Quy hoạch hồ Hoàn Kiếm: Chuyên gia kiến nghị mở cuộc thi ý tưởng công khai
Nguồn ảnh: Tiền Phong
Liên quan đến phương án quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, nhiều chuyên gia cho rằng cần tổ chức thi tuyển công khai ý tưởng thiết kế, có hội đồng chấm độc lập và tham khảo ý kiến cộng đồng nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan. Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm: Góc nhìn từ người dân Thủ đô ...
Trao đổi với báo chí, KTS Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch hồ Hoàn Kiếm và phụ cận cho rằng, việc bảo tồn các giá trị lịch sử, kiến trúc phải được đặt song hành với việc tổ chức các không gian mới, tạo nên tổng thể hài hòa, để hồ Hoàn Kiếm thực sự trở thành “trái tim” của Thủ đô - nơi hội tụ các giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật.
KTS Hồ Thiệu Trị nhắc đến biểu tượng Khải Hoàn Môn tại khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục được dư luận quan tâm. Vị KTS khẳng định: Khải Hoàn Môn phải là công trình đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam trong sự phát triển và bước vào một kỷ nguyên mới. Công trình này sẽ là điểm nhấn trên trục Nam - Bắc. Theo ông, một số công trình như trụ sở UBND thành phố cũng sẽ được xây dựng mới...
KTS Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Ảnh minh họa
“Vấn đề chúng ta thường đặt ra là sự đối nghịch, hay tương phản, giữa công trình hiện đại với những công trình được xây dựng từ trước, hay nói đơn giản hơn là giữa công trình mới và công trình cổ”, KTS Trị đặt vấn đề.
Ông cho rằng đây không phải điều đáng ngại. Mỗi công trình phản ánh một giai đoạn phát triển riêng. Điều quan trọng là phải tìm được hình thức kiến trúc phù hợp để kết hợp, kể cả trong sự tương phản hay khác biệt với công trình cổ. Theo ông, chính sự tương phản đó có thể tạo nên điểm nhấn, và đây cũng là một quan điểm được sử dụng khá phổ biến trong kiến trúc đương đại trên thế giới. Giữa những công trình cổ vẫn có thể xuất hiện những tòa nhà mới.
KTS Trị nêu ví dụ: ngay tại tại Paris (Pháp), trong khu vực Bảo tàng Louvre có công trình Kim tự tháp bằng kính. Đây là một công trình sử dụng vật liệu hiện đại, hình thức đơn giản, mang tính chất đương đại, nằm giữa những công trình lịch sử gắn với thời kỳ các vị vua Pháp...
Đặt Khải Hoàn Môn tại khu vực Hồ Gươm là hoàn toàn không phù hợp
Dưới góc độ nhà nghiên cứu lâu năm về Hà Nội, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến (tác giả các cuốn sách khảo cứu về Hà Nội) nhận định, việc đặt công trình Khải Hoàn Môn tại khu vực Hồ Gươm là hoàn toàn không phù hợp về mặt vị trí. Công trình mang tính chất Khải Hoàn Môn nếu xây dựng cần được đặt ở một vị trí khác rộng lớn hơn, trên tuyến đường hoành tráng và mang tầm vóc quốc gia chứ không thuộc về khu vực trung tâm này.
Phối cảnh công trình biểu tượng Khải Hoàn Môn cao khoảng 36m - một trong những điểm nhấn khi tái thiết và tái cấu trúc không gian Hồ Gươm cùng khu vực phụ cận. Ảnh: UBND TP Hà Nội
Về định hướng tổ chức không gian Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến cho rằng: Khu vực này nên được phát triển thành không gian công cộng mở kết hợp cây xanh, tạo không gian chuyển tiếp kết nối giữa khu phố cổ và khu phố mới. Về mặt không gian và tâm linh, việc giữ khoảng không mở này giúp duy trì sự liên kết không gian giữa phố cổ và khu vực xung quanh.
Việc thiết kế ý tưởng, ông Tiến đề nghị cần mở một cuộc thi ý tưởng thiết kế công khai, thay vì giao cho một đơn vị doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Hội đồng giám khảo chấm thi cần bao gồm các chuyên gia có uy tín thuộc nhiều lĩnh vực như: nhà điêu khắc, nhà văn hóa, nhà nghiên cứu lịch sử...
Trong trường hợp cần thiết, có thể mời thêm các chuyên gia giỏi từ nước ngoài tham gia chấm thi để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. “Việc lựa chọn phương án tối ưu thông qua thi tuyển công khai và tham khảo ý kiến cộng đồng sẽ tạo sự đồng thuận cao, tránh phát sinh các ý kiến tranh cãi khi bắt đầu xây dựng”, ông Tiến nói.
Về so sánh của đại diện đơn vị tư vấn giữa biểu tượng Khải Hoàn Môn và Kim tự tháp Louvre (Paris), có ý kiến cho rằng phép so sánh này chưa phù hợp. Theo các ý kiến này, Kim tự tháp Louvre được xây dựng trong sân trong rộng của quần thể Cung điện Louvre, đồng thời giải quyết bài toán công năng (làm lối xuống không gian ngầm) và không che khuất tầm nhìn nào.
