Tối 25/9, giờ địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời thủ đô Ottawa, kết thúc chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada theo lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour.
Chuyến thăm đánh dấu lần đầu tiên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam thăm Canada và tạo dấu mốc mới khi hai nước nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược.
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Canada đã có nền tảng hợp tác tương đối rộng, từ thương mại, đầu tư, giáo dục, khoa học - công nghệ đến quốc phòng, an ninh và giao lưu nhân dân. Vì vậy, việc nâng cấp khuôn khổ quan hệ lần này đánh dấu một bước phát triển tiếp theo: chuyển nền tảng hợp tác đã có thành những động lực mới, với nội dung sâu hơn, lĩnh vực rộng hơn và cơ chế triển khai cụ thể hơn.
Một khuôn khổ mới cho quan hệ Việt Nam - Canada
Điểm nổi bật nhất của chuyến thăm là việc Việt Nam và Canada chính thức thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược. Trong Tuyên bố chung ngày 25/9, hai nước khẳng định cam kết đưa quan hệ song phương bước vào giai đoạn hợp tác sâu rộng, thực chất và bền vững hơn, dựa trên nền tảng hợp tác kinh tế mạnh mẽ hơn, tăng trưởng cùng có lợi và phát triển bền vững.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Canada Mark Carney (Ảnh: Thống Nhất - TTXVN).
Việc nâng cấp quan hệ có ý nghĩa trước hết ở phương diện tạo lập một khuôn khổ hợp tác rộng hơn. Nếu các khuôn khổ trước đây đã góp phần thúc đẩy những lĩnh vực truyền thống, thì Đối tác Chiến lược đưa vào chương trình nghị sự nhiều vấn đề gắn trực tiếp với những yêu cầu phát triển mới của hai nước.
Tuyên bố chung xác định 8 trụ cột hợp tác, bao gồm hợp tác song phương, khu vực và đa phương; thương mại, đầu tư, tài chính và kinh tế; giao thông vận tải, quản lý chuỗi cung ứng và hạ tầng; chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo; an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững; an ninh lương thực và nông nghiệp - thực phẩm; quốc phòng, an ninh, hàng hải, thực thi pháp luật và tư pháp; giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân.
Cấu trúc 8 trụ cột cho thấy quan hệ Việt Nam - Canada đang được mở rộng theo hướng toàn diện, bao quát hơn. Kinh tế tiếp tục là nền tảng quan trọng, nhưng được đặt trong mối liên hệ với hạ tầng, chuỗi cung ứng, công nghệ, năng lượng, nhân lực và giao lưu xã hội.
Điều này phù hợp với sự thay đổi trong nhu cầu phát triển của cả hai bên. Việt Nam đang có nhu cầu lớn về công nghệ, vốn, năng lượng, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Canada có thế mạnh về nhiều lĩnh vực như công nghệ, giáo dục, năng lượng, nông nghiệp, tài chính và nghiên cứu.
Khoảng giao giữa nhu cầu và thế mạnh đó tạo cơ sở để quan hệ song phương mở rộng sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.
Từ thương mại đến những động lực tăng trưởng mới
Một trong những nền tảng quan trọng của quan hệ Việt Nam - Canada là kinh tế, thương mại và đầu tư. Theo Đại sứ Canada tại Việt Nam, thương mại hai chiều tăng từ 15,7 tỷ CAD (khoảng 294.000 tỷ đồng) năm 2024 lên 20,6 tỷ CAD (khoảng 385.000 tỷ đồng) năm 2025. Cùng với quy mô thương mại, sự tham gia của hai nước trong các cơ chế kinh tế khu vực cũng tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng kết nối.
Tuy nhiên, dư địa hợp tác hiện nay nằm ở khả năng nâng chất lượng của các liên kết kinh tế. Từ trao đổi hàng hóa, quan hệ có thể từng bước mở rộng sang đầu tư, công nghệ, sản xuất, logistics và chuỗi giá trị. Đây cũng là lý do giao thông vận tải, quản lý chuỗi cung ứng và hạ tầng được xác định thành một trụ cột riêng trong quan hệ Đối tác Chiến lược.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có những điều chỉnh, việc tăng cường kết nối với các đối tác có khả năng bổ trợ cho nhau có ý nghĩa đối với cả Việt Nam và Canada. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội mở rộng thị trường và thu hút thêm các nguồn lực cho phát triển. Đối với Canada, Việt Nam là một thị trường Đông Nam Á đang tăng trưởng và có vị trí kết nối với các cơ chế kinh tế khu vực.
