Vì sao kế hoạch bán siêu tiêm kích F-35 của Mỹ cho Ảrập Xêút gây tranh cãi?

Nguồn ảnh: VietnamNet

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã phê duyệt việc bán 48 siêu tiêm kích F-35 cho Ảrập Xêút. Đây là một thay đổi trong chính sách của Washington và động thái đã vấp phải sự phản đối của một số nghị sĩ Mỹ.

Ảrập Xêút đã nhiều năm tìm cách mua F-35, loại máy bay chiến đấu tiên tiến nhất thế giới được trang bị công nghệ tàng hình giúp né tránh sự phát hiện của đối phương.

Tuy nhiên, Washington trước đây từng từ chối yêu cầu này, một phần vì Mỹ đang cung cấp F-35 cho đồng minh Israel. Theo luật pháp Mỹ, Israel được đảm bảo quyền tiếp cận các loại vũ khí hiện đại nhất do Mỹ phát triển, vượt trội hơn so với những gì các nước láng giềng trong khu vực có thể sở hữu.

tiem kich F 35 Defense & Security Monitor.jpg — Tiêm kích F-35. Ảnh: Defense & Security Monitor

Theo hãng tin BBC, Quốc hội Mỹ hiện có 30 ngày để xem xét hoặc tìm cách ngăn chặn thương vụ trị giá 24 tỷ USD với Riyadh, khách hàng lớn nhất mua vũ khí của Washington.

Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ Mỹ Raja Krishnamoorthi hôm 17/9 đã lên tiếng phản đối thương vụ này. Ông Krishnamoorthi cảnh báo việc bán siêu tiêm kích có thể "đưa những thành tựu đỉnh cao của công nghệ quân sự Mỹ vào tầm tay của Trung Quốc".

Các nghị sĩ khác thuộc Đảng Dân chủ và một số quan chức quốc phòng Mỹ cũng bày tỏ lo ngại tương tự về việc chuyển giao F-35 cho Ảrập Xêút. Họ cho rằng Riyadh có thể chia sẻ công nghệ nhạy cảm này với Trung Quốc trong khuôn khổ quan hệ đối tác an ninh giữa hai nước.

Tuy nhiên, khi công bố thỏa thuận hôm 17/9, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết thương vụ sẽ hỗ trợ "các mục tiêu chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia" của đất nước. Bộ này khẳng định thỏa thuận sẽ giúp tăng cường "an ninh cho một đồng minh lớn của Mỹ ngoài NATO, quốc gia đóng vai trò là lực lượng thúc đẩy ổn định chính trị và tiến bộ kinh tế tại Vùng Vịnh".

"Việc đề xuất bán các thiết bị và dịch vụ hỗ trợ như vậy sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự trong khu vực”, Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh.

Tổng thống Mỹ Trump có mối quan hệ thân thiết với Thái tử Ảrập Xêút Mohammed bin Salman, người từng đến thăm Nhà Trắng vào tháng 11 năm ngoái. Hai bên cũng đã gặp nhau vào tháng 5/2025 tại Riyadh, nơi một thương vụ bán vũ khí trị giá 142 tỷ USD được ký kết. Sự kiện được Nhà Trắng mô tả là "thỏa thuận bán vũ khí quốc phòng lớn nhất trong lịch sử".

Nếu Washington xúc tiến việc bán 48 chiếc F-35 do tập đoàn quốc phòng Lockheed Martin sản xuất cho Riyadh, Ảrập Xêút sẽ có năng lực gần ngang bằng với Israel, quốc gia đang sở hữu phi đội gồm 50 chiến đấu cơ loại này.

Tuy nhiên, vào tháng 5, Bộ Ngoại giao Israel thông báo sẽ mua thêm một phi đội F-35 nữa. Theo tờ Jerusalem Post, thương vụ này sẽ nâng quy mô phi đội F-35 của Israel lên gấp đôi, đạt mức 100 chiếc.

Giá của siêu tiêm kích F-35A hiện rơi vào khoảng 82,5 triệu USD/chiếc.

Quốc hội Mỹ từng đặt câu hỏi về các thương vụ vũ khí với Riyadh sau vụ sát hại nhà báo Ảrập Xêút Jamal Khashoggi vào năm 2018. Chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden từng tuyên bố sẽ cân nhắc việc cung cấp F-35 cho Ảrập Xêút nếu Riyadh bình thường hóa quan hệ với Israel, nhưng nỗ lực ngoại giao đó đã không thành công.

Việc chính quyền Trump duyệt bán siêu tiêm kích cho Riyadh diễn ra trong bối cảnh Ảrập Xêút đang giao tranh với lực lượng nổi dậy Houthi được Iran hậu thuẫn và kiểm soát phần lớn khu vực phía tây Yemen. Gần đây, Houthi đã giành quyền kiểm soát thêm nhiều khu vực của Yemen dọc theo bờ Biển Đỏ từ tay các lực lượng ủng hộ chính phủ được Ảrập Xêút hậu thuẫn.

Hai nguồn tin am hiểu vấn đề tiết lộ với kênh CBS News rằng Thái tử Ảrập Xêút đã đích thân thúc giục ông Trump thực hiện hành động quân sự chống lại Houthi. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, cho đến nay, lãnh đạo Nhà Trắng vẫn từ chối để quân đội Mỹ trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột này.

Quyết định phê duyệt thương vụ bán 48 tiêm kích F-35 trị giá 24 tỷ USD cho Ảrập Xêút của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang vấp phải những làn sóng tranh cãi gay gắt từ giới chính trị Mỹ. Bước đi này đánh dấu sự chuyển hướng quan trọng trong chính sách ngoại giao của Washington, vốn trước đây luôn từ chối cung cấp dòng chiến đấu cơ tàng hình hiện đại này cho Riyadh. Động thái trên ngay lập tức kích hoạt thời hạn 30 ngày để Quốc hội Mỹ xem xét cũng như tìm phương án ngăn chặn thỏa thuận vũ khí quy mô lớn này. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự phản đối xuất phát từ lo ngại rò rỉ công nghệ quân sự đỉnh cao cùng nguy cơ làm thay đổi cán cân quân sự tại Trung Đông. Nhiều nghị sĩ Mỹ quan ngại Riyadh có thể chia sẻ bí mật kỹ thuật của F-35 cho Trung Quốc trong khuôn khổ hợp tác an ninh song phương giữa hai nước. Bên cạnh đó, việc trang bị 48 chiếc F-35 do Lockheed Martin sản xuất sẽ nâng năng lực tác chiến của Ảrập Xêút lên ngang hàng với Israel, quốc gia hiện sở hữu 50 chiếc và vừa quyết định mua thêm để mở rộng phi đội lên 100 chiếc. Trái ngược với những cảnh báo từ Quốc hội, Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định thỏa thuận bán thiết bị quốc phòng này nhằm củng cố an ninh cho một đồng minh lớn ngoài NATO mà không làm mất ổn định khu vực. Phía chính quyền Mỹ cho rằng việc tăng cường năng lực quân sự cho Riyadh là cần thiết trong bối cảnh quốc gia Vùng Vịnh này đang giao tranh với lực lượng Houthi do Iran hỗ trợ. Thương vụ F-35 cũng nối tiếp thỏa thuận bán vũ khí kỷ lục trị giá 142 tỷ USD được ký kết giữa hai nước, phản ánh mối quan hệ hợp tác quốc phòng chặt chẽ giữa Tổng thống Trump và Thái tử Mohammed bin Salman.