KTS Nguyễn Đức Hồng thì nhận định, biểu tượng Khải Hoàn môn không cần thiết và không phù hợp vì bản thân không gian của hồ Gươm đã có di tích đền Ngọc Sơn. Nếu đưa thêm Khải Hoàn Môn vào sẽ gây “rối” kiến trúc, chưa nói đến hình thức kiến trúc. Vị chuyên gia cũng đồng tình việc tổ chức thi tuyển kiến trúc để quy tụ được nhiều ý tưởng hay.
“Quy định pháp luật nêu rõ các công trình có quy mô lớn, mang tính biểu tượng quốc gia hoặc sử dụng nguồn vốn ngân sách đều cần thực hiện thi tuyển kiến trúc công khai, không thể áp dụng hình thức tự giao hay chỉ định”, KTS Nguyễn Đức Hồng chia sẻ.
Trao đổi với báo chí, kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn song hành với phát triển không gian mới. Theo ông, mục tiêu là tạo nên tổng thể hài hòa, để hồ Hoàn Kiếm thực sự trở thành “trái tim” của Thủ đô, nơi hội tụ lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Quan điểm này được nêu trong bài viết của báo Tiền Phong, giữa lúc nhiều ý tưởng tái thiết không gian quanh hồ đang nhận được sự quan tâm rộng rãi.
Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị đặc biệt nhắc đến biểu tượng Khải Hoàn Môn dự kiến tại khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, một đề xuất đang thu hút nhiều ý kiến khác nhau. Ông cho rằng công trình này cần đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam, gắn với quá trình đất nước bước vào một kỷ nguyên mới. Theo định hướng được nêu, Khải Hoàn Môn sẽ trở thành điểm nhấn trên trục Nam - Bắc, bên cạnh một số công trình mới như trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố.
Trước băn khoăn về sự đối nghịch giữa kiến trúc hiện đại và những công trình lịch sử, kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị cho rằng đây không nhất thiết là mâu thuẫn cần tránh. Mỗi công trình đều phản ánh một giai đoạn phát triển riêng, còn nhiệm vụ quan trọng là tìm được hình thức kiến trúc phù hợp để các lớp thời gian cùng tồn tại. Thậm chí, sự tương phản có thể tạo điểm nhấn, trở thành cách tiếp cận phổ biến trong kiến trúc đương đại tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Để minh họa, ông dẫn trường hợp Kim tự tháp bằng kính tại khu vực Bảo tàng Louvre ở Paris, công trình hiện đại nằm giữa quần thể lịch sử gắn với các vị vua Pháp. Công trình này sử dụng vật liệu mới, hình thức đơn giản, mang tính đương đại nhưng vẫn được đặt trong một không gian giàu giá trị lịch sử. Từ ví dụ đó, đại diện đơn vị tư vấn cho rằng những công trình mới vẫn có thể xuất hiện giữa các công trình cổ, nếu được nghiên cứu kỹ về hình thức, vị trí và mối quan hệ không gian.
Tuy nhiên, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến, một nhà nghiên cứu lâu năm về Hà Nội, nhận định việc đặt Khải Hoàn Môn tại khu vực hồ Hoàn Kiếm hoàn toàn không phù hợp về vị trí. Theo ông, công trình mang tính chất Khải Hoàn Môn nếu được xây dựng nên đặt tại một địa điểm rộng lớn hơn, trên tuyến đường hoành tráng và có tầm vóc quốc gia. Không gian trung tâm quanh hồ, với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc biệt, theo cách nhìn này, không thích hợp cho một công trình biểu tượng cao khoảng 36 mét.
Đối với Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến đề xuất phát triển nơi đây thành không gian công cộng mở, kết hợp cây xanh và tạo sự chuyển tiếp giữa khu phố cổ với khu phố mới. Khoảng không gian này, theo ông, còn có ý nghĩa về mặt không gian và tâm linh, bởi giúp duy trì mối liên kết giữa khu phố cổ cùng các khu vực xung quanh. Cách tổ chức đó cũng có thể tạo ra một nơi sinh hoạt chung cởi mở hơn, thay vì làm nổi bật một công trình riêng lẻ trong khu vực vốn đã dày đặc giá trị biểu tượng.
Về phương án thiết kế, ông Nguyễn Ngọc Tiến kiến nghị tổ chức một cuộc thi ý tưởng công khai, thay vì giao việc cho một doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Hội đồng giám khảo, theo đề xuất này, nên quy tụ các chuyên gia uy tín thuộc nhiều lĩnh vực, gồm nhà điêu khắc, nhà văn hóa và nhà nghiên cứu lịch sử. Khi cần thiết, thành phố có thể mời thêm chuyên gia giỏi từ nước ngoài tham gia chấm thi, qua đó tăng tính minh bạch, công bằng và chất lượng chuyên môn.
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến cho rằng việc thi tuyển công khai, kết hợp tham khảo ý kiến cộng đồng, sẽ giúp lựa chọn phương án tối ưu và tạo đồng thuận cao hơn. Cách làm này cũng được kỳ vọng hạn chế những tranh cãi có thể phát sinh khi dự án bước vào giai đoạn xây dựng, nhất là với một không gian nhạy cảm như hồ Hoàn Kiếm. Trong khi đó, một số ý kiến nhận xét phép so sánh giữa Khải Hoàn Môn và Kim tự tháp Louvre chưa thật sự phù hợp, bởi Kim tự tháp nằm trong sân trong rộng, giải quyết lối xuống không gian ngầm và không che khuất tầm nhìn.
