợp đồng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Xa hơn, Hội muốn trở thành cầu nối để tiếng nói và sáng kiến từ thực tiễn doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình “đồng kiến tạo chính sách” với chính quyền TPHCM.

Trong bối cảnh thành phố hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, đây cũng là thách thức đối với cộng đồng doanh nhân trẻ: không chỉ tìm cách để từng doanh nghiệp sống được và lớn lên, mà còn phải tạo ra những đóng góp thiết thực hơn cho năng lực cạnh tranh và động lực tăng trưởng mới của thành phố.

Gần 39.000 doanh nghiệp TPHCM rút lui khỏi thị trường đang thu hút nhiều sự chú ý. Theo ông, nên nhìn con số này như thế nào?

- Theo tôi, trước hết phải nhìn nhận một cách khách quan. Việc số lượng doanh nghiệp tăng hay giảm, có doanh nghiệp thành lập mới và có doanh nghiệp rời khỏi thị trường là điều bình thường của nền kinh tế. Một doanh nghiệp ngừng hoạt động cũng không nhất thiết đồng nghĩa doanh nghiệp đó yếu kém.

Điều quan trọng là phải bóc tách được doanh nghiệp nào thực sự giải thể, doanh nghiệp nào chỉ tạm ngừng, ngành nào đang gặp khó và nguyên nhân nằm ở đâu, thay vì chỉ nhìn một con số tổng hợp rồi kết luận sức khỏe của toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp.

Qua thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, những vấn đề lớn nhất hiện nay vẫn là vốn, dòng tiền và thị trường. Với nhiều doanh nghiệp sản xuất có biên lợi nhuận thấp, chi phí vốn ở mức cao sẽ tạo áp lực lớn lên hiệu quả kinh doanh và kế hoạch mở rộng sản xuất, thậm chí buộc doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hoạt động.

Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến số lượng doanh nghiệp thành lập mới, Thành phố cần xây dựng hệ thống theo dõi “sức khỏe” doanh nghiệp theo từng ngành, từng nhóm cụ thể để nhận diện nhóm đang phát triển, nhóm bắt đầu gặp khó khăn và nhóm đang suy giảm. Khi thực trạng được nhận diện đầy đủ, các chính sách hỗ trợ mới có thể được triển khai đúng đối tượng và trúng nhu cầu.

Ngoài vốn và dòng tiền, đâu là những điểm nghẽn khiến doanh nghiệp ngại đầu tư hoặc mở rộng quy mô?

- Một vấn đề đáng quan tâm là chi phí thời gian và chi phí tuân thủ. Có những dự án doanh nghiệp phải chờ thủ tục từ 6 tháng đến một năm hoặc lâu hơn. Với doanh nghiệp, đó là chi phí cơ hội rất lớn. Nguồn vốn đã đầu tư, nhân lực đã chuẩn bị, thị trường có thể đang có nhưng dự án không thể triển khai vì thủ tục chưa hoàn tất.

Bên cạnh số lượng thủ tục được cắt giảm, doanh nghiệp kỳ vọng hiệu quả cải cách tiếp tục được phản ánh rõ hơn qua thời gian xử lý, chi phí tuân thủ và mức độ thuận tiện trong thực tế. Thành phố có thể xây dựng các tiêu chí đo lường cụ thể, chẳng hạn so sánh thời gian giải quyết thủ tục trước và sau cải cách. Đồng thời, cần tiếp tục tăng cường liên thông dữ liệu và phối hợp giữa các cơ quan để hạn chế việc doanh nghiệp phải bổ sung hoặc cung cấp lại cùng một nhóm thông tin.

Song song với những nỗ lực cải cách, bản thân doanh nghiệp cũng cần chủ động thay đổi. Doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư vào khoa học công nghệ, chuyển đổi số, AI, chuyển đổi xanh và chuẩn bị nguồn nhân lực có chất lượng.

Ông đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TPHCM trong nhiệm kỳ đầu tiên sau khi hợp nhất các hội doanh nhân trẻ của TPHCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Hội sẽ làm gì khác trước để hỗ trợ doanh nghiệp thực chất hơn?

- Trên nền tảng các hoạt động kết nối đã được triển khai, nhiệm kỳ mới mong muốn đi thêm một bước: tổ chức kết nối chuyên sâu theo ngành nghề, nhu cầu và chuỗi cung ứng, đồng thời từng bước ghi nhận kết quả sau chương trình. Chúng tôi muốn đi sâu hơn vào B2B - mô hình kinh doanh giao dịch trực tiếp giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp - kết nối theo ngành nghề, chuỗi cung ứng và từng khu vực.

Sau mỗi chương trình phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: có bao nhiêu cơ hội kinh doanh được tạo ra, bao nhiêu hợp đồng được ký, giá trị giao dịch giữa các hội viên là bao nhiêu?

Hội cũng muốn trở thành một nền tảng mà khi doanh nghiệp gặp vấn đề có thể tìm đến để được kết nối đúng nguồn lực: cần kiến thức thì có chuyên gia; cần cải thiện quản trị thì có chương trình đào tạo; cần thị trường thì kết nối đối tác; cần công nghệ thì kết nối doanh nghiệp công nghệ trong hội.

Với doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ, Hội sẽ có những chương trình cụ thể nào để giúp họ vượt qua khoảng cách từ ý tưởng đến doanh thu và tham gia được chuỗi cung ứng lớn?

