Trên diện tích hơn 0,5 ha đất ven sông Chảy, trước đây gia đình chị Lại Thị Hoa, thôn Việt Tiến chủ yếu trồng ngô, sắn nhưng hiệu quả thấp. Năm 2024, sau khi được chính quyền địa phương vận động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chị mạnh dạn dành toàn bộ diện tích để trồng dâu, nuôi tằm. Trong quá trình triển khai, chị được cán bộ khuyến nông xã hướng dẫn kỹ thuật, Hợp tác xã nấm Tam Đảo (Phú Thọ) hỗ trợ chuyển giao cây, con giống. Ngay từ lứa nuôi thử nghiệm đầu tiên với ba nong tằm, sau khoảng nửa tháng, trừ chi phí chị Hoa thu về hơn 10 triệu đồng, tương đương nguồn thu cả năm từ diện tích trồng ngô, sắn trước đây. Theo chị Hoa, cây dâu dễ sinh trưởng, ít sâu bệnh, chỉ cần trồng một lần có thể cho thu hoạch trong nhiều năm. Việc chăm tằm tập trung chủ yếu ở giai đoạn tằm từ ba đến bảy ngày tuổi là lúc tằm ăn mạnh, sau đó tằm sẽ giảm ăn và lên kén, giai đoạn này nhàn hơn, chỉ cần theo dõi và đưa tằm đến vị trí phù hợp.
“Nghề trồng dâu, nuôi tằm không đòi hỏi quá nhiều công lao động như một số cây trồng khác, vốn đầu tư ban đầu cũng ít hơn nhưng hiệu quả kinh tế lại cao. Phần lớn việc nuôi tằm diễn ra trong nhà nên cũng không bị ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết, từ khi chuyển đổi mô hình, gia đình tôi có thu nhập ổn định và tốt hơn so với trước”, chị Hoa chia sẻ.
Cũng lựa chọn gắn bó với nghề trồng dâu, nuôi tằm, bà Hoàng Thị Khách, thôn Việt Tiến cho biết, công việc tuy không nặng nhọc nhưng đòi hỏi người nuôi phải chăm chút, theo dõi thường xuyên, nhất là vào thời điểm tằm ăn mạnh và chuẩn bị lên kén. Lá dâu phải tươi, sạch; độ già, non của lá cũng như lượng thức ăn cần phù hợp từng giai đoạn sinh trưởng của tằm; khu vực nuôi phải thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ để hạn chế dịch bệnh. Theo bà Khách, ưu điểm của nghề là thời gian mỗi lứa nuôi tương đối ngắn, trong năm có thể quay vòng nhiều lứa kéo dài từ tháng 2 đến cuối tháng 10. Khi vườn dâu đã ổn định, nguồn thức ăn cho tằm được chủ động ngay tại chỗ cho nên chi phí sản xuất giảm đi đáng kể.
Hiện nay, xã Phúc Khánh có khoảng 30 hộ tham gia trồng dâu, nuôi tằm với gần 18 ha dâu tập trung chủ yếu tại các thôn Việt Tiến, Già Thượng và Già Hạ. Cùng với việc duy trì và mở rộng diện tích, địa phương cũng chủ động nguồn tằm giống ngay tại chỗ, đồng thời hình thành các cơ sở thu mua, bao tiêu toàn bộ sản phẩm kén tằm khi đến kỳ thu hoạch, tạo sự liên kết giúp các hộ dân yên tâm sản xuất.
Là đầu mối cung cấp tằm giống và thu mua kén cho các hộ trong vùng, trung bình mỗi tháng, gia đình chị Ngô Thị Diên cung ứng khoảng 60-70 vòng tằm giống. Theo chị Diên, mỗi vòng giống có giá khoảng 400.000 đồng, sau 15 ngày chăm sóc, có thể cho thu 15-20 kg kén. Với giá kén dao động từ 170.000-200.000 đồng/kg, mỗi vòng kén người dân có thể thu về hơn ba triệu đồng, tùy kỹ thuật và điều kiện chăm sóc của từng hộ. Khi đến kỳ thu hoạch, kén được tập kết tại nhà văn hóa các thôn để thu mua trực tiếp, giúp các hộ dân chủ động đầu ra và thuận lợi duy trì các lứa nuôi tiếp theo.
Theo thống kê của Ủy ban nhân dân xã Phúc Khánh, từ đầu năm đến nay, người dân trên địa bàn đã nuôi được sáu lứa tằm, tổng sản lượng kén đạt hơn 5.400 kg, trị giá khoảng một tỷ đồng. Kết quả bước đầu cho thấy nghề trồng dâu, nuôi tằm đang mở ra hướng sản xuất có hiệu quả, phù hợp điều kiện đất đai và lao động tại địa phương.
Đồng chí Đoàn Trần Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết, theo Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai, người dân tham gia phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm được hỗ trợ một phần chi phí mua cây giống, hom giống để trồng mới, trồng thay thế vùng nguyên liệu; xây mới, sửa chữa nhà nuôi tằm và đầu tư một số thiết bị phục vụ sản xuất. Đây là điều kiện thuận lợi để các hộ mạnh dạn mở rộng quy mô, từng bước đầu tư bài bản hơn.
Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tuyên truyền để người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ, đồng thời tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, lựa chọn những diện tích phù hợp để phát triển cây dâu. Cùng với đó, chú trọng duy trì liên kết từ cung ứng giống đến thu mua, bao tiêu sản phẩm, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất, tạo sinh kế ổn định, bền vững cho người dân.
Bài và ảnh: CÔNG HẢI