Điểm mới của quan hệ Việt Nam - Canada nằm ở việc hợp tác kinh tế ngày càng gắn với các lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo được đưa thành một trong 8 trụ cột của quan hệ Đối tác Chiến lược. Điều này mở ra một hướng hợp tác có tính dài hạn hơn, khi công nghệ đang ngày càng tác động trực tiếp đến năng suất, năng lực cạnh tranh và cơ cấu của các nền kinh tế.
Với Việt Nam, hợp tác trong những lĩnh vực này có thể gắn với yêu cầu nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực và tiếp nhận công nghệ; đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị mới. Với Canada, thị trường Việt Nam và hệ sinh thái sản xuất đang phát triển có thể tạo thêm không gian cho các doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và tổ chức giáo dục mở rộng hợp tác.
Từ khuôn khổ Đối tác Chiến lược, quan hệ Việt Nam - Canada đang có điều kiện chuyển từ mô hình hợp tác dựa nhiều vào thương mại hàng hóa sang một cấu trúc đa tầng hơn, trong đó thương mại, đầu tư, công nghệ, năng lượng, hạ tầng, nông nghiệp và nhân lực hỗ trợ lẫn nhau.
Từ dấu mốc chính trị đến kết quả hợp tác thực chất
Một khuôn khổ quan hệ mới chỉ tạo ra nền tảng. Giá trị của nó về lâu dài phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa các cam kết thành những chương trình và kết quả cụ thể.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra sau chuyến thăm. Theo Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, các bộ, ban, ngành, địa phương, đơn vị và tổ chức của Việt Nam cần phối hợp với các đối tác Canada để cụ thể hóa các cam kết, thỏa thuận thành chương trình và kế hoạch có lộ trình, biện pháp, thời hạn và phân công rõ ràng.
Yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi chương trình hợp tác đã được mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới. Một dự án công nghệ cần nguồn nhân lực và hạ tầng phù hợp; hợp tác đầu tư cần môi trường thể chế thuận lợi; kết nối chuỗi cung ứng cần hạ tầng logistics; hợp tác năng lượng cần cơ chế và năng lực kỹ thuật; còn giáo dục - đào tạo phải gắn với nhu cầu nhân lực của nền kinh tế.
Nói cách khác, nâng cấp quan hệ đối ngoại đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hợp tác trong nước. Cơ hội từ một khuôn khổ quan hệ mới chỉ có thể chuyển thành lợi ích phát triển khi doanh nghiệp, địa phương, cơ sở nghiên cứu và nguồn nhân lực có khả năng tham gia và hấp thụ những cơ hội đó.
Vì vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa ở cả hai phương diện. Một mặt, chuyến thăm tạo dấu mốc chính trị - ngoại giao khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Mặt khác, chương trình hợp tác được xác lập tạo thêm cơ sở để mở rộng những kết nối cụ thể về kinh tế, công nghệ, năng lượng, hạ tầng, giáo dục và giao lưu nhân dân.
Từ Ottawa, một không gian hợp tác mới đã được xác lập. Việc biến không gian đó thành những kết quả cụ thể sẽ phụ thuộc vào khả năng hai nước cụ thể hóa các trụ cột đã thống nhất, tận dụng thế mạnh bổ trợ, đồng thời mở rộng những lĩnh vực phù hợp với yêu cầu phát triển của mỗi bên. Chính quá trình đó sẽ quyết định chiều sâu và sức sống của quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam - Canada trong thời gian tới.
Tác giả: TS Phạm Ngọc Hùng công tác tại Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản. Ông có hơn 10 năm học tập tại Liên bang Nga, vào tháng 10/2018 bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp quốc gia chuyên ngành Chính trị học.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!