Lãnh đạo Bảo tàng tỉnh Gia Lai cho biết đơn vị đã phối hợp Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ tổ chức hội thảo khoa học “Đánh giá giá trị hai tượng sư tử Tháp Mẫm và bộ sưu tập phù điêu rắn Naga tại Tháp Dương Long”.
Hội thảo nhằm bổ sung cơ sở khoa học, chuẩn hóa hồ sơ trình các cấp có thẩm quyền xem xét công nhận tượng sư tử và bộ sưu tập phù điêu rắn Naga là bảo vật quốc gia.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tượng sư tử Tháp Mẫm với tạo hình có sừng, thể hiện sự tiếp biến và sáng tạo trong nghệ thuật điêu khắc Champa (Ảnh: Doãn Công).
Theo lãnh đạo Bảo tàng tỉnh Gia Lai, các đợt khai quật Tháp Dương Long giai đoạn 2006-2008 và Tháp Mẫm năm 2011, cung cấp nhiều dữ liệu về địa tầng, vị trí kiến trúc và mối liên hệ giữa hiện vật với công trình.
Tại Tháp Mẫm (phường An Nhơn Bắc), hệ thống tượng linh thú nổi bật với những khối tượng lớn, tạo hình mạnh mẽ, khác biệt so với nhiều công trình Chăm Pa vốn chủ yếu sử dụng phù điêu nông (có đường nét chạm nông cạn) để trang trí. Nghệ thuật tại đây được cho là chịu ảnh hưởng rõ nét của nghệ thuật Khmer thời Angkor.
Trong số đó, cặp tượng sư tử đá cao gần 1m, có niên đại gần nghìn năm, nổi bật với tạo hình đặc biệt, được sử dụng để gánh đỡ ở góc chân đế tháp.
Hai chân trước của sư tử giơ cao, phần thân được nhân hóa, tạo cảm giác vừa uy nghi vừa sống động. Các mô típ trang trí được chạm khắc dày đặc từ đầu đến chân tượng.
Ông Hoàng Như Khoa, nhà nghiên cứu khảo cổ học thuộc Bảo tàng tỉnh Gia Lai, cho biết hai tượng sư tử là những đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc phong cách Tháp Mẫm.
“Điểm đặc biệt là các mô típ trang trí rất dày đặc, từ góc xoắn, hạt chuỗi đến những chi tiết từ đầu xuống thân tượng. Nét đẹp còn nằm ở hình khối cơ thể, thể hiện sức mạnh của sư tử đang nâng đỡ toàn bộ ngôi tháp”, ông Khoa nói.
Hai chân trước của sư tử giơ cao, phần thân được nhân hóa, tạo cảm giác vừa uy nghi vừa sống động (Ảnh: Doãn Công).
Theo ông Khoa, người Chăm đã “thần thánh hóa” sư tử từ một loài vật có thật thành linh vật bảo vệ không gian đền tháp. Sư tử ngoài tự nhiên không có sừng, nhưng các tượng sư tử ở Tháp Mẫm đều được tạo hình có sừng, cho thấy mức độ hình tượng hóa cao.
Trong khi Tháp Mẫm nổi bật với những tượng sư tử gần nghìn năm tuổi, Tháp Dương Long (xã Bình An) lại gây ấn tượng bởi sự xuất hiện dày đặc của rắn thần Naga.
Theo kết quả nghiên cứu khảo cổ, trong hàng nghìn mảnh đá chạm khắc được tìm thấy tại đây, 70-80% mang hình tượng Naga.
Naga là linh vật phổ biến trong nghệ thuật Chăm Pa, gắn với nước và thế giới thần linh. Tại Tháp Dương Long, hình tượng này xuất hiện ở nhiều vị trí trong kiến trúc.
Đáng chú ý nhất là nhiều phù điêu rắn Naga 5 đầu được chạm khắc nguyên khối đá, từng được sử dụng để trang trí vòm cửa. Năm đầu rắn vươn lên, phần mào được tạo hình nhiều tầng, xung quanh là những họa tiết trang trí cầu kỳ.
Theo các nhà nghiên cứu, hình tượng Naga tại Tháp Dương Long mang ảnh hưởng của nghệ thuật Khmer thời Angkor nhưng đã được các nghệ nhân Chăm Pa biến đổi theo ngôn ngữ tạo hình riêng.
Phù điêu rắn Naga trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Gia Lai (Ảnh: Doãn Công).
Bên cạnh đó, một số mô típ chịu ảnh hưởng Khmer và Đại Việt cũng xuất hiện trong nghệ thuật trang trí, cho thấy quá trình giao thoa, tiếp biến văn hóa trên vùng đất Vijaya xưa - kinh đô của vương quốc Chăm Pa.
Những hiện vật này không chỉ có giá trị về nghệ thuật mà còn góp phần làm rõ diện mạo văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa tại vùng đất Vijaya xưa.
Theo Bảo tàng tỉnh Gia Lai, việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận các hiện vật là bảo vật quốc gia sẽ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản tại địa phương.