- Bên cạnh các chương trình chia sẻ kiến thức ở quy mô lớn, Hội mong muốn phát triển mô hình mentoring - cố vấn - chuyên sâu, trong đó những doanh nhân đi trước dành thời gian trực tiếp làm việc với từng nhóm khoảng 10 doanh nghiệp khởi nghiệp. Mỗi doanh nghiệp có thể đưa vấn đề thực tế của mình vào chương trình để cùng người cố vấn phân tích và tìm hướng giải quyết.

Một doanh nghiệp nhỏ có thể tạo ra sản phẩm tốt, nhưng khi tiếp cận đơn hàng quy mô lớn với những yêu cầu cụ thể về quy cách, bao bì, kế toán hay quy trình, doanh nghiệp có thể chưa đáp ứng đầy đủ. Nếu hoạt động kết nối chỉ dừng ở việc giới thiệu hai bên gặp nhau mà thiếu sự hỗ trợ trong quá trình hoàn thiện năng lực, cơ hội hợp tác sẽ khó đi đến kết quả thực chất.

Hội mong muốn góp phần bổ sung khoảng trống này. Với mạng lưới hội viên hoạt động trong nhiều lĩnh vực như thương hiệu, công nghệ, kế toán, sản xuất, quản trị,… Hội có thể kết nối doanh nghiệp nhỏ với chuyên gia, đơn vị tư vấn và các nguồn lực phù hợp để từng bước chuẩn hóa hoạt động, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp lớn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Một trụ cột khác là chuyển đổi số và AI. Với doanh nghiệp nhỏ, việc ứng dụng công nghệ có thể giúp giảm đáng kể thời gian nghiên cứu sản phẩm, thiết kế, quản trị và chi phí vận hành.

Từ thực tế hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, Hội sẽ kiến nghị gì với chính quyền TPHCM trong thời gian tới để số doanh nghiệp không chỉ đông mà thực sự mạnh?

- Theo tôi, bên cạnh mục tiêu thu hút thêm doanh nghiệp và dự án mới, cần dành sự quan tâm tương xứng cho việc đồng hành, nâng cao năng lực và tạo điều kiện để doanh nghiệp hiện hữu phát triển. Không chỉ đặt câu hỏi mỗi năm có bao nhiêu doanh nghiệp mới thành lập hay thu hút thêm bao nhiêu dự án, mà phải quan tâm những doanh nghiệp đang tồn tại có lớn lên được hay không.

Thành phố cũng cần tăng cường cơ chế liên kết chuỗi cung ứng và có chính sách tạo điều kiện phát triển cho những doanh nghiệp tư nhân lớn, những “cánh chim đầu đàn”. Khi Việt Nam có những tập đoàn đủ mạnh về thương hiệu, công nghệ, thị trường và năng lực cạnh tranh quốc tế thì phía sau họ sẽ hình thành chuỗi hàng trăm, hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tham gia, liên kết và phát triển. Vì vậy, sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp cần được nhìn nhận đồng thời qua quy mô, chất lượng tăng trưởng, năng lực liên kết và sự hình thành của các doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi.

Đối với khu vực doanh nghiệp FDI. Việc lan tỏa công nghệ từ khu vực FDI cần được thúc đẩy thông qua hợp tác thực chất, phát triển nhà cung ứng trong nước và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp Việt muốn tham gia chuỗi cung ứng thì phải kiên trì nâng cao năng lực, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn, bắt đầu từ những chi tiết, cấu phần nhỏ rồi tiến dần lên những khâu có giá trị cao hơn.

Ở tầm chính sách, thành phố cần hướng tới thu hút không chỉ các nhà máy mà còn cả những trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) của các tập đoàn lớn. Việc tham gia trực tiếp vào các hoạt động R&D sẽ giúp đội ngũ kỹ sư Việt Nam tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực công nghệ và tạo thêm nguồn lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Một nội dung khác cần được quan tâm là tiếp tục nâng cao hiệu quả cơ chế đối thoại giữa doanh nghiệp và chính quyền. Doanh nghiệp kỳ vọng cơ chế đối thoại ngày càng gắn với việc phân loại kiến nghị, xác định đầu mối xử lý và cập nhật kết quả giải quyết. Các hiệp hội, trong đó có Hội chúng tôi, có thể làm đầu mối tập hợp các vướng mắc từ thực tiễn doanh nghiệp và phối hợp theo dõi, cập nhật và thông tin lại kết quả cho hội viên.

Trong nhiệm kỳ này, chúng tôi muốn Hội không chỉ phản ánh khó khăn để đề xuất tháo gỡ mà hướng tới “đồng kiến tạo chính sách” cùng chính quyền thành phố. Hội Doanh nhân trẻ TPHCM sẵn sàng mang đến các sáng kiến và giải pháp từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nhân trẻ có lợi thế về công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh. Nếu nguồn lực này được kết nối tốt với chính sách của Thành phố, tôi tin cộng đồng doanh nghiệp có thể đóng góp nhiều hơn cho mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Đó cũng là điều cần nhìn phía sau con số hàng chục nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường: vấn đề không chỉ là làm sao có thêm nhiều doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là làm sao để những doanh nghiệp có năng lực được nuôi dưỡng, liên kết, lớn lên và đủ sức cạnh tranh.